پایان نامه رایگان درباره توسعه پاید، توسعه پایدار، توسعه فضایی، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

معتقداست این فضا،«فضایی است که به سبب دخالت انسان پیوسته در تحول وتغییر است .فضای برنامه ریزی منطقه ای بدون انسان معنا ندارد .این ادراک انسان است که معنا وارزش ویژه ای به فضا می دهد. اما انسان در ورای فضا نیست. ارزشهای اوتاحدی تحت تاثیرفضایی است که درآن زاده شده، ساخته شده وشکل گرفته است .بنابراین فضا محصول مشترک طبیعت وانسان است که درحال تغییر وتحول دائم است .»(مسیرا،1366)وی درجای دیگر می نویسد : «فضایی که اقتصاددانان، جغرافی دانان، جامعه شناسان و برنامه ریزان فیزیکی درجستجوی آنند چه نوع فضایی است؟ نکته مورد نظر این است که برنامه ریزی توسعه منطقه ای درپی یافتن آن فضای کلان است که از وابستگی متقابل فضاهای ویژه چند بعدی وجند جنبه ای پدید می آید. از آنجا که تمام فضاها درمسیرزمان ودرارتباط با یکدیگر در تغییرند، فضای کلان، بی اندازه پویا و بنابراین فهم آن دشوار است.» (همان)
«فضاحجم مکانی و زمانی مجموعه ای از تمام فعالیت هاییست که انسان در راه تسلط برطبیعت وبرای بقای خود انجام می دهد وبه عبارت دیگر منظور،فضایی اقتصادی – اجتماعی است که منعکس کننده تمام هستی جوامع انسانی است.»(اشکوری،20:1388)
پس فضا را می توان مجموعه ای از کالبد ومحتوا دانست که درآن پدیده ها با یکدیگر در ارتباط متقابل بوده وفعالیت های انسانی درآن شکل می گیرد .علاوه براین در این پژوهش به دنبال تعریف فضایی با مفهوم انسانی هستیم فضایی که مردم درآن نقشی موثر داشته وبدون آنها فضا یا منطقه مفهومی ندارد .
فضا و توسعه فضایی . 2-2-1-2
یکی از ویژگی های مهم برنامه ریزی های فضایی که وجه تمایز آن از سایر انواع برنامه ریزی است ، توجه به مفهوم فضا است ، ویژگی فضایی- مکانی در برنامه ریزی منطقه ای گستره موضوع مورد برنامه ریزی را مشخص کرده ، به آن بعدی جغرافیایی می دهد تا در این بستر امکان تجلی یابد که در غیراین صورت تنها به صورت موضوعی ذهنی باقی خواهد ماند. از سویی مطالعات فضایی مهمترین ابزاریست که برپایه آن شناخت سرزمین به گونه ای جامع صورت می گیرد .
«تجلی تلاش انسانها درجوابگویی به نیازهایشان در جامعه ،رشد وتوسعه فضایی را پدید می آورد.گاه اقدامات هدفمند وتلاشهای آگاهانه انسان وگاه فعالیت های خودبه خودی واتفاقی او به توسعه فضایی منجر می شود. الگوهای سکونتی وبناهای احداث شده، مراکز فعالیت ونظام های ارتباطی و بسیاری پدیده های دیگر تغییر وتکامل در دوران مختلف یک کشور را نشان می دهند و تحولات رشد و توسعه را در فضا منعکس می نمایند.» (اشکوری،20:1388)
«در طول زمان مسیر توسعه فضایی از پراکندگی به تمرکز بوده است ،پراکندگی وتمرکز ، دوغایت در توسعه فضایی هستند که مطلق نمودن هریک زیان های بسیاری دارد .توسعه فضایی پی آمدهای مطلوب وبهینه در برخواهد داشت. در مسیر توسعه برنامه ریزی شده یا غیر ارگانیک، توسعه فضایی ممکن است به تمرکز مطلق(قطبی شدن) وحذف پراکندگی ها ختم شود. امروزه بسیاری از کشورهای جهان سوم در چنین مرحله ای از توسعه فضایی قرار دارند. این پدیده به صورت مهاجرت های عظیم روستا به شهر ومحرومیت مناطق دور افتاده وتمرکز امکانات در شهر اصلی پدیدار شده ودر نتیجه موجب عدم تعادل های منطقه ای گردیده است. برای تعادل بخشیدن، نیاز به شناخت دقیق قابلیت ها وانتخاب صحیح آنها در عرصه کشور می باشد.یکی از مهمترین وظایف برنامه ریزان فضایی، مکان یابی فضاهای توسعه به گونه ای است که بهترین وبیشترین نقش در تداوم وانتشار توسعه به فضاهای مجاور دورافتاده راداشته باشند وبخش بزرگتری از سرزمین وجمعیت را منتفع سازند.»(همان،23- 22)
برای بسیاری واژه فضا معادل منطقه بوده و با همین مفهوم مورد استفاده قرار می گیرد .اما باید توجه داشت که در برنامه ریزی منطقه ای منظور از فضا تنها فضای کالبدی نیست، فضای مورد نظر تنها در رابطه با اجتماعات انسانی و در قالب ظرفیت های اکوسیستم است که معنا پیدا می کند. به عبارت دیگر در این نوشتار از فضایی صحبت خواهد شد که محدود به ابعاد مکانی نسیت فضایی که دربرگیرنده ارتباطات بین سامانه های طبیعی و اجتماعی است. فضایی پویا در بستر مکان و زمان که به عنوان یک واقعیت همواره تحت تاثیر روند های جاری از درون وبیرون قرارگرفته ، متحول می شود .
ایزارد31 با یک مثال فرضی درصدد نگاه از فضا به سطح زمین ومنطقه است .اومی گوید :فرض کنید که یک خلبان درآسمان پرواز می کند .توزیع سکونتگاهها ،پوشش گیاهی،جنگلها ،حرکت کالا ومردم را در روی زمین به خوبی می بیند. اما اگر اویک مافوق انسان باشد می تواند ارتباطات، پیام های تلفنی، تلویزیون ، جریان پول،حرکت ارزش افزوده، پخش نوآوریها وغیره را ببیند وبینش دقیق تر و جزئی تری به دست آورد ویک مفسرخالص فضایی باشد. اما ایزارد معتقد است که این انسان فضایی برای تجزیه تحلیل فضایی پدیده ها نیاز به منطقه دارد تافرضیات خود را آزمایش وبه تئوری تبدیل کند. اوبرای این کار نیاز به جمع آوری داده های منطقه دارد . بنابراین حتی بهترین تئوریسین های فضایی باید دانشمندان منطقه ای باشند.32
تئوری توسعه پایدار . 2-2-2
قرن بیستم درحالی پایان می یافت که تاکید بر برداشت های اقتصادی از مفهوم توسعه نتیجه ای جز عدم تعادل های سرزمینی ،گسترش بی رویه شهرها و بحران های اکولوژیک را به همراه نداشت .
«کاهش بیش از اندازه منابع طبیعی ،افزایش آلودگیها ،نارسایی توزیع متعادل منابع ،رشد صنعتی ورشد اقتصادی از دسته عواملی هستند که با رشد جمعیت دست به دست هم داده اند و بحران(محیط) را پی ریزی می نمایند .» (مخدوم 1372،3)درعصرنوینی که با انقلاب صنعتی آغاز شد استفاده از منابع طبیعی ،تسلط بر طبیعت ومهار آن با استفاده از ابزار آلات هرچه پیچیده تر وپیشرفته تر، از اصول اولیه توسعه و پشرفت به ویژه در قاره اروپا وسایر کشورهای صنعتی شناخته شده بود که کاهش سطح جنگلها ، کاهش حجم ذخایر کانی های فسیلی ودیگر کانی ها، وهمچنین آلودگی آب ،زمین وهوا از نمونه های بارز استفاده افسارگسیخته وپرشتاب از منابع طبیعی است.
«انسان به عنوان یک موجود زنده ،جزئی از اکوسیستم است و فعالیت های حیاتی او مانند سایر حیوانات در بطن این اکوسیستم جریان دارد.از آنجا که انسان قادر به فتوسنتز نیست باید تدابیری در زمینه تغذیه خود بیندیشد وبرخی از این تدابیر نابخردانه است که به تخریب محیط زیستش می انجامد.»(حسین زاده دلیر،72:1380) از این رو درباره توسعه پایدار می توان گفت «فرایندی است که طی آن علاوه برکیفیت های مناسب زندگی ونیازهای نسل آینده به حفاظت محیط زیست نیز توجه می شود.»(حسین زاده دلیر1375)«ریشه های نگرش توسعه پایدار به نارضایتی از نتایج توسعه ورشد اجتماعی – اقتصادی در شهرها از منظر بوم شناسی(اکولوژی) برمی گردد. از اوایل دهه 70میلادی، جنبش های گسترده ای با حساسیت های زیست محیطی، بر ضد توسعه متداول شهرها (به ویژه نواحی کلان شهری) در کشور های شمال به راه افتاد. در همین سالها، نگرانی به پایان رسیدن برخی از منابع عمده واصلی در رشد صنعتی(همچون انرژی های فسیلی ومس) ،به نگرانیهای پیش گفته از آلودگی آب وهوای شهرها افزوده شد وبه تدریج در کی از محدودیت های رشد در زیست کره33 پدید آمد.»(صرافی ،1379)
«واژه توسعه پایدار اولین بار به طور رسمی توسط برانت لند در سال 1987 در گزارش “آینده مشترک ما” مطرح شد .این واژه به مفهوم گسترده آن شامل اداره وبهره برداری صحیح و کارا از منابع پایه، منابع طبیعی، منابع مالی و نیروی انسانی برای نیل به الگوی مصرف مطلوب همراه با به کارگیری امکانات فنی وساختار وتشکیلات مناسب برای رفع نیاز نسلهای امروز وآینده به طور مستمر وقابل رضایت است.»(مکنون، 1374) «پیدایش مفهوم پایداری در دهه 1970 را می توان نتیجه رشد منطقی آگاهی تازه ای نسبت به مسائل جهانی محیط زیست وتوسعه دانست که به نوبه خود تحت تاثیر عواملی همچون نهضت های زیست محیطی دهه60، انتشار کتاب هایی نظیر “محدودیت های رشد” و اولین کنفرانس سازمان ملل درمورد محیط زیست وتوسعه که در 1972 در استکهلم برگزار گردید قرارگرفته بود .»(بحرینی ومکنون، 1380)
«بنابراین توسعه پایدار عبارت است از مدیریت بهره برداری بهینه وحفاظت از منابع کمیاب همراه با به کارگیری پیشرفت های تکنولوژیک در کلیه شئون تولیدی ،اداری وانسانی به طوریکه ضمن تامین نیاز نسل کنونی، نیازهای نسل های آینده نیز به طور پایدار ورضایت بخشی تامین شود .توسعه پایدار به نظر می رسد با ایده هایی مرتبط باشند که برموضوعات مختلف درسطح جهانی ممتمرکزمی شوند (جهانی بیاندیشیم…… (Global think جهت تبدیل هزاران فعالیت کوچک مقیاس وخرد (….Act Local……و محلی عمل کنیم).
که در آن صورت علاوه بر رفع نیازهای روزافزون محلی ،خواسته ها وآرزوها،منابع و ایدئولوژی ها وچالش های موجود در مباحث جهانی در مورد توسعه گرایی ومحیط گرایی فعالیت می نماید.»(قنبری،70:1387)
رعایت اصول توسعه پایدار یک ضرورت حیاتی است .باید توجه داشت که علی رغم اهمیت تعیین کننده ای که مباحث زیست محیطی در توسعه پایدار دارند .لیکن پایداری اقتصادی اجتماعی نیز شدیدا مد نظر است .
«در واقع شرایط جامع پایداری زمانی مهیا می شود که مجموعه ای از پایداری اجتماعی باهدف عدالت اجتماعی، پایداری اقتصادی با هدف بقای اقتصادی وپایداری زیست محیطی باهدف تعادل اکولوژیک بوجود می آید.»(همان ،72)
آبراهامسون ویژگی های پارادایم پایداری در توسعه را به شرح زیر بیان می کند :
«- توسعه پایدار مردم محور است و هدف آن بالا بردن کیفیت زندگی انسان واحترام به دانشها وتوانایی های او برای برطرف ساختن نیازها،حفظ منابع محیطی و ارائه خدمات است .
– توسعه پایدار یک مفهوم هنجاری است که متضمن قضاوت درباره استانداردها و رفتارهای افرادفبه عنوان یک جامعه است که در جستجوی رفاه، بهزیستی، ورفع نیازهای حیاتی انسان است.»(Abrahamson,1997:31)
«این الگوواره تازه با عنوان «توسعه پایدار» به مقابله با الگوهای تولید،توزیع ومصرف ناسازگار با طبیعتی می پردازد که به اتمام منابع وتخریب محیط زیست می انجامند؛ وتنها فرایند توسعه ای را تایید می کند که به بهبود کیفیت زندگی انسان در حد ظرفیت پذیرش34 نظام های پشتیبان حیات منجرشود.» (صرافی،1379)
2-2-2-1 چشم انداز توسعه پایدار منطقه ای
امروزه مفهوم پايداري تبديل به ملغمه اي شده كه رويكردهاي متفاوت متعددي را در بر مي گيرد و براي موضوع هاي سياستي ، فرايندهاي توسعه و راهبردهاي برنامه ريزي ، از جمله در سطح منطقه اي ، به كار مي رود. به نظــر مي رسد واژة “پايدار” با ويژگي هاي زير ارتباط داشته باشد:
پايداري مستلزم آگاهي از به هم پيوستگي مسائل اجتماعي، اكولوژيكي و اقتصادي است.
همة مفاهيم پايداري مبتني بر نيازهاي گوناگون درون منطقه هستند و به همين جهت به انواع مهارت ها و كاربلدي ها براي كار با صاحبان منافع گوناگون نياز دارند.
كاربستِ مفاهيم مربوط به پايداري در سطح منطقه مي بايست نياز هاي محلي(كه در قالب دستور كار محلي قرن 21م تدوين شده است) و نيازهاي مربوط به همكاري بر اساس مسائل ناشي از سطوح بالاتر از محلي را در بر بگيرد.
سه ويژگي بالا روي هم رفته كيفيت توسعه را مشخص مي كنند. در حالي كه برنامه ريزي منطقه اي به معناي برنامه ريزي در سطح معيني از فضا است. اما با وجود تعلق به حوزه هاي گوناگون (كيفيت و فضا) استدلال علمي ، خبر از همبستگي هاي زيادي ميان اين مي دهد. سه ويژگي پايداري را مي توان به اهداف برنامه ريزي منطقه اي مرتبط كرد35
«رويكرد وسيع بيانية ريو را مي توان حفظ و توسعة سرمايه طبيعي ،سرمايه انسان ساخته و سرمايه انساني/اجتماعي دانست . اين رويكرد را مي توان هستة مادي پايداري به شمار آورد. بعد مادي عبارت است از:
بعد اكو لوژيك : شامل احترام عميق به نظام هاي اكولوژيكي به عنوان پايه و پيش شرط كل حيات است. و با عنايت به اين كه در اروپا بخش مهمي از منظر سرزمين با فعاليت هاي انسانها شكل گرفته است ، ابعاد زيست محيطي مي بايست در برگيرندة

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره منطقه گرایی، رشد اقتصادی، توسعه اقتصادی، برنامه ریزی منطقه ای Next Entries پایان نامه رایگان درباره روابط اجتماعی، توسعه پایدار، شناخت اجتماعی، سرمایه اجتماعی