پایان نامه رایگان درباره برنامه ریزی منطقه ای، توسعه منطقه، وابستگی متقابل، معیارهای اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

اوست” . شناخت منطقه خودمان ،یعنی شناخت ودانش ارزیابی کردن روابط ما با محیط مان وبا جامعه ای که ما درآن زندگی می کنیم.» (فریدمن،1:1365)
از حیث تئوریک می توان این نتیجه را گرفت که منطقه بخشی از فضای یک کشور است که وحدت آن ناشی از ترکیب عوامل اقلیمی ، اقتصادی ، فرهنگی ، و انسانی است ، با هویتی منحصر به خود به عبارتی منطقه برای هر فرد مفهومی است برای توصیف فضایی منحصربه خود .
2-2-6-1. منطقه و حوزه ی همگن51
«منطقه همگن یا همسان یک فضای جغرافیایی است که نسبت به یک یا چند متغیر ومعیارهای انتخاب شده جهت تعیین منطقه ،همگن می باشد .این فضای جغرافیایی دارای چند ویژگی مشترک است و ممکن است این ویژگی های اقتصادی ،اجتماعی ،جغرافیایی وفرهنگی و….باشند.بعنوان مثال اگر براساس زبان وگویش ها ،سرزمین ایران تقسیم بندی شود،منقطه شمال غربی کشور که شامل آذربایجان شرقی وغربی واستان اردبیل می باشد(صرف نظر از تقسیمات اداری که هر منطقه به سه استان تقسیم می شود) یک منطقه همگن است که خصوصیات مشترک آنها تکلم به زبان آذری است .در تعریف وتعیین منطقه همگن به خصوصیات ومعیارهای مشترک اهمیت زیادی داده می شود زیرا تعیین منطقه همگن بستگی به معیارهای مشترک دارد .وبا تعیین دقیق آنها دومنطقه متفاوت وناهمگن به آسانی قابل تشخیص است .» (آسایش،46:1388)
مناطق همگن را گاه مناطق جغرافیای نیز می نامند دکتر اشکوری در رابطه با مناطق جغرافیایی عقیده دارد :
«این منطقه عبارت از یک فضای جغرافیایی است که در درجه اول از لحاظ خصوصیات اقلیمی واکولوژیک ومحیطی همگن ویا دارای مشخصات یکسانی باشند .»(اشکوری ،42:1388 )
«منطقه همگن یا متحدالشکل که به نام های مناطق همگن نیز خوانده می شود؛از نواحی همجواری تشکیل می شود که اختلاف محل به محل درون آن بسیارناچیزاست.این مناطق مرز مشخصی بایکدیگر داشته وتداخلی درآنها مشاهده نمی شود .برای تعیین منطقه همگن می توان از عوامل طبیعی ،فرهنگی ،اقتصادی بهره جست.»(زیاری ،66:1387)
از مناطق همگن گاه به صورت مناطق شکلی نیز یاد می شود ومقصود ازآنها مناطقی است که براساس یکنواختی وهمگنی مورد توجه قرار گرفته اند .
«منطقه شکلی یک ناحیه جغرافیاییست که براساس معیار برگزیده توسط ما یکنواخت ومتجانس می باشد.مناطق طبیعی نیز همان مناطق شکلی فیزیکی هستند علاقه به این نوع از مناطق بعضا ناشی از این نوع واقعیت است که عوامل فیزیکی پایدارتراز عوامل متحرک اقتصادیند .هرچند که تاثیر تئوری تکامل داروین را هم نمی توان در این مورد نادیده گرفت .مناطق شکلی اقتصادی نیز معمولا به دونوع کشاورزی وصنعتی طبقه بندی می شوند .مثلا منطقه معادن زغال سنگ یورکشایر ویا منطقه پرورش گوسفند کانسولد9یک تقسیم بندی سنتی به مناطق شکلی اقتصادی ،تقسیم بندی استامپ وبیور که در آن بریتانیا به 19 منطقه کشاورزی و13 منطقه صنعتی تقسیم شده است .می باشد .تلاش های جدید تر برای تحدید حدود مناطق اقتصادی شکلی براساس معیارهایی مانند سطح درآمد،نرخ بیکاری ونرخ رشد اقتصادی می باشد .نمونه تکامل یافته این دیدگاه در مطالعه اسمیت که شمال غرب انگلستان را به چند زیرمنطقه سالم اقتصادی با استفاده از معیارهای اقتصادی – اجتماعی متعدد تقسیم بندی کرده است دیده می شود .»(گلسن،5:1980)
طرح حوزه های همگن نیز یکی از فعالیت هایی که توسط جغرافیدانان وارد مباحث منطقه بندی شده است هیلهورث در این ارتباط می نویسد :«از تعریف حوزه های همگن در رده بندی اجزای یک سرزمین به انواع مختلف می توان استفاده کرد .بدین تریتب وقتی ما ارتفاع را به عنوان یک شاخص در نظر میگیریم،می توانیم زمین را از لجاظ تیپ شناسی به سه دسته پست ،تپه ای و کوهستانی تقسیم کنیم .به کارگیری این ابزار با 3 فرض همراه است؛ بدین قرار واحدهای تشکیل دهنده سرزمین از لحاظ مشخصات یا معیارهای انتخابی، متفاوت هستند مفهوم حوزه ی همگن ابزار بسیار مهمی،برای بسیاری از کارها فراهم می آورد که یکی از آن ها برنامه ریزی منطقه ایست.برای هرمنطقه مجموعه های بسیاری از حوزه های همگن می تواند تعیین شود .هرمجموعه ضوابط خاصی خواهد داشت، ازقبیل تراکم جمعیت،درآمد سرانه،زمین قابل زرع وبرای هریک از این ضوابط تحلیل گر می تواند تیپ های معنا داری به وجود آورد. فضای همگن به معنای مجموعه اجزای تشکیل دهنده سرزمین خاصی است که به همان تیپ تعلق دارند فرق فضای همگن با حوزه همگن در این است که حوزه همگن شامل اجزای یک تیپ است که به هم پیوسته می باشند ،در صورتیکه اجزایی فضای همگن راتشکیل می دهند لازم نیست به هم پیوسته باشند .بدین ترتیب یک فضای همگن ممکن است شامل چند حوزه همگن باشد .»(هیلهورست،1370: 100و101)
2-2-6-2. منطقه کارکردی52
«منطقه کارکردی برحسب پیوستگی وهمبستگی کاربردی ومتقابل اجزاءمتشکل آن قابل تعریف است.منطقه کارکردی محدوده ای جغرافیایی است که در آن نوعی وحدت کاربردی وهمبسگی بین اجزاء مشاهده می شود. یک منطقه عملکردی ،اغلب شامل واحدهای جمعیتی غیرهمگنی مانند یک مرکزشهری وشهرهای کوچک وروستاهای اطراف آن است که از نظر عملکرد با یکدیگر در ارتباط نزدیک ومتقابل اند .» (زیاری،62:1385)
«منطقه کارکردی ،ناحیه ای است جغرافیایی که اگر برمبنای معیارهای معینی تعریف شود،درجه ای از انسجام کارکردی و وابستگی متقابل نشان می دهد .گاه به این نوع منطقه ،منطقه گره واره یا منطقه قطبی شده می گویند که از واحدهای نامتجانسی مثل شهرهای بزرگ ،شهرهای کوچک وروستاهایی که از نظر کارکردی با هم در ارتباطند تشکیل شده است .رابطه کارکردی معمولا به شکل جریان ها که با شاخص های اقتصادی اجتماعی مثل سفر به محل کار وسفر به محل خرید که مراکر اشتغال ویا خرید را به مراکر فرعی دیگر متصل می کنند،مشخص می شود ،بروز می کند .
هوارد ابنزر یکی از اولین کسانی بود که مفهوم منطقه گره واره را به کار برد.راه حلی که وی برای مساله ناحیه شهری بزرگی همچون لندن ارائه می دهد ،مجموعه از شرکت های جدید که با شهر مرکزی در یک رابطه کارکردی قرار دارند،می باشد .پاتریک گدس نیز وابستگی ورابطه متقابل عوامل موجود در منطقه را برای ساختن دیاگرام محل زندگی-کار-خانواده به کار برد .گدس همچنین اصطلاح منطقه شهری را به کار برد که بزودی کاربرد وسیع تری از منطقه گره واره را یافت .دیکنسن،اسمایلز وگرین وهمکارانشان کارتحقیق درمورد مناطق گره واره را شروع کردند وکوشیدند تا با استفاده از روش های قیاسی منطقه راتشخیص دهند .دیکنیسن کوشید تا حدود منطقه گره واره لیدز را با تحلیل توزیع روزنامه یورکشایرایونینگ که در لیدز منتشر می شد تعیین کند.گرین تعداد سرویس های اتوبوسرانی را برای تعیین حوزه نفوذ مرکز شهری مورد استفاده قرار داد .کریستالر ولوش روش استقرایی تری را به کار بردند وبر روابط سلسله مراتبی بین مراکز در درون یک منطقه کارکردی تدقیق کردند.»(گلسن،6:1980 )
«مناطق عملکردی یا گرهی براین نظریه استوار است که مردم برای فعالیت های خود به فضایی نیازمندند. حداقل این فعالیت ها شامل امور اداری ،اقتصادی،سیاسی،تفریحی واجتماعی است .محتوی این موضوع در واقع روابطی است که از این گونه فعالیت ها منتج می شود ومستلزم حمل ونقل ویا ارتباط میان جایگاههای مختلف است .درواقع مفهوم گرهی برتفاوت های درون منطقه ای تاکید می ورزد.»(هیلهورست،2:1370)
«منطقه عملکردی منطقه است که نواحی مختلف تشکیل دهنده آن با یکدیگر ارتباط وکنش و واکنش فراوان دارند وبا نواحی خارج از منطقه کمترارتباط دارند .»(اشکوری،43:1388)
2-2-6-3. منطقه برنامه ریزی53
«منطقه برنامه ریزی از نواحی همجوار یا غیرهمجوار تشکیل می شود ،ممکن است این مناطق در یکدیگر تداخل داشته یا از یکدیگر مجزا باشند،ونیز ممکن است که کل ناحیه مورد مطالعه یا قسمتی از آن را در برگیرد.»(زیاری ،63:1385)
«مناطق برنامه ریزی را میتوان برحسب هدف های برنامه ریزی شیوه های پیشنهادشده وتوسعه مورد انتظار تعریف کرد .برای تسهیل در کار،معمولا مرزهای اداری،که جمع آوری اطلاعات آماری ونیز اجرای برنامه از طریق کانال های اداری موجود را آسان می کنند به کار گرفته می شوند.عیب بزرگ مناطق برنامه ریزی ،ناهماهنگی مرز بندی اداری با مرزبندیهای دیگر مانند معیارهای اقتصادی است ،به طوریکه تصمیمات زیربنایی را برای اینگونه مناطق کم اثرمی کند. در این گونه موارد تغییرمرزهای اداری تنها راه حل واقعی است که به ندرت عملی می شود.54»
مناطق شکلی یا کارکردی یا ترکیبی ازاین دو ،می توانند چارچوب مفیدی برای نوع سومی از مناطق بنام منطقه برنامه فراهم آورند .تعاریف گوناگونی از منطقه برنامه ریزی ارائه شده است .«بودویل مناطق برنامه را بعنوان مناطقی که در آنها نوعی انسجام ووحدت در تصمیمیات اقتصادی مشاهده می شود،تعریف می کند. کیبل55، منطقه برنامه را به صورت ناحیه ای که به اندازه کافی بزرگ است که تغییرات اساسی درتوزیع جمعیت واشتغال در درون مرزهای آن انجام پذیرد ودر عین حال آنقدر کوچک است که بتوان مسائل برنامه ریزی را درآن به صورت یک کل واحد مورد ملاحظه قرار داد ،تعریف می کند.کلاسن56 اعتقاد دارد که یک منطقه برنامه علاوه برخصوصیات باید آنقدر بزرگ باشد تاتصمیمات مربوط به سرمایه گذاری درآن اقتصادی باشند وبتواند نیروی کار ضروری برای صنایع خود را تامین کرده ،ساخت اقتصادی متجانس داشته باشد وحداقل یک نقطه رشد ویک دیدگاه مشترک درباره توسعه ونوعی آگاهی مشترک درباره توسعه ومشکلات مربوط به آن راشامل شود .»(گلسن،7:1980)
2-2-6-4. منطقه کانونی57
«شکل خاصی از منطقه عملکردی است که دارای یک نقطه کانونی است ودر آن نقطه یک برتری منطقه ای ونوعی رهبری توسعه منطقه ای وجود دارد .به عبارت دیگر اگر ارتباط وکنش و واکنش بین نواحی مختلف یک منطقه وجود داشته باشد وعملکردهای رهبری توسعه منطقه در یک ناحیه متمرکز باشد ،آن منطقه کانونی نامیده می شود. در درون نواحی کانونی ممکن است مرزیت در سطوح متفاوت وجود داشته باشد که در اینجا سطح بندی مراکز کانونی یا رشد مطرح گردد.اگرچه بین چندمنطقه کانونی مجزا با یکدیگر ارتباط ،کنش وواکنش وجود داشته باشد ،مجموعه هایی از مناطق را می توان یک منطقه عملکردی دانست. حتی یک منطقه کانونی به علت ارتباطات وکنش های درون منطقه ای می تواند یک منطقه عملکردی نیز باشد.»(اشکوری،44:1388)
2-2-7 . منطقه بندی58 وتحدید حدود مناطق
«منظور از منطقه بندی فرایند تعیین حدود مناطق است که باتوجه به هدف منطقه بندی ،معیارهای به کار برده شده ،وداده های دردسترس ،اشکال گوناگونی به خود می گیرد .درفقدان اطلاعات لازم برای تعیین حدود مناطق ومنطقه بندی دیدگاههای کیفی وشهودی به کار آمده اند اما کاربرد این دیدگاهها منجربه مرزهای مبهم، متزلزل بین مناطق شده که به هنگام تدقیق بیشتر ابهام وبی دقتی بیشتری از خودنشان داده اند .به همین دلیل تمایل برای استفاده از روش های کمی برای تعیین حدود مناطق روز به روز بیشتر شده است.» (گلسن،8:1980)
«اولین اقدام برنامه ریزی منطقه ای تعیین مرزهای نظام فضایی است که با آن سروکار دارد .برنامه ریز این کار را با تعیین جریان هایی که منعکس کنننده وابستگیهای متقابل بین مکان فعالیت هاست ،انجام می دهد.» (هیلهورست ،86:1370)
هیلهورست همچنین معتقد است که : «منطقه بندی تقریبا موضوع پیچیده ای است که به تعریف خود منطقه بستگی زیادی دارد .تقسیم کشور به نواحی همگن وعملکردی کاراصلی درمنطقه بندی است .واین نوع طبقه بندی باید براساس اصول ومعیارهای خاص انجام پذیرد . برای تعیین حدود مناطق ،از روش های مختلفی می توان استفاده نمود .انتخاب روش اصولا به هدف منطقه بندی ،ضوابط مورد استفاده واطلاعات در دسترس بستگی دارد .منطقه بندی را عمدتا به 2منظور می توان انجام داد: الف) تجزیه وتحلیل ؛ ب ) برنامه ریزی .ضوابط منطقه بندی نیز عبارتند از: 1)وابستگی متقابل ؛2) تشابه. درمرزبندی مناطق قطبی شده ونواحی همگن ،برنامه ریزی منطقه ای سعی دارد که به درک فرایندهای جاری اقتصادی – اجتماعی منطقه مورد نظر خودنائل شود. او در این راه بدون نظراتی پیش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره ایدئولوژی، برنامه ریزی منطقه ای، زندگی روزمره، قدرت اجتماعی Next Entries پایان نامه رایگان درباره منطقه گرایی، محیط زیست، زیست محیطی، ناحیه بندی