پایان نامه رایگان درباره آثار ادبی، کپی رایت، مالکیت فکری، حقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد

و یا قلمرو یا ایجاد آن به کار رفته» تعریف می کند، به خوبی بر می آید که « پیدایش»، « بیان»، « ظهور» و « ایجاد»، شرط حمایت از اثر بوده و چنانچه در حد ایده باقی مانده و نمود خارجی نیافته باشد، قابل حمایت نخواهد بود.
قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی سال 1352 نیز صراحتاً عدم حمایت از ایده ها را مورد حکم قرار نداده ولی از ماده 1 آن قانون که حقوق مادی ترجمه را بیان کرده و نیز ماده 3 که حمایت از آثار صوتی را مشروط به ضبط آن بر روی صفحه، نوار یا هر وسیله دیگر کرده، مشخص می شود حمایت از آثار مورد نظر این قانون هم در صورتی است که تجلی خارجی پیدا کرده باشند، در غیر این صورت قابل حمایت نخواهند بود.
بالاخره، آیین نامه اجرایی مواد2 و17 قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای 1379 که در تاریخ 27/4/1383 به تصویب هیئت وزیران رسیده، ایراد وارد بر دو قانون سال 1348 و 1352 را از حیث سکوت در خصوص عدم حمایت از ایده ها برطرف کرده است.
تبصره ماده 2 این آیین نامه در این زمینه تصریح می کند: « خلق عملیات نرم افزاری در ذهن یا بیان مخلوق ذهنی بدن اینکه برنامه های رایانه ای و مستندات و دستورالعمل آن تدوین شده باشد ، نرم افزار محسوب
نمی شود و برای خالق آن حقوقی ایجاد نمی کند».31
2-2 : مقررات بین المللی
22.اصل مبتنی بر عدم حمایت از ایده ها در اسناد بین المللی مختلف راجع به حقوق مالکیت آثار ادبی و هنری و همچنین در نظام های حقوقی بسیاری از کشورها مورد پذیرش قرار گرفته است از جمله بند 2 ماده 1 دستورالعمل اروپایی مورخ 14 می 1991 راجع به حمایت های حقوقی از برنامه های رایانه ای صراحتاً مقرر می دارد که: « … ایده ها و اصولی که مبنای رابطه ای آن هستند توسط حق مؤلف مورد حمایت قرار نمی- گیرند… » در همین راستا ملاحظات دستورالعمل مقرر می دارد که: « برای اجتناب از هر گونه ابهام، باید یادآور شد که بیان یک نرم افزار مورد حمایت است و ایده ها و اصولی که مبنای عناصر مختلف یک برنامه هستند از جمله اصولی که مبنای واسطه ها32 هستند توسط حق مؤلف و برابر این دستورالعمل مورد حمایت قرار نمی گیرند»؛ در پیروی از این اصل، ایده ها و اصولی که مبنای منطق و الگوریتم ها و زبان های برنامه نویسی هستند مورد حمایت نخواهند بود . بالاخره دستورالعمل اضافه می کند که: « بر اساس مقررات و رویه قضایی اعضای اتحادیه و نیز کنوانسیون های بین المللی راجع به حق مؤلف، تعبیر این ایده ها و اصول باید توسط حق مؤلف مورد حمایت قرار گیرد.»33
ماده 2 معاهده سازمان جهانی مالکیت فکری راجع به حق مؤلف سال 1996 هم در این زمینه مقرر می کند: « حمایت به عنوان حق مؤلف شامل اشکال بیان است و ایده ها، آیین ها روش های اجرا یا مفاهیم ریاضی صرف را در بر نمی گیرد.»34 همانطور که ملاحظه می شود این معاهده هم همانند دستورالعمل اروپایی سال 1991 از آثاری حمایت می کند که تجسم بیرونی پیدا کرده باشند اما از ایده ها و روشها و یا مفاهیم، به منزله حق مؤلف حمایت نمی کند.
اهمیت حکم معاهده از این حیث است که ناظر به تمام آثار ادبی و هنری است ، در حالی که دستورالعمل اروپایی 1991 هر چند بیان اصل کلی عدم حمایت از ایده ها بوده ولی صرفاً ناظر به برنامه های رایانه ای است.
بند 2 ماده 9 موافقت نامه مرتبط با جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری « تریپس»35 سال 1994 در این خصوص صراحت دارد. بر اساس این بند: « حمایت از حق مؤلف شامل شکل بیان ( تعبیرات) است و ایده ها، آیینها، روشهای اجرا یا مفاهیم ریاضی صرف را در بر نمی گیرد.»
کنوانسیون برن در بند 2 ماده 2 خود صراحتاً شرط حمایت از آثار رابا بیان آن در یکی از قالب های مادی پیش بینی کرده است. در واقع پس از آنکه بند 1 ماده 2 این کنوانسیون، مصادیق آثار ادبی و هنری مورد حمایت را برابر می شمارد، در بند 2 مقرر می دارد: « با این حال قانون گذاران کشورهای اتحادیه می توانند مقرر کنند که حمایت از آثار ادبی و هنری و یا یک یا چند مقوله در میان آنها، مشروط به این است که در یک قالب مادی تجلی یافته باشند.» از این حکم استنباط می شود که ایده ها اساساً مورد حمایت نظام حق مؤلف قرار نمی گیرد و آثار ادبی و هنری زمانی قابل حمایت هستند که نمود بیرونی داشته باشند.
البته ذکر این نکته ضرورت دارد که با توجه به زمان امضای کنوانسیون (9سپتامبر 1886)ارائه اثر در قالب مادی شرط شده و هنوز ایجاد و ارائه اثر در قالب های غیر مادی یعنی در محیط های الکترونیکی و یا روش های دیگر متصور نبوده است در نتیجه بدیهی است که امروزه نرم افزارها یا پایگاه های داده با سایر آثار ادبی و هنری که در محیط های الکترونیکی ایجاد می شوند یا دارای هر دو قالب مادی و غیر مادی هستند، مورد حمایت خواهند بود.
2-3 : حقوق خارجی
23.حقوق فرانسه در خصوص ایده ها صراحت ندارد و همانند قوانین 1348 و 1352 ایران فقط به صورت ضمنی عدم حمایت از ایده ها از مقررات قانون قابل استنتاج است. در این زمینه از یک سو ماده 1-111 قانون مالکیت فکری فرانسه مقرر می دارد که: « پدیده آورنده یک اثر فکری به مجرد خلق آن دارای حقوق غیر ملموس و قابل استناد در مقابل همگان نسبت به اثر شناخته می شود»، از سوی دیگر ماده 2-111 همان قانون، اثر را زمانی مخلوق فکر پدید آورنده محسوب می کند که ایجاد شده باشد.36 همانطور که از این دو ماده بر می آید مقنن فرانسوی خلق اثر و ایجاد آن را شرط حمایت از اثر دانسته و به طور غیر مستقیم حمایت از صرف ایده ها را منتفی تلقی کرده است.
در حقوق آلمان و انگلستان اصل عدم حمایت از ایده ها مورد تصریح مقنن قرار نگرفته، ولی در این کشورها و سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا و همچنین در کشورهایی که به کنوانسیون و معاهدات سازمان جهانی مالکیت فکری ملحق شده اند با توجه به دستورالعمل های اروپایی به ویژه ماده2 معاهده سازمان جهانی مالکیت فکری راجع به حق مؤلف سال 1996 37 که پیش تر بیان شد، تردید در عدم حمایت از ایده در نظام های مالکیت ادبی و هنری اعم از حق مؤلف و کپی رایت وجود ندارد.
گفتار دوم: اصل حمایت بدون تشریفات
مطالعه اصل تشریفاتی نبودن از یک سو و بررسی مفهوم اصل و از سوی دیگر بررسی مقررات حاکم در این خصوص را ضروری می سازد.
بند اول: بررسی مفهومی
در حمایت از آثار ادبی، هنری، نرم افزارها و پایگاه های داده، نظریه کلی آن است که این حمایت باید به طور خودکار و به صرف ایجاد و آفرینش اثر صورت گیرد و مشروط به انجام هیچ گونه مراحل اداری و یا تشریفات نباشد؛38 با این حال، در برخی کشورها حمایت از آثار ادبی و هنری منوط و موکول به انجام تشریفات معینی شده است.
به طور کلی کشورهای پیرو حقوق روم و ژرمن، به محض خلق اثر از آن حمایت می کنند و هیچ گونه تشریفاتی را در این زمینه ضروری نمی دانند. بالعکس در نظام های تابع سنت آنگلوساکسون و کامن لا، حمایت از اثر به انجام برخی تشریفات قانونی از جمله ثبت یا تودیع اثر مشروط شده است.
با این حال حتی در کشورهایی که رعایت تشریفات شرط حمایت نیست، به موجب مقررات خاص، پدید آورندگان می توانند مطابق مقرراتی که پیش بینی می شود آثار خود را به ثبت برسانند. برای بررسی دقیق تر موضوع، مطالعه حقوق ایران، حقوق خارجی و مقررات بین المللی مفید به نظر می رسد.
بند دوم : چگونگی انعکاس اصل در مقررات مختلف
2-1 : حقوق ایران
مطالعه قوانین و مقررات ایران در زمینه حق مؤلف حاکی از آن است که مقنن ایرانی به ترتیب از سال 1348 تا 1379 رفتارهای متفاوتی در خصوص تشریفات حمایت از آثار با توجه به نوع اثر از خود نشان داده به نحوی که در مجموع می توان گفت قوانین و مقررات ایران در زمینه انجام یا عدم انجام تشریفات به عنوان شرط حمایت، هماهنگ نیستند.
1.قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان سال 1348
در این قانون که موضوع آن حمایت از آثار ادبی و هنری به طور کلی است، حمایت از این آثار به هیچ وجه مشروط و منوط به انجام تشریفات خاص از جمله ثبت یا تودیع اثر نشده است. با این حال بر اساس ماده 21 این قانون « پدید آورندگان می توانند اثر، نام، عنوان و نشانه ویژه اثر خود را در مراکزی که وزارت فرهنگ و هنر ( وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) با تعیین نوع آثار آگهی می نماید به ثبت برسانند.» آیین نامه چگونگی و ترتیب انجام تشریفات ثبت و همچنین مرجع پذیرش در خواست ثبت به تصویب هیئت وزیران رسیده که شامل 7 ماده بوده و در آن، مرجع ثبت و چگونگی آن پیش بینی شده است.
همانطور که از ماده21 قید شده استنباط می شود؛ ثبت اثر جنبه اختیاری دارد. به عبارت دیگر ثبت اثر، شرط حمایت از اثر نیست و به علاوه ثبت اثر موجب سلب حق ادعا یا اعتراض از اشخاص ثالث نخواهد بود. این نکته از عبارت پایانی ماده 5 آیین نامه اجرایی قانون مورد بحث بر می آید که مقرر می دارد: « قبول درخواست ثبت اثر و همچنین ثبت آن مانع اعتراض و ادعای حق از ناحیه دیگر اشخاص نخواهد بود».
با این حال به نظرمی رسد ثبت اثر از حیث اثبات آفرینش اثر و تاریخ آن خالی از فایده نخواهد بود. در واقع ثبت اثر در نزد مقامات رسمی علاوه بر تقدم تعلق، می تواند اماره خلق اثر توسط شخصی که به عنوان پدید آورنده آن را به نام خود ثبت کرده، تلقی شود. همچنین از حیث تاریخ آفرینش اثر، ثبت می تواند قرینه ای قوی محسوب شده و به عنوان اماره قضایی توسط قضات دادگاه ها به کار رود. با این حال چنین اماراتی به هیچ وجه مطلق تلقی نمی شوند و اشخاص دیگری که مدعی آفرینش اثر هستند می توانند خلاف این امارات را با استناد به دلایل و امارات دیگر به اثبات برسانند.
2.قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و اثار صوتی 1352
28.با توجه به ماده 11 این قانون که مقرر می کند: « مقررات این قانون در هیچ مورد حقوق اشخاص مذکور در قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان را نفی نمی کند و محدود نمی سازد»، مشخص می شود که از آثار موضوع قانون 1352 بدون ثبت آنها هم حمایت می شود. با این حال ماده 4 قانون 1352، حمایت از آوا نگاشت ها را منوط به رعایت تشریفات خاص کرده است. بر اساس این ماده: « صفحات یا نوارهای موسیقی و صوتی در صورتی حمایت می شوند که روی هر نسخه یا جلد آن، علامت بین المللی P در داخل دایره، تاریخ انتشار، نام و نشانی تولید کننده، نماینده انحصاری و علامت تجاری ذکر شده باشد».
همانطور که ملاحظه شد هر چند ثبت اثر صوتی برای حمایت از آن ضروری است ولی حمایت های قانونی از آن موکول به رعایت تشریفات دیگر است. تشریفات مذکور در ماده 4 قانون 1352 که از آن« به نشان کپی رایت» هم تعبیر می شود در برخی از کشورها شرط حمایت از آثار تلقی می شود اگر چه ممکن است ضمانت اجراهایی هم در صورت عدم رعایت این تشریفات پیش بینی شده باشد. در عرصه بین المللی ، نشان پذیرفته شده کپی رایت که در کنوانسیون جهانی کپی رایت ارائه شده از سه عنصر تشکیل می شود: علامت © ( حرف C از کلمه کپی رایت در زبان انگلیسی گرفته شده)، نام دارنده کپی رایت و سال نخستین انتشار.39
به کارگیری نشان کپی رایت برای پدید آورنده منافع آشکاری دارد. در واقع « این نشان به همگان نشان می دهد که حقوق مربوط به اثر محفوظ است. این نشان در سطح ملی، به مؤلف کمک می کند تا به آسانی اثبات نماید که شخص خاطی هنگام بهره برداری از اثر می دانسته اثر مزبور حفاظت شده است و بنابراین با علم به این موضوع، عملی غیر قانونی را مرتکب شده است».40
3.قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای سال 1379
قانون مورد بحث صراحتاً اخذ تأییدیه به فنی نرم افزار را شرط حمایت از آن تلقی کرده است. در واقع هر چند ماده 8 این قانون مقرر می دارد: « ثبت نرم افزارهای موضوع مواد 1و 2 این قانون پس از صدور تأییدیه فنی توسط شورای عالی انفورماتیک، حسب مورد توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا مراجع ثبت شرکت ها انجام می شود»؛ از ظاهر ماده اختیاری بودن ثبت و اخذ تأییدیه فنی استنباط می شود ولی ماده 9 بلافاصله این ابهام را برطرف می کند.
بر اساس این ماده: « دعوای نقض حقوق مورد حمایت این قانون، در صورتی در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره مالکیت فکری، حقوق مالکیت، حقوق مالکیت فکری، آثار ادبی Next Entries پایان نامه رایگان درباره آثار ادبی، مالکیت فکری، نظم عمومی، بهره مندی