پایان نامه رایگان درباره آثار ادبی، مالکیت فکری، نظم عمومی، بهره مندی

دانلود پایان نامه ارشد

مراجع قضایی مسموع است که پیش از اقامه دعوا، تأییدیه فنی یاد شده در ماده 8 این قانون صادر شده باشد. در مورد اختراع علاوه بر تأیید مزبور، تقاضای ثبت نیز باید به مراجع ذی ربط تسلیم شده باشد.» در واقع اگر چه ثبت نرم افزار جز در موردی که نرم افزار اختراع محسوب می شود، شرط حمایت از نرم افزار ( غیر اختراع) دانسته نشده ولی از یک سو اخذ تأیید فنی از شورای عالی انفورماتیک به عنوان شرط حمایت از نرم افزار، دارای تشریفاتی است که در موارد 10 قانون به طور خلاصه و در بخش چهارم آیین نامه اجرایی قانون موضوع مواد 23 تا 31، به طور مفصل ذکر شده و دست کمی از تشریفات ثبت در سایر کشورها نداشته و از سوی دیگر تأیید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ضروری تلقی شده که روند اخذ تأییدیه را پیچیده تر می کند.
ماده 30 آیین نامه اجرایی قانون سال 1379 در عین حال اضافه می کند: « قبول تقاضای ثبت اختراع و نیز ثبت نرم افزار، مانع اعتراض و ادعای حق از ناحیه اشخاص دیگر نخواهد بود و افراد ذی حق می توانند به مراجع صالحه قضایی مراجعه نمایند.»
رفتارهای متفاوت مقنن ایرانی در قبال لزوم یا عدم لزوم انجام تشریفات خاص برای حمایت از آثار ادبی و هنری قابل انتقاد است و اتخاذ رویه واحد در این خصوص ضروری به نظر می رسد. چنین رویه ای نه تنها تبعیض بین پدید آورندگان آثار ادبی و هنری مختلف را از بین برده بلکه دادگاه ها را نیز از اعمال نظام های حقوقی مختلف در خصوص این اثار و پیچیدگی های ناشی ازآن، بی نیاز می کند. به عبارت دیگر قانونگذار ایرانی در خصوص همه آثار ادبی و هنری و نرم افزاری و پایگاه داده باید یا به طور همسان از روش الزامی بودن ثبت و یا تودیع، استفاده کند یا به طور کلی حمایت از این آثار را مشروط به انجام تشریفات خاص نکند و به جای آن از نظام ثبت اختیاری پیروی کند.
2-2 : مقررات بین المللی
در عرصه بین المللی هماهنگی در خصوص لزوم یا عدم لزوم رعایت تشریفات به عنوان شرط حمایت از آثار ادبی و هنری وجود ندارد، ولی گرایش کلی در مقررات بین المللی نسبت به حق مؤلف، واگذاری اختیار به کشورهای عضو در این خصوص است.
1.کنوانسیون برن سال 1886
بند 2 ماده 5 کنوانسیون برن صراحتاً بر مشروط نبودن حمایت از آثار ادبی و هنری به انجام تشریفات، تأکید کرده است. به موجب این ماده: « بهره مندی از این حقوق ( حقوق مؤلف) و اعمال آن منوط به هیچ گونه تشریفاتی نیست. این بهره مندی و اعمال حق، مستقل از حقی است که در کشور مبدأ اثر وجود دارد.» 41
2.کنوانسیون جهانی ژنو7 سپتامبر 1952، اصلاحی 24 ژوئیه 1971 پاریس راجع به حق مؤلف
این کنوانسیون که هدف از انعقاد آن از بین بردن موانع پیوستن کشورهای سوسیالیستی ( سابق) و ایالات متحده امریکا به کنوانسیون برن و تضمین حقوق پدید آورندگان در تمامی کشورها اعلام شده است،42 در بند 1 ماده 3 خود مقرر می دارد: « هر یک از کشورهای عضو که بر اساس قوانین داخلی خود، حمایت از حقوق پدیدآورندگان را مشروط به انجام تشریفاتی نظیر ثبت و تودیع، تنظیم سند رسمی، پرداخت مالیات، ساخت یا انتشار در سرزمین ملی می کنند، باید این تشریفات را نسبت به تمامی آثار مورد حمایت برابر این کنوانسیون، تحقق یافته تلقی کنند، چنانچه اثر برای اولین بار در خارج از سرزمین این کشور و توسط اشخاصی که تبعه آن هستند منتشر شده باشد مشروط بر اینکه اثر از بدو انتشار آن درتمامی نسخه های منتشر شده ، با اجازه پدید آورنده یا سایر صاحبان حقوق، دارای نشانه (c ) ، نام صاحب حق مولف و تضمین و سال اولین انتشار آن باشد.
نشانی (c ) ، نام و سال انتشار باید به گونه و در محلی درج شود که به روشنی نشان دهد حق مؤلف محفوظ است.»
سایر بندهای ماده3 ، دامنه این حکم را محدود می کند و آزادی عمل زیادی به کشورهای تابع تشریفات اعطا می کند. از یک سو بند 2 به دولت ها اجازه می دهد بهره مندی و اعمال حق مؤلف را در خصوص دو دسته از آثار، به تشریفات یا سایر شرایط موکول کنند، اول آثار اتباع آن صرف نظر از محل اولین انتشار آنها، دوم آثاری که برای اولین بار در سرزمین آنان منتشر می شود، از سوی دیگر بند 3 ماده 3، کشورهای عضو را مجاز می سازد طرح دعوا در دادگاه را به شرایطی نظیر بهره مندی از یک وکیل محلی یا تودیع اثر نزد دادگاه یا سازمان اداری محلی مشروط کند. با این حال شرایط فوق به اتباع سایر کشورها تحمیل نمی- شود. به هر حال کنوانسیون هر گونه تبعیض بین اتباع داخلی و خارجی تحت حمایت کنوانسیون را ممنوع اعلام کرده است.
2-3 : حقوق خارجی
ماده 2-111 قانون مالکیت فکری فرانسه مقرر می دارد: « هر اثری حتی ناقص، صرف نظر از اینکه بین عموم انتشار یافته باشد یا نه، به محض ایجاد مخلوق، فکر پدیدآورنده آن محسوب می شود و با عنایت به ماده 1-111 مورد حمایت قرار می گیرد.» با این حال سیستم توزیع و ثبت اختیاری در این کشور وجود دارد بدون اینکه این تشریفات کمترین تأثیری در حمایت از اثر فکری داشته باشد.
در حقوق امریکا تا سال 1989 اعلان کپی رایت به صورت نماد © ، همراه با نام پدید آورنده و تاریخ انتشار، شرط حمایت از اثر محسوب می شد ولی بعد از سال 1989 حمایت از آثار ادبی و هنری مشروط به اعلان نیست. با این حال ثبت اثر به منظور بهره مندی از حمایت های قانونی به ویژه طرح دعاوی ناشی از نقض کپی رایت ضرورت دارد. ثبت اثر به پدید آورنده اجازه می دهد خسارت های ناشی از نقض حقوق مالکیت فکری اثر را از متخلفان مطالبه کند.
گفتار سوم: عدم اهمیت ویژگی های اثر
به موجب اصولی که به طور سنتی بر حقوق مالکیت ادبی و هنری حاکم است، آثار ادبی و هنری بدون توجه به نوع، شکل ارائه، شایستگی و هدف از ایجاد آنها مورد حمایت قرار می گیرند، به عبارت دیگر از لحظه ای که یک اثر خلق می شود و مُهر شخصیت پدید آورنده بر آن می خورد، هیچ شرط دیگری برای حمایت از اثر ضرورت ندارد. به ویژه حمایت از اثر مشروط به نوع یا زمینه ظهور، ارزش هنری، اقتصادی، میزان موفقیت تجاری و یا غایت و هدف آن نیست.43 این اصول به طور ناقص در ماده 1 قانون حمایت از حقوق مؤلفان 1348 مورد توجه قرار گرفته است: « از نظر این قانون به مؤلف، مصنف و هنرمند پدید آورنده و به آنچه از راه دانش و هنر و یا ابتکار آنان پدید می آید، بدون در نظر گرفتن طریقه یا روشی که در بیان و یا ظهور و یا ایجاد آن به کار رفته، « اثر» اطلاق می شود». در واقع این ماده صرفاً شکل ارائه را مدنظر قرار داده و از سایر شرایط سلبی نام نبرده است.44
حقوق فرانسه ماده 1-112 قانون مالکیت فکری آن به صورت کامل تر به این اصول اشاره کرده است. به موجب این ماده: « مقررات این قانون از حقوق پدید آورندگان کلیه آثار فکری صرف نظر از نوع، شکل بیان ، شایستگی یا هدفشان حمایت می کند».45 با این حال باید توجه داشت حمایت از آثار ادبی و هنری حتی با در نظر گرفتن ملاحظات مذکور، بدون چون و چرا نیست. در واقع این اولین مانع در این خصوص لزوم توجه به مفهوم نظم عمومی و اخلاق حسنه است.
حتی در کشورهایی نظیر فرانسه که تمامی راهبردی در حمایت از آثار ادبی و هنری بر اساس قانون و یا رویه قضائی رعایت می شود، ملاحظات راجع به نظم عمومی و اخلاق حسنه همواره یکی از مباحث جدی اندیشمندان حقوقی متخصص در زمینه حقوق مالکیت فکری به طور کلی و حقوق مالکیت ادبی و هنری به طور خاص را تشکیل می دهد.
رویه قضایی فرانسه در خصوص مالکیت صنعتی، صراحتاً حمایت از اختراع و علائم تجاری را منوط به رعایت نظم عمومی کرده است.46 در زمینه حقوق مالکیت ادبی و هنری هر چند نظریه های حقوقی و رویه قضایی فرانسه رعایت نظم عمومی و اخلاق حسنه را شرط حمایت از آثار ادبی و هنری نمی دانند ولی مقررات قانونی برخی قواعد حقوقی را در این زمینه تحمیل کرده که از آن جمله می توان به مقررات کیفری راجع به حمایت از کودکان در مقابل خشونت، فیلمها و تصاویر مستهجن ، اصول ناظر بر حمایت از کرامت انسانی، لزوم احترام به حریم زندگی خصوصی و قواعد مرتبط با بطلان قراردادهای خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه اشاره کرد.47 بدیهی است در حقوق ایران نیز حمایت از آثار ادبی و هنری منوط و مشروط به رعایت نظم عمومی و اخلاق حسنه و سایر مقررات آمره خواهد بود. برای مطالعه دقیق تر موضوع، هر یک از ویژگی های اثر مورد بررسی قرار می گیرد.

بند اول: نوع اثر
منظور از نوع، مقوله یا زمینه ای است که می توان اثر را به آن نسبت داد؛48 نظیر هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، آثار ادبی، موسیقایی و صوتی- تصویری. آثار ادبی و هنری باید صرف نظر از نوعشان مورد حمایت قرار گیرد. در نتیجه یک ترانه، رمان پلیسی یا یک خطابه یا فیلم باید به یک اندازه از حمایت مقنن و به تبع آن مراجع قضایی برخوردار شوند.
با پیروی از این اصل، در حقوق ایران کلیه آثاری که در ماده 2 قانون حقوق مؤلفان 1348 ذکر شده، همچنین ترجمه ها و آثار صوتی موضوع قانون ترجمه و تکثیر 1352 و نرم افزارها، به شرح قانون حمایت از پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای 1379، صرف نظر از نوعشان باید مورد حمایت قرار گیرند. دادگاه ها در مقام رسیدگی نمی توانند، حمایت از یک اثر را صرفاً به دلیل نوع آن، منتفی اعلام کنند.
بند دوم: شکل ارائه اثر
شکل ارائه اثر بیشتر به روش یا فن، نحوه آفرینش اثر و چگونگی ارائه آن به عموم گفته می شود.49 اثر صرف نظر از اینکه به صورت کتبی، شفاهی، تصویری، تجسمی یا مجازی ارائه شود باید از حمایت قانون و محاکم برخوردار شود. برای چنین حمایتی کافی است که اثر اصیل باشد و قابلیت انتقال به دیگران را در قالب یک زبان داشته باشد. بدین ترتیب هر اثری که قابل احساس از طریق گوش، چشم و یا هوش انسان باشد، صرف نظر از نحوه ارائه یا اجرای آن، اثر ادبی و هنری شناخته می شود.
با این حال، قانون گذار می تواند برای حمایت از برخی از آثار شکل خاصی را با توجه به نوع و ماهیت آنها در نظر بگیرد. در این خصوص بند 4 ماده 2-112 قانون مالکیت فکری فرانسه قابل توجه است، بر اساس آن آثار هنری نظیر نمایش، عملیات سیرک و یا پانتومیم در صورتی قابل حمایت هستند که توسط نوشته یا به طریق دیگر ثبت شده باشند.50
بند سوم: شایستگی اثر
نباید برای حمایت از اثر، شایستگی و پدید آورنده آن در نظر گرفته شود؛ به عبارت دیگر قاضی نمی تواند در مقام رسیدگی، توانایی پدید آورنده یا میزان تلاش های وی و یا ارزش هنری، فکری و علمی اثر را مورد قضاوت قرار دهد.
این امر که اثر خلق شده متوسط است یا از هر گونه احساس هنری تهی است، نباید تأثیری در حمایت از اثر داشته باشد، بدین منظور کافی است اثر دارای اصالت باشد. از دیدگاه حقوق مالکیت فکری میزان خلاقیت یا درجه هنری از هم مورد توجه نیست.
به علاوه در خصوص آثار مشترک، قاضی نمی تواند حمایت از پدید آورنده را به دلیل نقش اندک او در آفرینش اثر رد کند. زمانی که اثر زاییده تلاش فکری تعدادی از پدید آورندگان است میزان مشارکت هر یک از آنان تأثیری در حمایت از اثر ندارد. این امر بدون تردید در میزان بهره مندی مادی از اثر موثر خواهد بود ولی در شناسایی محصول فکری به عنوان اثر و خالق آن به عنوان پدید آورنده ، نباید تأثیرگذار باشد.
بند چهارم: هدف و غایت اثر
38. عدم توجه به هدف و غایت اثر به عنوان یکی از اصول بنیادی در حقوق فرانسه مورد توجه قرار گرفته است. به موجب این اصل، به محض اینکه اصالت اثر محرز شد نمی توان حمایت از آن را صرفاً به این دلیل که هدف خاصی را تعقیب می کند یا اثر مثلاً مرتبط با یک حادثه عمومی است، منتفی اعلام کرد. بر اساس این اصل که از آن به اصل « وحدت هنر»هم یاد می شود، هر گونه تبعیض بین آثار ادبی و هنری بر اساس هدف و غایت آنها، همچنین فلسفه پیدایش آنها مردود است .
بدین ترتیب یک سمفونی، نقاشی روی کاغذ، دکوراسیون و راهنمای توریستی ، به یک اندازه مورد حمایت مقررات مالکیت فکری قرار می گیرند. به عبارت دیگر همین که انتساب اثر به پدید آورنده مشخص شود، این نکته که اثر با چه هدف و منظوری ایجاد شده و برای نیل به هدف از چه شیوه ای استفاده شده، نباید در حمایت از آن مؤثر باشد. مقنن و مراجع قضایی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درباره آثار ادبی، کپی رایت، مالکیت فکری، حقوق ایران Next Entries پایان نامه رایگان درباره آثار ادبی، اثر ادبی و هنری، حقوق ایران، طرح و نقش