پایان نامه رایگان درباره خلیج فارس، حقوق بین‌الملل، ژئوپلیتیک، منافع ملی

دانلود پایان نامه ارشد

به تعیین 200 مایل دریایی شد ، چرا که کشورهایی که فلات قاره آنها کمتر از 200 مایل بود خواستار تقویت محدوده 200 مایل و یا هر معیار دیگری ، که بتواند تا حداکثر امکان بستر دریاها را تحت صلاحیت ملی قرار دهد ، بودند. اساس و پایه ادعای بهره‌برداری کشورها از فلات قاره ، برای اولین بار توسط ترومن رییس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا اعلام شد . یکی از مسائل یا اختلافات میان کشورهای مجاور یا مقابل دریاها ، تعیین حدود یا تحدید حدود فلات قاره است که بعضا جهت رفع آنها ، مداخله نهادهای داوری یا دادگستری بین‌المللی را به همراه داشته است . کشور ما نیز در منطقه خلیج فارس با این مشکل مواجه است و با برخی از همسایگان و کشورهای این حوزه موفق به تحدید حدود فلات قاره نشده است .
منطقه خلیج فارس در طول تاریخ از اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده است . در طول بیست سال گذشته تحرکات و تحریکات فراوانی در این منطقه به وقوع پیوسته است که به نظر می‌رسد اغلب در چارچوب اهمیت منطقه خلیج فارس از ابعاد ژئوپلیتیک ، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک آن بوده است . در چنین شرایطی مسلما بقا و رفاه مردم منطقه خلیج فارس به چگونگی عمل دولتهای این منطقه در روابط درون منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای آنها بستگی دارد و یکی از مصادیق آن بحث بهره‌برداری از منابع این دریای بسته2 می‌باشد . مهمترین ارزش و اهمیت این منطقه ، وجود منابع سرشار نفت در خلیج فارس و کشورهای حوزه آن می‌باشد ، یعنی وجود جزایر یا شکل سواحل و هر عاملی که بتواند حق استخراج از فضای جغرافیایی بیشتری را به دولتها بدهد اهمیت دارد . لذا چنین به نظر می‌رسد که بحث تعیین مرزهای دریایی و از آنجا که خلیج فارس به علت عمق کم یک فلات قاره یکپارچه است ، بحث تحدید حدود این فلات قاره دارای اهمیت ویژه بخصوص اهمیت اقتصادی می‌باشد . بنابراین کشورهای حوزه خلیج فارس چند منطقه دریایی را تحدید حدود و تعیین نموده‌اند اما حداقل 10 مورد مرز دریایی دیگر در خلیج فارس باید تعیین شوند که از این مجموعه موارد زیر مربوط به ایران می‌باشد :
– ایران و عراق
– ایران و کویت
– ایران و امارات متحده عربی
اصولا مرزهای سیاسی به صورت قراردادی در آب و خشکی تعیین می‌شوند . تعیین و تثبیت مرز ، رابطه مستقیم با منافع ملی کشورها دارد . در منطقه خلیج فارس تعیین حدود دقیق مرز در بیشتر موارد در ارتباط با منابع ارزشمند هیدروکربنی است ، بنابراین هر کشور تلاش می‌کند تا سهم بیشتری را به دست آورد . در کنفرانس 1958 فکر اینکه دول ساحلی باید حقوق خاصی بر فلات قاره خودشان داشته باشند به طور عمومی پذیرفته شده بود . طبق حقوق بین‌الملل عرفی تحدید حدود بایستی بوسیله توافق بر طبق اصول منصفانه و با توجه به شرایط موجود به نحوی صورت بگیرد که بیشترین میزان ممکن از فلات قاره‌ای را ، که ادامه طبیعی قلمرو زمینی یکی از طرفین در زیر آب دریا است ، بدون تداخل در امتداد طبیعی قلمرو زمینی طرف دیگر متعلق به آن دولت سازد. ایران بزرگترین و متنفذترین کشور در منطقه خلیج فارس است که بزرگترین جمعیت و بزرگترین بالقوه‌های اقتصادی ، سیاسی و استراتژیک را دارا است . ایران برای صدور همه نفت صادراتی و دیگر اقلام نفتی و غیر نفتی و ورود بزرگترین بخش از واردات خود ، به خلیج فارس بستگی حیاتی دارد . در حال حاضر دنیا برای بخش اعظم از نفت خود به خلیج فارس وابسته است ، در ضمن خلیج فارس دومین منطقه بزرگ ذخایر گاز به شمار می‌آید . علاوه بر اینها منابع ماهیگیری و منابع سرشار بستر خلیج فارس از مهمترین دلایل اهمیت و ضرورت تعیین مرزهای دریایی و تحدید حدود فلات قاره در این منطقه می‌باشد ، و از آنجا که کشورمان در این مورد با برخی کشورهای حوزه خلیج فارس به توافق نرسیده است ، موجبات عدم تامین منافع ملی ما فراهم شده است ، بلاتکلیفی و تعلل بیشتر موجب تشدید مضرات ناشی از آن است . لذا این تحقیق نیز به عنوان آمیزه‌ای از قواعد و رویه‌های حقوقی و مسائل جغرافیایی در کنار پرداختن به مسائل اقتصادی سعی در بررسی نمونه‌هایی از اختلافات مرزی دریایی در جهان دارد که به انعقاد موافقت‌نامه‌های تحدید حدود منجر شده یا به گونه دیگری منافع طرفین را مرتفع و تامین نموده است تا در صورت امکان با الگوبرداری یا مطابقت موارد مشابهت ، امکانی برای حل مشکلات مرزی ایران و تامین حداکثر منافع کشورمان ایجاد گردد.

2- پیشینه پژوهش
در خصوص پیشینه تحقیق به تعدادی از کتاب‌ها ، مقالات و پایان‌نامه‌هایی که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته‌اند اشاره می‌گردد ، اما به طور کلی می‌توان گفت ، در رابطه با موضوع این تحقیق که به طور خاص تحدید حدود فلات قاره خلیج فارس می‌باشد کتب فراوانی منتشر نشده است ، بلکه به طور جداگانه فلات قاره یا خلیج فارس در کتب و مقالاتی مورد بررسی قرارگرفته است . از جمله کتاب «حقوق بین‌الملل دریاها» نوشته رابین چرچیل و آلن لو ، در بخش هشتم به مبحث فلات قاره پرداخته است . در این بخش وضعیت حقوقی فلات قاره ، محدوده فلات قاره در دریا و تحدید حدود فلات قاره بین دول مجاور و مقابل مورد بررسی قرار گرفته است . همچنین این کتاب با بررسی قواعد حقوقی عرفی و به ویژه در حل و فصل اختلافات اهمیت این قواعد را در تعیین مرزهای دریایی نشان می‌دهد ، این کتاب به روند شکل‌گیری مفهوم فلات قاره همچنین مجموعه کنوانسیون‌ها و کنفرانس‌هایی که حقوق بین‌الملل دریاها و از جمله فلات قاره را قاعده‌مند می‌سازد پرداخته است .
همچنین کتاب «حقوق بین‌الملل عمومی» نوشته دکتر محمدرضا ضیائی‌بیگدلی و کتاب «حقوق بین‌الملل عمومی- جلد دوم» نوشته سید باقر میرعباسی به مطالب حقوق بین‌الملل دریاها پرداخته‌اند.
از دیگر منابعی که در این پژوهش مورد استفاده بوده است ، کتاب « خلیج فارس ، کشورها و مرزها » نوشته پیروز مجتهدزاده است که ، در فصل هشتم مرزهای دریایی در خلیج فارس را مورد بررسی قرار داده است . کتاب « کشورها و مرزها در منطقه ژئوپولتیک خلیج فارس » نیز از دیگر آثار دکتر مجتهدزاده است که به صورت متفاوتی به این بحث پرداخته است . کتاب « خلیج فارس و مسائل آن » نوشته همایون الهی نیز به مواردی از جمله وضعیت جغرافیایی و اهمیت خلیج فارس همچنین اختلافات سرزمینی در این منطقه پرداخته است .
تعدادی مقاله و پایان‌نامه نیز در این زمینه موجود است که مواردی از آنها به شرح زیر هستند:
« بررسی اصول و قواعد حاکم بر تحدید حدود مناطق دریایی در آرا دیوان بین‌المللی دادگستری » نوشته محمد ابراهیم توکلی ، « تحدید حدود فلات قاره در مناطق شمالی خلیج فارس » نوشته اصغر جعفری ولدانی ، « تحدید حدود دریایی کشورهای خلیج فارس و بررسی امکان اعمال قواعد شناسایی شده دیوان بین‌المللی دادگستری در این منطقه » نوشته الهام شماسی، « افراز مرز دریایی ایران با عراق، الزامات امنیتی و ژئوپلیتیکی » و « ژئوپلیتیک قلمروهای دریایی ایران در خلیج فارس با تاکید بر لزوم افراز فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی ایران و کشورهای عراق ،کویت و امارات متحده عربی» نوشته سهراب عسگری.
به طور کلی هر یک از پژوهش‌های مورد اشاره از زاویه‌ای خاص به مساله خلیج فارس و وضعیت فلات قاره آن پرداخته‌اند.

3- ضرورت و نوآوری پژوهش
در حال حاضر دنیا برای بخش اعظم از نفت خود به خلیج فارس وابسته است ، در ضمن خلیج فارس دومین منطقه بزرگ ذخایر گاز به شمار می‌آید . علاوه بر اینها منابع ماهیگیری و منابع سرشار بستر خلیج فارس از مهمترین دلایل اهمیت و ضرورت تعیین مرزهای دریایی و تحدید حدود فلات قاره در این منطقه می‌باشد ، و از آنجا که کشورمان در این مورد با برخی کشورهای حوزه خلیج فارس به توافق نرسیده است ، موجبات عدم تامین منافع ملی ما فراهم شده است ، بلاتکلیفی و تعلل بیشتر موجب تشدید مضرات ناشی از آن است لذا این تحقیق نیز به عنوان آمیزه‌ای از قواعد و رویه‌های حقوقی و مسائل جغرافیایی در کنار پرداختن به مسائل اقتصادی ، سعی در بررسی نمونه‌هایی از اختلافات مرزی دریایی در جهان دارد که به انعقاد موافقت‌نامه‌های تحدید حدود ، منجر شده یا به گونه دیگری منافع طرفین را مرتفع و تامین نموده است تا در صورت امکان با الگوبرداری یا مطابقت موارد مشابهت ، امکانی برای حل مشکلات مرزی ایران و تامین حداکثر منافع کشورمان ایجاد گردد.
در مواردی که پیش‌تر به پژوهش در زمینه تحدید حدود دریایی خلیج فارس پرداخته‌اند ، آرای دیوان و رویه آن به شکل انحصاری و ویژه این منطقه از جهان مورد بررسی قرار نگرفته است ، یعنی آرای دیوان و اصول کلی حاکم بر تحدید حدود مناطق دریایی چگونه می‌تواند به عنوان یک راه حل برای مسئله خلیج فارس و در جهت حل مشکلات کشورهای این منطقه بکار رود .
خلیج فارس دارای وضعیت جغرافیایی خاصی است که سبب می‌شود پرداختن به اصول تناصف، امتداد طبیعی ، انصاف یا تناسب پاسخگوی حل مشکلات آن نباشد ، لذا تحقیق اخیر، با در نظر گرفتن جمیع جهات از جمله پیکربندی سواحل ، وجود جزایر و برآمدگی‌های جزری و همچنین منابع طبیعی ، سعی در تحلیل مسئله و یافتن راه حلی برای مشکل کشورمان در تحدید حدود با سه کشور کویت ، عراق و امارات می‌باشد. به عبارت بهتر این تحقیق با بررسی پژوهش‌هایی که پیش‌تر در این زمینه صورت گرفته است به جمع‌بندی نتایج مطالعات یا تلاش‌های دیپلماسی که در این رابطه انجام شده‌اند می‌پردازد .

4- پرسش‌های پژوهش
در همین خصوص و در راستای بررسی‌های به عمل آمده و به منظور تحقق این پژوهش پرسش‌های ذیل مطرح می‌باشد:
1- آیا در مواردی که تحدید حدود فلات قاره ‌ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس صورت گرفته است منافع ایران تامین شده است ؟
2- آیا موافقت‌نامه‌ها و اصول بکار رفته در مواردی که منجر به رفع اختلافات و تحدید حدود شده‌اند قابل کاربرد جهت رفع مشکل ایران با کشورهایی چون کویت ، عراق و امارات هستند ؟
3- آیا موافقت‌نامه‌های موجود میان کشورهای حوزه خلیج فارس با اصول بین‌المللی در زمینه تحدید حدود مطابقت دارد ؟

5- فرضیه‌های پژوهش
در پاسخ به پرسش‌های مطروحه، فرضيه‌های تحقیق عبارت از موارد ذیل می‌باشند :
1- از آنجا که خلیج فارس مطابق با تعریف ماده 123 کنوانسیون 1982 حقوق دریاها یک دریای بسته است ، در شمول مقررات و قواعد مندرج در این کنوانسیون قرار می‌گیرد .
2- کنوانسیون 1982 حقوق بین‌الملل دریاها تا حد زیادی اصول اساسی تحدید حدود را تعیین نموده و از این جهت کشورهایی که به این کنوانسیون پیوسته‌اند یا آنهایی که قواعد این کنوانسیون را به شیوه عرفی پذیرفته‌اند از این جهت دارای راهنمای مناسبی هستند ، اما نهایتا جهت حصول یک توافق قطعی و لازم الاجرا مذاکره ، چانه‌زنی‌های سیاسی و پیگیری‌های مداوم ضرورت دارد .
3- در مواردی ممکن است از مذاکرات مشابه در افراز مرز دریایی نتایج متفاوتی حاصل شود و این خود به دلیل تاثیر عواملی از جمله جنبه‌های گوناگون قدرت و برتری بین طرف‌های مذاکره‌کننده و سهیم در یک منطقه از دریا می‌باشد . در این بین نقش قدرت و ادعا ، بسیاری از اوقات تعیین‌کننده است و به طور معمول در حقوق بین‌الملل ، ادعای یکجانبه در صورتی که با اعتراض مواجه نشود می‌تواند زمینه را برای به وجود آوردن عرف فراهم کند . ( کاظمی ، 1374 ، 21 )

6- هدف ها و کاربردهای پژوهش
در همین خصوص اهداف تحقیق چنین عنوان می‌گردند :
1- ارائه شناسه‌هایی از موقعیت جغرافیایی کلی خلیج فارس و موقعیت خاص جزایر در مواردی که منجر به بروز اختلاف مرزی بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس شده است .
2- بررسی همگرایی سیاسی ، اقتصادی و استراتژیکی در منطقه به عنوان یکی از راه‌های حل اختلافات مرزی و بهره‌برداری‌های مشترک و ایجاد یک گروه‌بندی اقتصادی منطقه‌ای .
3- بررسی کلیه موارد موفق تحدید حدود فلات قاره خلیج فارس بین ایران و دول منطقه و انطباق قواعد حاکم بر این موافقت‌نامه‌ها با قواعد قراردادی موجود در زمینه تحدید حدو

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره خلیج فارس، سازمان ملل، حقوق بین‌الملل، امارات متحده عربی Next Entries پایان نامه رایگان درباره خلیج فارس، حقوق بین‌الملل، امارات متحده عربی، وزارت امور خارجه