پایان نامه رایگان درباره دانش پژوه، سوره بقره، رفتار انسان، ظاهر و باطن

دانلود پایان نامه ارشد

و والاتر از آن است که در خیال و وهم آید.» (همان : 43-42)

2-5 تعریف اصطلاح سفر از دیدگاه عرفا
سفر در اصطلاحات عرفا توجه دل است به سوی حق و اسفار چهار است:
2-5-1سفر از خلق به حق(سیر الی الله)
«در این سفر سالک از کثرت موجودات روی گردانیده و به سوی حقیقت و عالم وحدت توجه می کند.این سفر مراحل و منازلی دارد.مهمترین منازل آن هشت مرحله است.
اول مرحله طلب،دوم تهذیب اخلاق،سوم پدید آمدن احوال،چهارم شوق و اضطراب،پنجم عشق و محبت،ششم سکر و حیرت،هفتم فناء و بقاء،هشتم توحید.»(سجّادی،1350 :40).
«سیر الی الله از منازل نفس تا وصول به افق مبین که نهایت مقام قلب است و مبدء تجلیات اسمائی است.
سفر اول عبارت است از رفع حجاب های کثرت از وحدت است و آن سیر به سوی خداست.»(همان :265)
2-5-2 سفربه حق در حق(سیر فی الله)
«سفر از حق به سوی حق است که در این سفر سالک در اوصاف و اسماء الهی سیر می کند و اندک اندک خود را چون قطره آبی در دریای مواج عزمت و جلال احدیت غرق می بیند و پرده منیّت برداشته می شود.»(همان :40)
«سیر فی الله به واسطه اتصاف به صفات او و تحقق به اسماء تا افق اعلی که نهایت مقام روح و نهایت مقام حضرت و احدیت است.رفع حجاب وحدت استاز وجود کثرت و آن سیر در خداست.»(همان :265)
2-5-3 سفر از حق به خلق
«این سفر فنا در حق است.(همان :40)ترقی بعین جمع و حضرت احدیت است که مقام «قاب قوسین» است تا موقعی که دوئیت باقی است و موقعی که دوئیت بر طرف شد مقام «اوادنی»است.عبارت از میان رفتن تقید به قید ظاهر و باطن است که ترقی به عین الجمع است.»(همان :265)

2-5-4 سفر به حق در خلق (سیر بالله عن الله)
«سیر بالله عن الله برای تکمیل است که مقام بقاء بعد از فنا و فرق بعد از جمع است.بازگشت از حق به خلق و آن احدیت جمع و فرق است.»(همان :265)
«سیاحت بر دو قسم است،سیاحت نفس سیر در زمین و سیاحت قلب در ملکوت علیین از جهت شهود عالم غیب مکنون.»(همان :275)
«سیرو سیاحت از شیوه های ریاضت مرسوم صوفیان بود در کتاب های آنان مانند رساله قشیریه و عوارف المعارف باب یا ابوابی خاص درباره سفر و آداب آن دیده می شود. صوفی که به سفر می رود او را گشادِ دل حاصل می شود و اسرار بسیار که در پرده بود بدو رخ می نماید و به قول شمس تبریزی و مولانا«مهذّب» می گردد و از این رو است که برخی از متصوفه تمام عمر خود را در سیر و سیاحت می گذرانیدند.»(موحد،1378 :49)

2- 6 علت و انگیزه سفر
سیاحت و سفر، از قدیم ترین ادوار، از مهم ترین خواست ها و تمایلات انسان بوده و هست بشر همیشه آرزو داشته و دارد که از دیگر اقوام و افراد بشری و دیگر سرزمین ها دیدار کند،ناشنیده ها را بشنود و نادیده ها را ببیند. برای هر انسانی،هم انسان های دیگر اهمیت دارند و هم اقلیم ها و اماکنی که زیست گاه آدمی و دیگر موجودات است اولی را «سیر در انفس» و دومی را «سیر در آفاق » نام نهادند.(دانش پژوه،1380 :11)
انگیزه های مختلفی برای رفتن به سفر وجود دارد، اقناع حس کنجکاوی مسافر و ثبت مشاهدات خود از سرزمین های ناشناخته و کشف پدیده های تازه و ارائه دادن آن به نسل جدید انگیزه قوی برای سفر کننده خواهد بود. نکات فکرت انگیز و عبرت آموز که مقصود عمده دادن نمونه ای برای جوانان و تشحیذ ذهن و رغبت انگیزی در راه استفاده از آثار گذشتگان است.
سفر کردن در گذشته و حال:نقش هایی از مردمی وجود دارد که 316 میلیون سال پیش زندگی می- کردند.نقش ها در سنگ فسیل شده اند و در کنیا توسط مری لیکی (Mary Leakey) که باستان شناس است،کشف شده استمردم همیشه سفر کرده اند.افراد در جستجوی غذا بوده اند،از خطر گریخته اند و همیشه خواسته اند بدانند چه چیز در آن گوشه دیگر است و در افق چیست.امروزه نیز گاه به دلایل مشابهی سفر می کنیم. اما همچنین برای تجارت،به عنوان جهان گرد و برای ملاقات دوستان و بستگان نیز سفر می- کنیم و باید دلایل بسیار دیگری نیز وجود داشته باشد.(رایت،1373 :11)
«تمایل به سیاحت و معرفت و شناختی که از سیر در حالات آدمیان و شهر و دیارها حاصل می شود خاص یک دسته از افراد بشر نیست،همه کسانی که با هر مقصود و منظوری سفر می کنند بدین شناخت تمایل دارند و این میل و علاقه آن چنان شدت و قوت دارد که اشتیاق سفر به هدف های دیگر در وجود انسان غلبه می کند.به طوری که کمتر کسی را می توان یافت که انس به سیاحت در وجود سرشته نباشد.»(دانش پژوه،1380 :13)
2-6-1 عشق سَفَر – نوطلبی و ماجراجویی
خواننده ی یک سفرنامه که گزارش مشقات و مخاطرات و فلاکتهای عظیم سفر را می خواند گاهی از خود می پرسد که آخر این فرد از این همه راه رفتنها و آواره گشتنها چه می خواهد؟ چرا آرام نمی- گیرد؟ تا کجا می خواهد پیش برود؟ تنها، در سرزمین های ناشناس، در میان اقوامی غریب و ناآشنا که نه زبان شان را می داند و نه با آداب و رسوم شان وجه مشترکی دارد چه می جوید؟(موحد،1378 :47).
در میان ادیان شناخته شده جهان شاید هیچ یک به اندازه اسلام توجه به سفر نداشته است. احکام شرع که برای زندگی حضری وضع می شود در مقام تطبیق با مقتضیات سفر تعدیل می گردد. اگر نماز است قصر می شود. (آیه 101، سوره نساء) و اگر روزه است به پس از پایان سفر موکول می گردد. (آیه 184، سوره بقره) و اگر معامله و تجارت است شرایط خاص سفر در آن ملحوظ می افتد. (آیه 283، سوره بقره).(همان:47)
خدیجه، بانوی اول اسلام، بازرگان بود و پیغمبر اکرم خود جوانی را در سفرهای بازرگانی گذرانیده بود. در حدیثی منسوب به پیغمبر آمده است: سفر کنید تا سالم بمانید و توانگر. «سافروا تصّحوا و تغنموا». در قرآن کریم علاوه بر توجه به آن معانی که سابقه در زندگی عربها داشت سفر به دو انگیزه دیگر هم موردنظر قرار گرفته است. اول انگیزه آموزش یعنی تفقه در دین (آیه 122، سوره توبه) دوم انگیزه بیداری دل و باز شدن چشم و گوش آدمی (آیه 46، سوره حج) و عبرت گرفتن از سرگذشت اقوام و احوال گذشتگان (اقلاً در ده مورد از قرآن).(همان :48)
2-7 آداب و شرایط سفر
زیارت خانه خدا، مرقد حضرت رسول، قبور مطهر ائمه معصومین (علیهم السّلام)، مزار پاکِ شهدای راه حق، زیارت قبر انبیاء و اوصیاء و اولیاء و صحابه و تابعین. دیدار از مرقد علمای بزرگ فرزندان اهل بیت و قبور مؤمنان و صالحان، همه از مواردی است که در متون دینی به آنها تشویق شده است و زیارت قبور امامان، نوعی تجدید عهد و پیمان با صاحبانِ ولایت است. امام سجاد (ع) بیست و پنج بار به سفر حج رفت.
دیدگاه اسلام درباره آداب سفر را می توان در سه قسمت مطرح کرد: پیش از سفر، هنگام سفر و پس از سفر. گرچه رفتار انسان در هر حالی باید شایسته باشد، اما در سفر به خاطر رنج های بسیار که زمینه های عصبانیت افراد را مهیا می سازد، اسلام آداب خاصی را توصیه نموده است.
2-7-1 آداب پیش از سفر
در روایتی امام علی (علیه السلام) از افراد می خواهد، به سفری نروند که بیم آن می رود به نماز یا.
در روایتی امام علی (علیه السلام) از افراد می خواهد، به سفری نروند که بیم آن می رود به نماز یا دینشان لطمه بخورد.
در حدیثی دیگر، پیامبر (صلی الله علیه و آله) از امام علی (علیه السلام) می خواهد، هنگام سفر، برای حفظ جانش از سارقان و درندگان، چوبدستی از درخت بادام تلخ به همراه داشته باشد و آیه بیست و دوم از سوره قصص را بخواند. همچنین در دره ها (که پناهگان ماران و درندگان است) اتراق نکند.
«انتخاب همسفر در اسلام بسي مهم شمرده و نخستين پيشوا، در سفارش به فرزندش، از او مي خواهد، ابتدا به جست و جوي دوست (و همسفر) برآيد و سپس را ه افتد. و نيز براي پيشگيري از اختلاف، با كسي همسفر نشودكه آن فرد، خودرا برتر از او بداند.» (مجلسي، 1369 :407 )
«حضرت به خاطر اهميتي كه براي نماز جمعه قائل بود ، از افراد مي خواست جز در صورت ضرورت ( و يا بخاطر خدا ) ، در روز جمعه سفر در سه شبِ آخر ماه قمري مكروه است .امام علي (عليه السلام) به سفارش رسول گرامي (صلي الله عليه و آله ) تنها سفر نمي كرد، و در احاديث، حداقل سه و حداكثر هفت نفر براي همراهي در سفر ذكر شده است.»( فیض كاشاني ،1379 :76)
اسلام مكتبي است كه از هر فرصتي براي رعايت و گسترش بهداشت بهره مي جويد؛ و چه بسا در همين راستا است كه غسل پيش از سفر مستحب است .سپردن خانواده به خداوند ، پيش از سفر، براي مسلمان امري طبيعي است و پيامبر ( صلي الله عليه و آله ) در اين باره فرمود : آدمي هيچ جانشيني در خانواده اش، بهتر از دو ركعت نماز، نمي گذارد كه هنگام سفر بخواند و سپس دست به نيايش بردارد و بگويد : « الهم انّي استودعك نفسي و مالي و ذريتي و دنياي و آخرتي و خاتمه عملي» (مجلسي، 1369 :399)
امام محمد غزالي در بيان علم مسافران پيش از سفر گفته است : «و بر وي واجب بُوَد كه علم ِ رُخْصتِ سفر بياموزد – اگرچه عزم دارد كه رخصت نكند – باشد كه به ضرورت بدان حاجت بود و علم قبله و وقت ببايد آموخت .» ( غزالي، 1374 :476).
2-7-2 زمان سفر
از آداب سفر آن است كه مسافر از هر منزلي صبح زود حركت كند .
امام علي (عليه السلام ) شب پيمايي را خوش نمي داشت. هم خود آخر شب(سحر) سفرش را آغاز مي كرد و هم كساني را كه به سفر مي فرستاد ، از آن ها مي خواست، سحر سفر كنند .سفر در روزهاي شنبه ، پنجشنبه و شب جمعه نيز سفارش شده است .از امام صادق عليه السلام است كه فرموده اند: « هر كه خواست سفر كند بايد روز شنبه سفر كند، زيرا اگر سنگي در روز شنبه از كوهي جدا شود، هر آينه خداوند آن را به جاي خود بر مي گرداند » (فیض كاشاني ،1379 :83)
«ديگر آن كه جهد كند تا ابتداي نوروز پنجشنبه بُوَد – بامداد؛ با رسوال (ص) ابتداي سفر روز پنجشنبه كردي». ( غزالي ، 1374 :464)
همچنين در برخي از روايات، روزهايي را ذكر كرده و تأكيد كرده كه در اين روزها سفر نكند و در احاديث ديگر يادآوري شده است: «صدقه بدهيد و هر روزي كه مي خواهيد، سفر كنيد » .امام علي (عليه السلام ) گشاده دستي در سفر، كمتر مخالفت كردن با همسران و بسيار به ياد خدا بودن را در فراز و نشيب هاي مسافرت ، از نشانه هاي جوانمردي درسفر برشمرد .همچنين ايشان مي فرمود : وقتي گروهي با هم سفر مي كنند ، همه سهمي پرداخت كنند ، و پول ها جمع و هزينه ها از آن كسر شود ( اين كار را باعث عدم اختلاف مي دانست) .ايشان چون در جايي فرود مي آمد ، دست به نيايش بر مي داشت و مي فرمود: خداوند! ما را در فروگاهي خجسته فرود آر، و تو بهترين فرود آورنده اي .
«در احاديث همراه بردن تسبيح، تربت حضرت امام حسن (عليه السلام ) ، انگشت ، و دستار بستن (براي مردان)، قرآن خواند در حالي كه سواره است، خواندن دو ركعت نماز هنگام پياده شدن و دعا كردن هنگام سوار شدن، تأكيد شده است.پيامبر نيز چون به سفر مي رفتند، شيشه روغن، سرمه دان، قيچي، آينه، مسواك، شانه سوزن، طناب، تسمه هاي بغل و چيزي كه با آن كفش را پينه كنند، همراه خود مي بردند.»( مجلسي، 1369 :404)
ياري رساندن به ديگران ، در همه موارد ،دراسلام سفارش شده است . اما با عنايت به نياز بيشتر آدمي به كمك در سفر، در احاديث، بدان توجه ويژه اي شده است .پيامبر گرامي (صلي الله عليه و آله ) مي فرمايد: كسي كه مومن مسافري را ياري رساند، آفريدگار هفتاد و سه دشواري از سختي هاي اين جهان را از او بر مي دارد ] و برايش آسان مي گرداند [ و او را ازغم و اندوه اَمان مي دهد و هفتاد سختي آن جهان را از وي برطرف مي سازد و امام باقرعليه السلام فرموده اند : «هر گاه در زمين سرسبزي مسافرت مي كني بامداد حركت كنيد، هر گاه در سرزميني خشك سير مي كنيد، با شناخت حركت كنيد.» (فیض كاشاني، 1379 :89 )
2-7-3 آداب پس از سفر
در احاديث، از سفر به عنوان قطعه اي از رنج تعبير شده است كه به كحض پايان يافتن، هر چه سريع تر بايد نزد خانه و خانواده بازگشت. پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: «مسافرت نوعي از عذاب است بنابراين هر گاه كسي از شما سفرش به پايان رسيد بايد هر چه زودتر به نزد خانواده برگردد. «همان، 1379 :95 )
در روایات ما، ضیافت دوستان پس از بازگشت از سفر مستحب شمرده است.هدیه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره سفرنامه ها، جهان اسلام، ایلات و عشایر، فرهنگ و تمدن Next Entries پایان نامه رایگان درباره سفرنامه ها، امام صادق، دانش پژوه، رسول خدا (ص)