پایان نامه رایگان درباره حقوق مالکیت، آموزش عالی، آثار ادبی، ثبت اختراعات

دانلود پایان نامه ارشد

یونان، روم، چین، هند و نیز کشورهای اسلامی آموزش‌هایی در سطوح عالی دیده می‌شود، اما ریشهء دانشگاه‌های مدرن امروزی از یک شخص سازمان یافته است که از اساتید و دانش پژوهانی که در یک مکان گرد هم می‌آیند و در یک رشتهء منسجم علمی مشغول به تدریس و تحصیل علم هستند، تشکیل شده است و در زمینهء آموزشی موردنظر، مدرک و دیگر امتیازات به دانشجویانی که این آموزش‌ها را کامل کرده باشند، اعطاءمی‌شود. پس مفهوم و واژهء دانشگاه ریشه در اروپای قرون وسطی دارد[6،ص17].
البته این تعریف تا حدودی بر مفهوم دانشگاه‌های امروزی نیز مصداق دارد، گرچه نقص‌هایی نیز در آن دیده می‌شود؛ زیرا در این تعریف کارکرد مهم دانشگاه‌های امروزی یعنی پژوهش و تحقیق، که از درجهء بالایی از اهمیت نسبت به آموزش برخوردار است، لحاظ نشده است. این امر به این دلیل است که نقش و کارکرد پژوهش و تحقیق در دانشگاه‌های آن دوره مطرح نبوده است، دانشگاه‌ها تنها نقش آموزشی داشته‌اند و کارکرد پژوهشی بیشتر جنبهء شخصی و خصوصی داشته است.
در تعریفی جامع می‌توان دانشگاه را به عنوان مکانی علمی تعریف نمود که با هدف آموزش و پژوهش پدید آمده و سازمان‌دهی شده است و در آن افرادی با عنوان استاد مشغول به تدریس و آموزش و راهنمایی در جهت پژوهش به افرادی با عنوان دانشجو و دانش‌پذیر هستند؛ در پایان، این دانشجویان با گذراندن دوره‌های خاص و تعریف شدهء آموزشی و پژوهشی، در حدود معین و مشخص از دانشگاه مربوطه مدرک یا تاییدنامهء اتمام این دوره را دریافت می‌کنند و در صورت وجود امتیازات تعریف شدهء دیگر، با دارا بودن شرایط از آن امتیازات نیز برخوردار خواهند شد. در این تعریف عناصر اساسی دانشگاه عبارتند از: مکانی برای دانشگاه و سازمانی به نام دانشگاه، افرادی با عنوان استاد و دانشجو و سرانجام وجود و انجام عناصری اصلی و اساسی به نام آموزش و پژوهش.
اما این تعریف با پیشرفت فناوری و وسایل الکترونیکی با چالش مواجه شده جایگاه خود را به عنوان تعریفی جامع از دانشگاه از دست داده است. با ورود دانشگاه‌های مجازی و آموزش از راه دور و ابزار الکترونیکی مانند رایانه، تلویزیون، اینترنت و… باید تعریفی فراگیر، که این نوع آموزش را نیز در برگیرد، ارائه شود؛ زیرا براساس این تعریف عنصر مکان جغرافیایی دانشگاه، که در آموزش ازراه‌دور یا همان آموزش الکترونیکی مطرح نیست، زیر سوال می‌رود؛ در این شیوهء آموزش‌، تمرکزی بر مکان جغرافیایی (دانشگاه) وجود ندارد؛ اما از دیگر سو باید توجه داشت که اگرچه این‌گونه آموزش‌ها در محل خاصی انجام نمی‌شود و دانشجو و استاد در هر مکانی که باشند می‌توانند با رسانه‌ها به تدریس و تحصیل علم بپردازند، اینگونه نیست که هیچ مکانی نیز برای حمایت و سازماندهی نداشته باشند؛ زیرا فعالیت‌های اصلی و هستهء این آموزش‌ها از یک مکان خاص و ویژه سازماندهی و اجرا می‌شود. بنابراین در این نوع آموزش نیز مکان یکی از عناصر آموزش به‌شمار می‌رود؛ اگرچه عنصر مکان در این نوع آموزش فاقد آن اهمیت خاصی است که در دانشگاه‌های سنتی و آموزش چهره به چهره وجود دارد.
2-3-4. خلق اثر دانشگاهی
اساسی‌ترین و آخرین عنصر، خود اثر است. اگر این اثر از حوزه آثار ادبی و هنری باشد باید بر اساس ماده 2 حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان یکی از موارد زیر را شامل شود:
«1- كتاب و رساله و جزوه و نمايشنامه و هر نوشته ديگر علمي و فني و ادبي و هنري؛
2- شعر و ترانه و سرود و تصنيف كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد؛
3- اثر سمعي و بصري به منظور اجرا در صحنه‌هاي نمايش يا پرده سينما يا پخش از راديو يا تلويزيون كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد؛
4- اثر موسيقي كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد؛
5- نقاشي و تصوير و طرح و نقش و نقشه جغرافيايي ابتكاري و نوشته‌ها و خط‌هاي تزييني و هر گونه اثر تزييني و اثر تجسمي كه به هر طريق و روش به صورت ساده يا تركيبي به وجود آمده باشد؛
6-هر گونه پيكره(مجسمه)؛
7- اثر معماري از قبيل طرح و نقشه ساختمان؛
8- اثر عكاسي كه با روش ابتكاري و ابداع پديد آمده باشد؛
9- اثر ابتكاري مربوط به هنرهاي دستي يا صنعتي و نقشه قالي و گليم؛
10- اثر ابتكاري كه بر پايه فرهنگ عامه (فولكلور) يا ميراث فرهنگي و هنري ملي پديد آمده باشد؛
11- اثر فني كه جنبه ابداع و ابتكار داشته باشد؛
12- هر گونه اثر مبتكرانه ديگر كه از تركيب چند اثر از اثرهاي نامبرده در اين فصل پديد آمده باشد.»
همچنین اثر دانشگاهی با وجود شرایط می‌تواند به عنوان داده‌پیام بر اساس ماده 2 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 11/10/1382 مورد حمایت قرار گیرد. این ماده می‌گوید«داده‌پيام»(Data Message) هر نمادی از واقعه، اطلاعات يا مفهوم است كه با وسائل الكترونيكی، نوری و يا فناوری‌های جديد اطلاعات توليد، ارسال، دريافت، ذخيره يا پردازش می‌شود.»
اثر دانشگاهی می‌تواند از حوزه مربوط به حقوق مالکیت صنعتی مانند اختراع باشد که بر اساس ماده 1 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386 تعریف می‌شود به «نتیجه فکر فرد یا افراد که برای اولین بار فرآیند یا فرآورده‌ای خاص را ارائه می‌کند و مشکلی را در یک حرفه، فن، فنآوری، صنعت و مانند آنها‌ حل می‌کند» یا طرح صنعتی که مطابق ماده 20 قانون مذکور شامل«هرگونه ترکیب خطوط یا رنگ‌ها و هرگونه شکل سه‌بعدی با خطوط، رنگ‌ها و یا بدون آن، به گونه‌ای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی یا محصول از صنایع دستی را تغییر دهد» می‌باشد.
بالاخره بر اساس ماده 1 قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای در صورت خلق اثر دانشگاهی در حوزه مربوط به نرم‌افزار، اثر بر اساس قواعد و مقررات این حوزه مورد حمایت قرار خواهد گرفت. این ماده می‌گوید:« حق نشر، عرضه، اجرا و حق بهره‌برداری مادی و معنوی نرم‌افزار رایانه‌ای متعلق به پدیدآورنده آن است. نحوه تدوین و ارائه داده‌ها در محیط قابل پردازش رایانه‌ای نیز مشمول احکام نرم‌افزار خواهد بود. مدت حقوق مادی سی سال از تاریخ پدیداوردن نرم‌افزار و مدت حقوق معنوی نامحدود است.»
دانشجویان، اساتید و کارکنانی که به استخدام دانشگاه درآمده‌اند، قرارداد همکاری‌های پژوهشی با دانشگاه دارند و یا در راستای انجام پروژه‌ای که برای آن‌ها در جهت اخذ مدرک تحصیلی تعریف شده است، اگر اثری در این حوزه پدید آورند در تعریف پدیدآورنده جای می‌گیرند. به چنین آثاری که از سوی این افراد و با استفاده از منابع دانشگاهی پدید می‌آید و یا در صورتی که از منابع دانشگاهی استفاده نشده، در زمانی که پدیدآورنده ملزم به انجام فعالیت برای دانشگاه بوده است (زمانی که براساس قرارداد استخدامی، پدیدآورنده ‌باید در اختیار دانشگاه باشد) پدید آمده باشد، اثر دانشگاهی اطلاق می‌شود.
بنابراین برای ایجاد اثر دانشگاهی، اولا لازم است اثر توسط افرادی پدید آمده باشد که طبق بند الف از اعضای دانشگاه باشند؛ ثانیا این افراد قرارداد استخدامی با دانشگاه داشته باشند، یا طبق آیین نامه های دانشگاهی مستخدم دانشگاه باشند و یا از اعضای دانشگاه محسوب شوند؛ ثالثا وجود نهاد و سازمان قانونی خاصی به عنوان دانشگاه لازم است؛ و بالاخره خلق آثار فکری در دانشگاه با توجه به قرارداد و آیین نامه های دانشگاهی توسط اعضای جامعه دانشگاهی چهارمین عنصری است که برای شناسایی اثر به عنوان اثر دانشگاهی نیاز است.

2-4. مالکیت حقوق مادی آثار دانشگاهی
مالکیت آثار دانشگاهی یکی از بحث برانگیزترین مسائل حقوقی پیش روی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی در عصر جاری است. این موضوع خصوصا در کشورهایی که از تولیدات دانشگاهی بالایی برخوردار هستند، جلوه خاصی پیدا کرده است. از طرفی مراکز آموزش عالی به لحاظ منابع مالی و امکانات و تجهیزاتی که در اختیار پژوهشگران و تولید کنندگان این آثار قرار می دهند، مدعی مالکیت این آثار هستند و بهره‌‌برداری مالکانه از این آثار را حق خود می‌دانند تا از این وادی هزینه‌ای را که در مسیر تولید این آثار متقبل شده‌اند جبران نمایند. از طرف دیگر پدیدآورندگان این آثار مدعی‌اند که آن‌ها خالق اثر هستند و کسی که با تلاش فکری سبب ایجاد این آثار شده است، پژوهشگران و محققانی هستند که با میان گذاشتن تخصص و هزینه زمان و وقت خود این آثار را پدید آورده‌اند. دانشگاه به عنوان یک شخص حقوقی تلاش فکری نداشته است تا حقوق مذکور به او تعلق بگیرد. اگر بخواهیم در فلسفه و غایت این حقوق دقت کنیم، این حقوق از جمله حقوق تشویقی و حقوقی است که به شخص پدیدآورنده به جهت ابداع و ابتکاری که داشته است، تعلق می‌گیرد و دلیل واقعی نام‌گذاری این حقوق به مالکیت فکری نیز همین بوده است.
اما در هرحال سه فرض کلی در مورد آثار دانشگاهی مطرح شده که عبارتند از:
1. مالکیت پدیدآورنده اثر دانشگاهی؛ 2. مالکیت دانشگاه و 3. مالکیت جمعی(دانشگاه و پدیدآورنده)
2-4-1. فرض مالکیت پدیدآورنده
نخستین فرض در مورد مالکیت هر اثری، فرض مالکیت پدیدآورنده است. پدیدآورنده به عنوان شخصی که طرح اولیه اثر را در ذهن خود آفریده و آن را در مراحل مختلف پرورش داده است، مالک اثر فکری پدیدآمده محسوب می‌شود. برخی این مالکیت را نتیجه تجلی شخصیت پدیدآورنده در اثر دانسته و این گونه استدلال کرده‌اند که همان گونه که از یک فرد به عنوان انسان حمایت می‌شود از مالکیت اثر او نیز که نتیجه تابش شخصیت پدیدآورنده در اثر است، باید حمایت شود. این نظریه خصوصا در مورد آثار ادبی و هنری از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است. برخی دیگر مالکیت پدیدآورنده را با نظریه کار توجیه نموده و کار و هزینه‌ای که مالک اثر برای پدیدآوردن آن انجام داده است را دلیل مالکیت پدیدآورنده دانسته‌اند[13].
در حقوق ایران در حوزه حقوق مالکیت صنعتی، قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری در مورد مالکیت حق اختراع در بند الف، حقوق اختراع ثبت‌شده را منحصرا متعلق به مخترع می‌داند. همچنین در حوزه مالکیت ادبی و هنری، قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان بعد از تعریف پدیدآورنده در ماده 1 این قانون، در ماده 3 حقوق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهره‌برداری مادی و معنوی از نام و اثر را متعلق به پدیدآورنده اثر می‌داند.
در بند 35 ماده 1 پیش‌نویس قانون جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط نیز در تعریف دارنده حقوق فکری آمده است:
«دارنده» عبارت است از: 1- پدیدآورنده، مادامی که حقوق مادی اثر متعلق به او باشد…
در بسیاری از دانشگاه‌ها نیز با محترم شمردن فرض مذکور، مالکیت حقوق فکری اثر را متعلق به پدیدآورنده آن می‌دانند و با تعریف معیارهای مشخصی مالکیت بعضی از آثاری که در دانشگاه پدید می‌آید و به دانشگاه تعلق دارد را از مالکیت پدیدآورنده دانشگاهی جدا می‌کنند. به عنوان مثال دانشگاه میشیگان آمریکا در خط‌مشی عمومی خود در اصول مربوط به مالکیت، در بند 1 قسمت نخست این خط‌مشی می‌گوید:
بنابر اصل آزادی دانشگاهی و آزادی آموزش، تمام اعضای هیئت علمی(شامل تمام‌وقت، پاره‌وقت، مدعو و افتخاری) مالک بسته‌های آموزشی و کارهای تحقیقاتی هستند که با استفاده از منابع معمولی دانشگاه و با ابتکار خودشان پدید آمده است و حق کنترل آن را نیز دارند…[14].
بنابراین خالق اثر دانشگاهی که ممکن است کارمند دانشگاه، دانشجو، عضو هیئت علمی و یا استاد غیرعضو در هیئت علمی باشد، نخستین کسی است که استحقاق دارابودن مالکیت حقوق فکری مربوط به اثری را که خلق نموده است، دارد، مشروط بر اینکه اثر از جمله آثاری نباشد که بر اساس قوانین و مقررات دانشگاه در مالکیت دانشگاه پدید آید.
اما در ایران در دستورالعمل حق مالکيت مادي و معنوي دانشگاه تربیت مدرس در مورد نتايج پژوهش‌هاي علمی در ماده 1 علاوه بر اینکه حقوق مادی اثر را بدون هیچ‌گونه استثنایی متعلق به دانشگاه می‌داند، می‌گوید:
حقوق مادي و معنوي پايان نامه‌ها / رساله‌هاي مصوب دانشگاه متعلق به دانشگاه است و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره اعضای هیأت علمی، مالکیت فکری، هیأت علمی، حقوق اقتصادی Next Entries پایان نامه رایگان درباره اعضای هیئت علمی، حقوق آمریکا، حق ثبت اختراع، مالکیت فکری