پایان نامه رایگان درباره مسئولیت مدنی، مسئولیت کیفری، ترک فعل، ارتکاب جرم

دانلود پایان نامه ارشد

ه متناسب با معنی لغوی آن نیز در اصطلاح حقوقی بکار رفته است حول محور پاسخگویی ، مواخذه شدن در قبال رفتار و کردار و تعهد در قبال دیگران بخاطر عملی است از سوی شخصی صادر گردد ، می باشد .
در اصطلاح مسئولیت ؛ عبارت است از تعهد قانونی شخص به دفع ضرر دیگری که وی به وجود آورده است خواه ناشی از تقصیر خود وی باشد یا از فعالیت او ایجاد شده باشد.3
مسئولیت در اصطلاح به معنی عام آن به ویژگی های یک رفتارو صفت فردی گفته می شود به نسبت عملی که کیفر متوجه اوست و مورد پرسش باشد .4
به عبارت دیگر ، مسئولیت در معنی عام آن عبارت است از « تعهد فرد برای پاسخ گویی به نتایج اعمال خود » . این معنا از مسئولیت بیشتر ناظر به آینده بوده و جنبه پاسخگویی را بیش از هر چیز مد نظر دارد .5
مرحوم دکتر کاتوزیان در بیان تفاوت دو مسئولیت ( مدنی و اخلاقی ) آورده است .« مسئولیت اخلاقی ، به معنی شرمساری وجدان و احساس گناه است و بیشتر جنبه شخصی دارد. از داوری های عموم به دشواری می توان قاعده ثابتی به دست آورد و بر طبق آن از نظر اخلاقی کسی را محکوم و مسئول شناخت . مفهوم این مسئولیت نیز هیچ گاه از تقصیر جدا نیست .باید شخص به کاری نکوهیده دست زند تا قابل سرزنش باشد .وانگهی خدا و وجدان شخص هیچ گاه کاری را که با حسن نیت انجام داده شده است مذمت نمی کند وارزش هر عمل را بر مبنای نیت مرتکب معین می سازد ( انماالاعمال باالنیات ). ولی مسئولیت مدنی رفته رفته چهره نوعی و اجتماعی می یابد معیار های کلی پیدا می کند و تقصیر نیز از مفهوم اخلاقی خود فاصله می گیرد .راه یافتن فکر ناشایسته در مغز انسان از نظر اخلاق مکره است و مسئولیت به بار می آورد. بر عکس در جهان حقوق تا فکری جنبه بیرونی نیابد و در انجام دادن یا خودداری از کاری تجسم پیدا نکند نه خطایی محقق می شود نه مسئولیتی به بار می آورد . در مسئولیت مدنی ورود ضرر شرط تحقق و از ارکان مسئولیت است …»6

گفتار دوم: انواع مسئوليتهاي حقوقي
الف) مسئوليت مدني
برای فهم بیشتر مفهوم مسئولیت مدنی به بیان نظر دو تن از صاحب نظران میتوان اشاره کرد. مرحوم دکتر کاتوزیان در بیان تعریف مسئولیت مدنی در یکی از آثارش آورده است « در هر موردی كه شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد، می‌گویند؛ در برابر او مسئولیت مدنی دارد ، این مسئولیت ناشی از اراده و اختیارات انسان است. »7
همچنین یکی دیگر از نویسندگان برجسته ی کشورمان در این زمینه بیان می دارد که « مسئولیت مدنی در اصل ناشی  از بی‌مبالاتی اشخاص است ولی برای تحقق مسئولیت مدنی وجود سه ركن ضروری است. زیرا وجود آنها ‌در هر حال ‌برای ‌تحقق ‌مسئولیت‌ ضرورت‌ دارد. در ‌صورت‌ فقدان ‌یکی ‌از این ‌سه ‌رکن، مسئولیت‌ منتفی ‌می‌شود.1) وجود ضرر 2) ارتكاب فعل زیانبار یا نامشروع 3) رابطه سببیت . »8
بطور کلی باید گفت در اصطلاح حقوقی مسئولیت مدنی دو معنی اعم و اخص دارد .مسئولیت مدنی در معنی اعم عبارت است از :   “وظیفه ی حقوقی شخص در برابر دیگری به انجام یاترک عملی ،اعم ازاین که منشاء آن ، عمل حقوقی یا مادی باشد یا مستقیما منشاء مسئولیت ، مقرارت قانونی باشد . ”   منشاء این مسئولیت ممکن است : عمل مادی باشد مانند اتلاف و تسبیب . قرارداد باشد مانند تعهد به انجام عمل یا ترک آن . مقررات قانونی باشد مانند انفاق به خویشاوندان و یا حتی جرم باشد که در این صورت منظور ، مسئولیت از حیث جبران خسارت است نه از جهت تحمل کیفر .
مسئولیت مدنی در معنی اخص عبارت است از : “وظیفه ی حقوقی شخص در برابر دیگری به تسلیم مال در عوض استیفاء از مال یا علل دیگر یا وظیفه جبران زیان وارده در اثر فعل و ترک فعل که ناشی از قرارداد نباشد و منشاء آن مستقیما عمل مادی یا قانونی باشد .”
ب) مسئوليت كيفري
با توجه به این که در هيچ يك از قوانين جزايي چه در گذشته و چه در حال حاضر، ماهيت حقوقي و تعريف مسئوليت كيفري به طور مشخص بيان نشده است. به طور كلي بايد گفت الزام شخص به پاسخگويي در قبال تعرض به ديگران، خواه به جهت حمايت از حقوق فردي صورت گيرد و خواه به منظور دفاع از جامعه، تحت عنوان «مسئوليت كيفري» يا «مسئوليت جزايي» مطرح مي‌شود. با اين وجود، ، مسئوليت كيفري نوعي الزام شخصي به پاسخگويي آثار و نتايج نامطلوب پديدة جزايي يا جرم است مسئولیت مرتکب جرمی از جرایم مصرح در قانون را مسئولیت کیفری گویند . به همین دلیل است که مقنن در ماده 2 قانون مجازات اسلامی9 ، جرم را چنین تعریف نموده است “هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد ، جرم محسوب می شود “.مرتکب جرم باید دارای شرایط و خصوصیاتی باشد تا بتوان وی را مسئول شناخت و عمل مجرمانه را به او نسبت داد.بنابراین زمانی می توان مرتکب را مسئول عمل مجرمانه قلمداد نمود که میان فعل مجرمانه و مجرم یک رابطه علت و معلولی وجود داشته باشد. 10
« انسان در امور مدنی ملتزم به انجام تعهد و جبران ضرر و زیان هایی است که به دیگران وارد می سازد همچنین در امور کیفری نسبت به تقلیل آثار و عواقب افعال مجرمانه یا ترک فعل های خود مسئول است . » مسئولیت در لغت به معنی پذیرفتن عواقب و پیامد های کار است و مسئول کسی است که از او سوال و بازخواست می شود . بنابراین مسئولیت همواره با التزام همراه است . لیکن در قلمرو حقوق کیفری محتوای این التزام تقبل آثار و عواقب افعال مجرمانه می باشد، یعنی : « تحمل مجازاتی که سزای افعال سرزنشآمیز بزهکار به شمار میآید؛لیکن به صرف ارتکاب جرم نمی توان بار مسئولیت به یک باره بر ذمه مقصر گذاشت . بنا بر این مسئولیت کیفری الزام شخص به پاسخ گویی آثار و نتایج جرم می باشد ، بلکه پیش از آن باید وی را سزاوار تحمل بار سنگین دانست» .11
برای تحقق مسئولیت کیفری تنها ارتکاب جرم کافی نیست و باید :
اولا : شخص مرتکب با میل و اراده ی آزاد آن را انجام داده باشد . ثانیا : در عمل خود سوء نیت داشته باشد یا این که عمل وی از خبط و خطا ناشی شود .
ثالثا : بین عمل مرتکب و جرم حاصله قابلیت انتساب باشد بدین معنی که جرم را بتوان به مرتکب آن نسبت داد . منظور از قابلیت انتساب ، آن است که بتوان بین جرم و عمل مرتکب رابطه ی علیت برقرار کرد .
قابلیت انتساب ناظر بر وضعیت شخص در زمان ارتکاب جرم است و زمانی عملی را می توان به فردی منتسب کرد که در زمان ارتکاب آن عمل از درک و اراده برخوردار باشد به عبارت دیگر در قابلیت انتساب باید اثبات شود که مرتکب جرم قدرت تمیز لازم برای درک ارزش رفتار خود را داشته و با این حال چنین رفتاری را به طور آزادانه اراده کرده باشد .
توانایی درک ( تمیز )را می توان به ” قابلیت فرد برای اداره خود در دنیای خارج بر اساس تصوری صحیح و تحریف نشده از واقعیت و نیز توانایی درک معنا و ارزش رفتار خود و ارزیابی آثار مثبت یا زیانبار آن در دنیای خارج ” تعریف کرد . احراز این توانایی تنها براساس سنجش هوش یا تست های روانشناسی ممکن نیست بلکه بر مجموعه ای از سرمایه های ذهنی ، منطقی ، عقلانی ، اخلاقی و اجتماعی فرد مبتنی است .12
در توضیح توانایی خواستن یا اراده می توان گفت که اراده بر قدرت کنترل محرک های انجام عمل و تصمیم گیر ی آزادانه بر اساس بهترین و معقولانه ترین انگیزه ها مبتنی است .
بنابراین همانطوریکه در تبین و تفهیم مفهوم و معنای مسئولیت کیفری آمده است میتوان گفت برای تحقق مسئولیت انتساب عمل مجرمانه به فرد تنها با داشتن دو توانایی” تمیز و اراده ” احراز شود ، با این حال به صرف امکان قابلیت انتساب عمل مجرمانه به فرد از لحاظ کیفری وی را نمی توان مسئول دانست لذا علاوه بر انتساب جرم ارتکابی به وی ؛ مجرمیت وی نیز مبایست توسط قاضی احراز شود .
مجرمیت مستلزم ارتکاب یک تقصیر در معنای وسیع آنچه به صورت عمدی و چه در شکل بی احتیاتی است . بدین ترتیب می توان بین قابلیت انتساب و مجرمیت تفکیک به عمل آورد و گزینه نخست را که فقط مربوط ” امکان بار کردن تقصیر به حساب کسی که آن را مرتکب شده مبتنی دانست . ” از قابلیت انتساب تحت عنوان ” اهلیت جنایی ” نیز نام برده شده است . احراز مجرمیت نیز به تنهایی نمی تواند عامل تعیین و یا اعمال پاسخ در معنای مضیق آن نسبت به مرتکب جرم باشد . بلکه تعیین کیفر و اعمال آن زمانی ممکن است که شخص دارای ” اهلیت کیفری ” باشد .
اهلیت جزایی را می توان به ” اهلیت شخص برای تحمل ” تبعات جزایی یا به عبارت دیگر اهلیت شخص برای بهره بردن از کیفر تعریف کرد . بااین توضیح تنها بعد از احراز عناصر سه گانه ” قابلیت انتساب ” و “مجرمیت” و ” اهلیت جزایی ” است که می توان از مسئولیت کیفری به طور کلی سخن به میان آورد . با این حال بررسی مسئولیت کیفری در مورد اطفال و نوجوانان با در نظر گرفتن عناصر نام برده شکلی خاص به خود می گیرد .
از یک طرف ارزیابی توانایی تمیز مستلزم تعیین حداقل سنی است که در آن تمیز قابل احراز است . این امر زمینه تعیین حداقل سن مسئولیت کیفری را فراهم می کند . از طرف دیگر تدریجی بودن ” رشد تمیز ” و نیز تدریجی بودن ” رشد اهلیت کیفری” پیش بینی رژیم مسئولیت کیفری تدریجی را برای اطفال دارای سن تمیز فراهم می آورد .
بنابرین در صورت احراز پذیرش مسئولیت با توجه به برخوردار بودن طفل از” اهلیت جنایی” با قابلیت انتساب امکان پیش بینی رژیم مسئولیت را برای وی فراهم می آورد که این مسئولیت با توجه به تدریجی بودن رشدتمیزحالتی تدریجی به خود می گیرد. ازطرفی دیگربرخوردار نبودن وی از اهلیت کیفری دربرخی از مقاطع سنی مانع از آن می شود که ” کیفر”درمعنای خاص آن به عنوان یک پاسخ برای وی درنظرگرفته شود . 13

ج) مسئوليت اداري
اصطلاح ِ« مسئولیت اداری14 » از 2 واژه ی مسئولیت و اداری تشکیل شده است . واژه ی اداری (اداره ای) خود دارای 2 معناست :
1- مفهوم  ذاتی یا مادی اداره که منظور همان هدف اداره است و عموماً اداره در مفهوم ذاتی به مجموعه فعالیّت هایی اطلاق می شود که توسط سازمان های اداری وابسته به دولت به منظور ارضا نیازهای همگانی در جهت حفظ نظم عمومی و ارائه ی خدمات عمومی تشکیل می شود .
2- مفهوم  سازمانی اداره که منظور مجموعه تشکیلات و ساختار اداری سازمان های عمومی است که جهت ارائه ی هدف ِ اداره در جامعه توسط دولت بوجود آمده اند .
با توجه به مراتب فوق منظور از مسئولیت اداری یا مسئولیت انضباطی عبارت است از مسئولیت ناشی از تخلف انضباطی در امور اداری که مترادف مسئولیت اداری است.

گفتار سوم: پيششرطهاي مسئوليت كيفري
الف) تمييز يا قدرت درك اوامر و نواهي قانونگذار
قانون گذار برای مسئول دانستن و مجازات کردن افراد شرایطی قرار داد که عقل یا قوه عاقله از جمله این شرایط می باشد. قوه عاقله یا همان عقل به تعبیری دیگر قوه ی تمییزکه به انسان اجازه می دهد تا فرق میان اعمال مجاز و اعمال ممنوع را تشخیص دهد .
كلمه تميز 15 در قوانين جزائي كشورها تعريف نشده ولي محققين و متخصصين علوم جزائي، معاني مختلفي براي كلمه «تميز» قائل شده اند كه دو معني مهم آن به شرح زير مي باشد: به طور کلی برای تمییز دو معنا قائل شده اند .
الف- به عقیده برخی علمای حقوق ، تمییز ؛ عبارتست از آگاهی طفل به اینکه مرتکب عمل غیرقانونی و یا خلاف نظامات اجتماعی گردیده است . برخي ديگر از مولفين و متخصصين حقوق جزاء، قوه تميز را چنين تعريف كرده اند: تميز عبارت از قدرت تشخيص خوب از بد است، اين كار مستلزم رشد عقلي است .16
ب- بعضي از محققين در مورد كيفيت «تميز» قائل به تفكيك شده و اعلام داشته اند: «تميز نفع و ضرر در امر مدني غير از تميز حسن و قبح در امر كيفري است و سن دو تميز با هم فرق مي كند و تميز عبارت است از تشخيص خير و شر و نفع و ضرر، چنين كسي را در صورتي كه به سن كبر نرسيده باشد مميز نامند». 
دکتر جاوید صلاحی در بحث مسئله تمیز اطفال و انتقادات وارده بر آن می افزاید : به نظر ما مسئله تمیز به هر نحوی که توجیه شود ، باز هم ضابطه و ملاک کافی جهت تعیین مسئولیت جزایی اطفال

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره مسئولیت کیفری، سن مسئولیت کیفری، مسئولیت کیفری اطفال، سن مسئولیت کیفری اطفال Next Entries پایان نامه رایگان درباره فیزیولوژی، ارتکاب جرم، اجتماعی شدن، عقب ماندگی