پایان نامه رایگان درباره سلسله مراتب، بهداشت روان، عزت نفس

دانلود پایان نامه ارشد

ديني در متون روان‌شناسي،
* افزايش تعداد کتاب‌هاي منتشر شده دربارة روان‌شناسي و دين،
*‌تبديل شدن روان‌شناسي دين به عنوان فعاليت علمي – اجتماعي واقعي که دانشجويان با هر پس‌زمينة ديني يا غير ديني انجام آن را مي‌پذيرند. فرد چه به باورهاي ديني مشخصي معتقد باشد چه نباشد مي‌تواند به مطالعة روان‌شناسي دين بپردازد. يک متخصص براي مطالعة روان‌شناسي دين لازم نيست دين‌دار باشيد،‌ همانطور که براي بررسي افسردگي لازم نيست افسرده باشد.

فصل دوم دين و روان‌شناسي
در فصل دوم بحث با بررسي تأثير مسيحيت غربي در شکل‌گيري روان‌شناسي دين آغاز مي‌شود. نويسنده در اين خصوص به رابطة فاکتورهاي شخصيت و دين‌داري اشاره و سپس نظرية اچ.جي.‌آيزنک را طرح مي‌کند.
فاکتورهاي شخصيت اين‌گونه معرفي شده‌اند: درون‌گرايي توأم است با جامعه‌پذيري پايين و تکانشوري؛ و روان‌رنجوري اضطراب، افسردگي، عزت نفس پايين و فشار عصبي را به همراه دارد.
طبق نظر اچ. جي. آيزنک اشخاص درون‌گراي روان‌رنجور نسبت به افراد عادي راحت‌تر شرطي مي‌شوند، و از همين‌رو نسبت به همه حکم‌ها از جمله احکام ديني از تأثيرپذيري بيشتري برخوردارند.
زيکمان نيز در اين خصوص آزمايشاتي انجام داد که طي آن به اين نکته دست يافت که درميان دانش‌آموزان پروتستان، دين‌داري با برو‌ن‌گرايي پيوند داشت و در ميان دانش‌آموزان يهودي دين‌داري با درون‌گرايي. لذا مي‌توان به اين نتيجه رسيد که شخصيت در گروه‌هاي فرهنگي ديني مختلف داراي اشکال گوناگون است.
دشواري اساسي در مطالعة روان‌شناسي در واقع اين واقعيت است که ‌ معاني رفتارها در موقعيت‌هاي فرهنگي – ديني متفاوت با هم فرق مي‌کند، از اين‌رو تفسير و فهم دين ممکن است براي کساني‌که در چارچوب فرهنگي غرب زندگي مي‌کنند مشکل باشد.

اديان و شرح رفتار، انديشه‌ها و احساساتي که آن‌ها بدست مي‌دهند
از آنجائي‌که روان‌شناسي دين با اديان و رفتار ديني پيروان آن‌ها سروکار دارد آشنايي با سنت‌هاي ديني از اهميت برخوردار است، لذا نويسنده در اين بخش به معرفي اجمالي برخي از آموزه‌هاي سنت‌هاي ديني بزرگ و بازتاب‌هاي روان‌شناختي آن‌ها مي‌پردازد.
آيين بودا
آموزة اصلي آيين بودا اين است که هر نوع دلبستگي به دنيا و خوشي‌هايش علت پيدايش رنج است؛ البته خوار کردن نفس هم مذموم است. راه ميانه به توقف رنج و روشني‌يافتگي و نيروانه منتهي مي‌شود که طي آن نفس تولد دوباره‌اي نخواهد داشت تا درد بيشتري را متحمل شود.
دِسيلوا (1996) دو نوع مراقبة بودايي را شرح مي‌کند:‌1) ساماتا (سکوت):‌فاصله گرفتن از محرک‌هاي دروني و بيروني 2) ويسپاسانا (روشن‌بيني): انجام تمرين‌هاي تمرکزي بر روي اشياء خاص و ماندن در وضعيت نگراني توأم با عدم آشفتگي.
اسکاتِن معتقد است بيماران بودايي بيشتر در پي فهم معناي مشکلاتشان برمي‌آيند و در پي آنند که دريابند چه نقصي در خودآگاهيشان پديد آمده که آن مشکل خاص را در پي داشته.
مسيحيت
مسيحيت زمينة گسترش روان‌شناسي دين را فراهم ساخت. اعتقاد بنيادي در اين دين بر يکتايي خداست، آموزة تثليث از جايگاه مهمي برخوردار است، مرگ مسيح کفارة گناهان بشر بوده ، مسيح برگزيدة خداست و ده فرمان (که ميراث سنت يهوديِ مسيحيت است)‌ ارزشمند است.
کاتوليک‌ها ‌موظفند در روزهاي معيني روزه بگيرند، در مراسم عشاي رباني شرکت کنند، از انجام کارهاي غيرضروري در روزهاي يکشنبه اجتناب کنند، به طور مرتب به گناهان خود اعتراف کنند، در حمايت از کليسا سهيم باشند و قوانين ازدواج را رعايت کنند.
پروتستان‌ها بر سر اصول اساسي مسيحيت با کاتوليک‌ها اجماع دارند. تفاوت آن با کاتوليک اين است که در آيين پروتستان تأکيد جدي کمتري بر انجام تعهدات ديني خاص صورت مي‌گيرد. بر مرجعيت سلسله مراتب کليسا کمتر سرمايه‌گذاري مي‌شود و بيشتر تأکيد بر وجدان فردي و تعهد فردي است.
جبنه‌هاي روان‌شناختي مسيحيت:
* گروه‌ها با فعاليت‌ها و مراسم پرجذبه همچون شوريده‌گويي، جلوه‌هاي اندوه در حين گناه‌آلودگي، خوشي در زمان رستگاري و رقص و آواز‌ فعال هستند. شادي ديني در اين محافل احساس ارزشمندي به شمار مي‌رود.
* عقايد جزمي در خصوص گناه: گناه نتيجة سوء استفاده از آزادي بشري است. رنج نتيجة گناه است. رستگاري عبارت است از بخشايش، رفع گناه و آثار آن به وسيلة يک يا چندين توبه. از اين رو خطا و گذشت فرايندهاي مهم روان‌شناسي مسيحي است.
* عرفان مسيحي اهميت روان‌شناختي زيادي دارد. اتو آن را تجربة مينوي مي‌خواند. روان‌شناسي دين در بافت فرهنگ مسيحي (پروتستان) پرورش پيدا کرد. شخصيت‌هاي تأثيرگذار در روان‌شناسي دين به شدت تحت تأثير پيشينة مسيحيشان بودند، چهره‌هايي چون جيمز، آلپورت، يونگ. همچنين مورمون‌ها علاقة زيادي به گسترش روان‌شناسي دين داشتند.
آيين هندو
آيين هندو ديني تکثرگراست. محدودة گسترده‌اي از اعمال و عقايد را برمي‌تابد. ويژگي‌ اصلي آن عبارت است از چند خدايي در عين در بردارندگي يکتاپرستي بنيادي که در آن ايزدان کوچک‌تر ابعاد فرعي يک خدا هستند. و دارا بودن يک نظام طبقاتي اجتماعي.
ابعاد تکاليف ديني در اين آيين عبارت است از: نيايش مدام، روزه‌داري، انديشه و کردار نيک، زيارت و احترام براي سالخوردگان، تناسخ؛ هدف غايي بي‌کرانگي خداست و کرمه مانع نيل به اين هدف است. فرايند تولد دوباره سمساره به طور بالقوه فرايندي بي‌پايان تلقي مي‌شود و پيشبرنده نيست.
ويژگي‌هاي چشمگير آيين هندو در نظر روان‌شناسان:
* نوع نگرش اين آيين نسبت به بداقبالي: که ممکن است در ديد مشاهده‌گراني از فرهنگ‌هاي ديگر خويشتن‌دارانه، صبورانه و حاکي از تسليم به نظر برسد.
* درمان بيماري رواني:‌ بهره‌گيري ار روان‌پزشکي غربي بسيار نادر است و شخصي که به بيماري رواني مبتلا مي‌شود را نزد شفادهنده مي‌برند و متون مقدس هندويي محدودة وسيعي از مداخلات درماني ممکن را در اختيار قرار مي‌دهد. معالجات شامل دعا، گياه‌درماني، عطر درماني و موسيقي مي‌شود.
اسلام
اسلام دين توحيدي است و اعتقاد به خدا در آن يک اصل بنيادي است. تکاليف ديني آن عبارتند از:‌ اعتقاد به خدا و پيامبران، نماز، بخشيدن بخشي از اموال، روزه و حج. در اسلام گناه موجب نسيان توحيد شمرده مي‌شود و منشأ آن غرور و خود پسندي است. عقل نقش مهمي در انتخاب راه صحيح ايفاء مي‌کند.
اسلام در علاقه‌مندي به بهداشت رواني داراي يک سنت ديرينه است. قديمي‌ترين نهادهاي روان‌پزشکي در کشورهاي اسلامي قرار داشتند. در اين سنتِ ديني بيماران رواني مبتلايان به بلاي الاهي به شمار مي‌روند. در آموزه‌هاي اسلام دربارة حمايت از خانواده،‌طلاق و چند همسري،‌ اهميت دادن به آسايش والدين و افراد مسن، مهم شمردن تعليم و کار ، سخن فراوان به ميان آمده است. همچنين خودکشي، انحرافات جنسي، جنايت و تبعيض نژادي منع شده است. مسلمانان مي‌توانند با پيروي از اين آموزه‌ها از يک زندگي سالم و متناسب برخوردار شوند. مسلمانان مي‌گويند خواندن نماز به طور مرتب، به لحاظ روان‌شناختي، براي آن‌ها سودمند است و ترجيح مي‌دهند براي فروکاستن از فشارهاي رواني نماز و شيوه‌هاي ديني ديگر را بيازمايند.
يهوديت
يهوديت کهن‌ترين دين توحيدي است. اصل اساسي در آن اعتقاد به خداي واحد است. يهوديان ملزمند به تعداد زيادي از فرمان‌هاي ديني مختلف که کمابيش بر کليت شيوة زندگي آن‌ها تأثيرگذار هستند عمل کنند. رژيم غذايي، رفتار جنسي، کار، اخلاق تجارت و عبادت از مواردي هستند که قانون دين در مورد آن‌ به اجرا درمي‌آيد. در آن تبشير و نوديني وجود ندارد. کسب دانش ديني امر ارزشمندي است. متون يهودي گسترة وسيعي دارد. غالب‌ اين منابع از جذابيت روا‌ن‌شناختي و روان‌پزشکي برخودار است.
حرفه‌هاي روان‌پزشکي و روان‌شناسي تا حد بسيار زيادي معرّف يهوديان است و آثار زيادي در زمينة روان‌شناسي دين توسط اين گروه منتشر شده است؛ مانند آثار کلاسيک فرويد، اريکسون، مازلو و فروم.
اديان ديگر
برخي اشکال ديگر دين‌داري وجود دارد که در اين‌خصوص مي‌توان از درهم‌آميزي ديني و جنبش‌هاي نوپديد ديني نام برد. درهم‌آميزي ديني زماني رخ مي‌دهد که عقايد و اعمال مختلف از سنت‌هاي ديني متفاوت که با هم در تماس‌اند در هم مي‌‌‌آميزند.
جنبش‌هاي‌ نوپديد ديني:‌ اين جنبش‌ها رهبراني داشته‌اند که از پيروان خود مي‌خواستند به طور کامل سرسپردة آن‌ها باشند و عاداتي چون سيگار کشيدن، نوشيدن مشروبات الکلي و تعدد روابط جنسي را ترک کنند. بر مراقبه و عرفان و درجات بالاي معنوي تأکيد داشتند.
در خصوص درگيري‌هاي روان‌شناختي حاصل از وابستگي به يک جنبش نوپديد ديني نظرات مختلفي ارائه شده عمده‌ترين‌ها آن‌ها عبارتند از:‌
*‌ عادت‌هاي مخرب در ميان اعضاي اين گروه‌ها از بين مي‌رود و مدرکي وجود ندارد دال بر اينکه اعضاء قبل يا بعد از عضويت در اين گروه‌ها به لحاظ روان‌شناختي نامتعادل باشند.
*‌ مخالفان، اين جنبش را متهم مي‌کنند به اينکه اعضاي خود را از نظر جنسي، مالي و …. شستشوي مغزي داده و از آن‌ها بهره‌کشي مي‌کنند.
درون‌مايه‌هاي مشترک اديان
با تمام اين اوصاف و وجود تفاوت‌ها و تنوع در آموزه‌ها و سنت‌هاي مختلف ديني تمامي اديان داراي درون‌مايه‌هاي مشترکي هستند که به شرح زير مي‌باشند:
1)‌ واقعيت روحاني وجود دارد و توسعه دادن آگاهي نسبت به آن امر مهمي به شمار مي‌آيد؛ مثلاً‌ به وسيلة‌ نيايش مطالعه، تفکر عميق و ….
2) منشأ واقعيت مادي و روحاني (خدا) منشأ هدايت به سمت شيوة صحيح زندگي به شمار مي‌آيد.
3) عدالت، عطوفت و اخلاق جنسي بايد در روابط اجتماعي و خانوادگي به اجرا درآيد.
4) توجه به يک يا چند نکته از موارد فوق مي‌تواند عدم تعادل رواني را بهبود بخشد.

فصل سوم رفتار ديني
نيايش
اولين و ساده‌ترين نوع رفتار ديني نيايش است. فرهنگ آکسفورد نيايش را اين‌گونه تعريف مي‌کند: استدعا يا شکرگزاري به درگاه خدا يا متعلَق پرستش.
در واقع در ميان کنش‌هاي ديني، نيايش متمايزترين کنش است و مشخصاً عمل ديني قلمداد مي‌شود. طبق بررسي‌هاي به عمل آمده به‌طور کلي، بيشتر اعضاي کليسا به طور مرتب نيايش مي‌کنند، افراد هر چه مسن‌تر مي‌شوند بيشتر دعا مي‌کنند، زنان بيشتر از مردان به نيايش مي‌پردازند و بالاخره سربازان در ميدان نبرد بسيار نيايش مي‌کنند و آن را از نظر رواني سودمند مي‌يابند و يکي از بهترين شيوه‌هاي ديني براي کنار آمدن با استرس است.
مشخصه‌هاي نيايش
مشخصه‌هاي اصلي نيايش عبات است از:
* مشخصه‌هاي رفتاري: دوري از مشغوليت‌هاي دنيوي در خلوت، رو به جهت‌هاي خاصي داشتن، ايستادن، کرنش کردن، نشستن، زانو زدن و حرکات ديگري همچون رقص؛
* مشخصه‌هاي زبان‌شناختي: شکل معيني از کلمات يا واژگان شخص نيايش‌گر با صداي بلند، به آرامي، گفته‌هاي دروني و کاملاً شخصي گاهي اوقات به شکل سکوت دروني؛
* مشخصه‌هاي شناختي:‌ اتخاذ جهت‌گيري خاص نسبت به دورنماي ديني يا معنوي در زندگي و مقصود و معناي آن؛
* مشخصه‌هاي عاطفي: احساس نزديکي به خدا، حمايت و آرامش.
انواع نيايش
نياش اقسام متفاوتي دارد که به شرح زير مي‌باشد:
* تقاضامندانه:‌ درخواست کمک همراه با تضرع؛
* شفاعت‌گرانه: تقاضاي کمک براي شخص ديگر؛
* سپاسگزاري: در برابر برخورداري از ياري و لطف؛
* ستايش: ابراز بهت، شگفتي، تحسين؛
*‌ اعتراف، ايثار، همدلي – اصلاح و تحکيم رابطه با خدا؛
مدو و کاهو مراقبه را به ليست فوق اضافه مي‌کنند؛ همچنين بين نيايش برون ذهني (معطوف به شيء مورد پرستش) و درون‌ذهني (معطوف به خود) تمايز قائلند؛ و صورت‌هايي از نيايش که کمتر تکامل يافته مثل چشمداشتِ اجابتِ نيايشِ تقاضامندانه از خدا را از صورت‌هاي کامل‌تر آن مثل ايثار و همدلي جدا مي‌کنند. مراسم انجام نيايش در سنت‌هاي ديني بزرگ يافت مي‌شود و طيفي از انواع نيايش‌ها را در بر‌مي‌گيرد – تقاضا، اعتراف، تعمق.

آيا دعا مؤثر است؟
نظريه گالتون
گالتون اين سئوال را مطرح کرد که آي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره بهداشت روان، فرهنگ مطالعه، رفتار انسان، عزت نفس Next Entries پایان نامه رایگان درباره بهداشت روان، سلامت روان، افراد فعال