پایان نامه رایگان با موضوع گیاهان دارویی، حرکات موزون، مصرف کننده، سرچشمه ها

دانلود پایان نامه ارشد

سراغش نیاید ، آرامش خود و اطرافیان را به هم نمی زند . لذا لالایی ها ، از زیباترین ترانه های موجود است که ما در این پایان نامه از آن تحت عنوان « گاره سری » یاد کرده ایم .
1. ماری ماری موخور ماری ندانم
خوشک داری ببوم خاله ی ندانم
خوشک دار بشکسه خاک بر سر مو
داغ مادر بمونسه بر دیل مو
2. کوکو تی تی نیشته خال توکه سر
می نازنین شیرین خوته طلا گهره سر
چقدر مو بخونم شیرین بخوسی
مو قوربون دس کاغذ نویسی
3. شالی شالی تره درده بگیره
می عزیز کوچیکه خوابی بگیره
شالی شالی بوشو آواره ببو
می عزیز کوچیکه آروم بگیره
4. ماری ماری مرا شیر حلال کن
سر قبر مرا سیب نهال کن
گاهی گاهی بیا سیب را نیگا کن
سیا دسمال وگیر اشکه پاکاکن
5. بخواب ای نازنینم ، نازنینم
به صد عقل و ادب آمد کنارم
اوّل دست محبّت گردنم کرد
دوم پرسید حال و روزگارم
6. اگر بونم تو ملک مامودی شی
تی گاره زر کونم وربند طلا شی
لالا لالا تره لالا بگیره
برار کوچیک خوابی بگیره
شال شاله ترا مرگ بگیره
برار کوچیک خوابی بگیره
7. شال شالی تره دردی بگیره
می گول وچه شیرین خوابی بگیره
شال شالی تره مرگی بگیره
می گول وچه کوچیکه خوابی بگیره
8. شال شالی تو شالان امیری
دوره خونه موجی مرغونه گیری
شاله شالی بشو آواره ببو
می گول وچه کوچیکه خوابی بگیره
9. لا لا لالالالا تی قتّ قربون ( قت ّ : قد )
تی اسپه دیله سر تی خال قربون
بوخوس که وقت خوابه ناز بداشته ی
سگ شون وقت لابه ناز بداشته ی
ملاحظه کردید که این اشعار بهانه ای است برای خواباندن نوزادان ، حال آن که درونمایه این ترانه ها یا لالایی ها ، سوز درون گوینده ی آوازه خوان است . برخی کلمات و اصطلاحات سوزناک در این اشعار دیده می شود و راه یافته که خواننده با بیان آن می خواهد خود را به نوعی ارام کند . چون کسی همدرد و همصحبت نمی بیند با کودک در حال خواب خود درد دل می کند و هم او را آرام می کند ، هم درون پر آشوب خود را . با شنیدن این آواز یا ترانه و یا گهواره سری می توان پی برد که با زمزمه هایی که سر می دهد ، در درونش چه می گذرد . این نغمه ها را باید با دقت شنید و ثبت کرد و برای آیندگان به میراث گذاشت تا از بین نروند . هر چند جوان امروزی به این ترانه ها بی اعتناست . این ترانه ها در مایه ی دشتی خوانده می شده است .

3-3-7. ترانه های دامداری
شغل دوم مردم اتاقور ، بویژه گالش های ساکن دامداری است . همانطور در پیش از این اشاره شد ، گالش ها دو گونه اند . گالش هایی که کوه – گیلان می کنند . نیمی از سال را در گیلان و نیمی دیگر را در ییلاق سپری می کنند . گالش ها ، شغلشان دامداری است . با گوسفندان و گاوها روزگار می گذرانند . حتی هنگامی که گوساله ای به دنیا می آید ، آن را درون خانه پرورش می دهند . تا از آب و گل درآید . به همین دلیل همدم بسیاری از گالش ها ، همین دام ها هستند . ترانه های گالشی هم از این قاعده مستثنی نیست . ببینیم :
1. شبی تاره می یار گوسوند گالش
سیا زولفون بشونده روی بالش
سیا زولفون فروشی مو بهینم
شهر دیگر نشی مو غوصه مینم
سحرگاهان که چوبداران ، به دنبال گاوهای خود می روند ، عاشق به دو دختر برمی خورد که کنار ایوان خانه ایستاده اند ، زیبایی دختران در این ترانه در مصرع سوم بدین گونه به تصویر کشیده می شود : « پور چشم و پور ابرو و پور خال » ولی با این حال و روز نصیب پسر چوپان نازنین یاری شده است :
2. صوباینه سر بشوم مالونه دومبال
دوته لاکو بدیم ایوانه کنار
پور چشم و پور ابرو و پور خال
نصیب من بوبه ای نازنین یار
در ترانه زیر ، که از ترانه های گالشی – دامداری است ، هم با هوای مه گرفته کوهستان ، هم با خانه ی دامداران ( = کوتوم ) برمی خرویم . در این حال و هوا ، دامدار که از خانه و خانواده ی خود دور افتاده ، اشعار غربتی سر می دهد و از کسانی که حال و احوالی از او جویا نمی شوند ، به نوعی دلگیری خود را بروز می دهد . ولی با این احوال دختران دور و بر او را مثل سار پر کرده اند ، اما پسر چوپان جز به یار دلباخته ی خویش به کسی دیگر دل نسپرده است :
3. هوا را می بگیته پیته پیته
کوتوم دارون جی می حالم نگیته
می دور لاکو بیته مثل سیته ( سیته : سار ، پرنده ی سیاه خوش آواز )
خودا دونه می دیله تر بگیته
در ترانه ی دامداری زیر ، گویا بن مایه های عاشقانه ی گالشی جزو لاینفک اشعار به شمار می رود . در این ترانه از فصل بهار سخن به میان آمده و گوساله ی چوپان جوان در کوه ها مانده است . رگ درخت و علف کوه هم در همان کوه ها به جامانده و گویا جوان به دنبال عشق خود ، از مال ها دست برداشته و چندی به یار خود می پردازد . اما گویا از این جا مانده و از ن جا رانده شده و دلدادگی این دو هم نیمه کاره رها شده است .
4. بهار بومه می کولو لار بومونس ( کولو : گوساله )
علف در کوه ، می برگ دار بومونس
علف در کوه ، می برگه در بیابون
من و تی عاشقی بی کار بومونس

4-9. ترانه های شاد
ترانه های گالشی بسیاری در منطقه جمع آوری شده که نشان از شاد بودن روحیه ی مردم این ناحیه می دهد . این ترانه ها به حدی شهرت دارد که از اتاقور پا فراتر نهاده و به صورت یکی از مشهورترین ترانه های ایرانی درآمده است . از جمله ی این ترانه ها می توان از « رعنا » ، « جان می طوبای » « حیرون حیرونه » ، « کله گندمی » ، « خون باجی » ، « هیبته » و مانند آن که برخی از مایه ها و بن مایه های غم و غصه برخوردار است ولی با همین احوال با تنالیته ای تند خوانده می شود . مثل
سان پیرهن دگودی دراز بالا
تی دومباله دره می آه و نالا
مگر می آه و ناله تو نترسی
چقدر تو بی وفا بی مره نخواسی
بسیاری از این ترانه ها اگر چه با تن تندی خوانده می شود ، با این وجود برخی خوانندگان سعی می کنند این ترانه های گالشی را با لحنی آرام تر بخوانند و آن گله و شکایت را بپوشانند :
خبر بومه عروسی گود دری تو
دس بر دس دشمن نه دری تو
تو مر قسم بخوردی نا مسلمان
مو هیچی ، خدا را گول زا دری تو
در همین حال و حوالی است که برخی ترانه خوانان سعی می کنند ، با آوازی سوزناک که به آهنگ خواندن خود می دهند ، می کوشند با تکرار موسیقایی الفاظ بر این گله و شکایت وی ا ضربی که با کلام خود هماهنگ می کنند و آوایی را همگام آن می کنند ، آن را کم رنگ تر کنند :
یاری یاری تو یار داری ندونی
محبت و وفاداری ندونی
شب تاره بنیشتم انتظاری
تو که خوابی ، تو بیداری ندونی
یا :
خونا پوشته بکاشتم سبز گندم
قسم خوردم تی دوره دِ نگردم
قسم خوردم قسم نادان نبی یار
دیگر تی حدّ و سامان نگردم
از همین گونه ترانه های گالشی است که بن مایه های درد و سوز با خود دارد :
چراغ روشنایی کی بنابو
من و تی آشنایی کی بنابو
من و تو آشنایی گوشت و ناخون
گوشت و ناخون جدایی کی بنا بو
اما برخی ترانه ها خود به خود با آهنگ شاد و همراه دست افشانی و حرکات موزون می خوانند . و همآوایی می کنند . مثلِ
امان می برگ توسه برگ توسه
وچه خجلت کشه لاکو چندی لوسه
امان می برگ کاهو برگ کاهو
همه خودا کوشه مر داغ لاکو
این گونه اشعار را برای شعرهای دیگر برای گوشواره ی استفاده می کردند و به صورت کمرنگ تر امروزه در برخی نقاط اتاقور و اطراف استفاده می کنند .
اینک چهار ترانه های مشهور منطقه ی اتاقور را به عنوان نمونه می آوریم :
الف ) جان جان
هی هی بزن تی مالونه جان جان
شیره بدوش تی تالانه جان جان
ماستی بزن گولاکونه ی جان جان
تی مار بمیره ی شهرت ی جان جان
شبون تو شولا بخوته ی جان جان
بلند بالای مره جان محلن نگودی جان جان
می دیلخه که خون دگودی جان جان
دس چویی که جان دستاگیتی تو جان جان
شبون کی جان کولاگیتی تو جان جان
سرگالش جی وقت آگیتی جان جان
از شادی تو پراگیتی حان جان

ب ) کله گندمی
بهاره که کله گندمی
مایه گندمی
خوشای بکشه
زمارکی جون ناقولا
دیل ناقولا
ماشای بکشه
زماره ی جونه ناقولا شرم از خودا کن
تی کوچی لاکوکه
سولطونه که
همراه ما کن
دِ نگوم جونی
مو تی قوربونی
آیه شلمونی
مر ببور خونای
لبه روخونای نیشتی
می زنی شونای
عطر صابونی نزن
تی بلور جونی
سرنگون ای مخملی
چندی گرونی
بیست و شیش تختای گیرم
لاکو تومونی
آخ تو ناز نکون
تو قار نکون
می پیش بیه
شبنم تی تومونی
تو ناز نکون
تو قار نکون
می پیش بیه
مخمل پیرهانی
ج ) رعنای
بهار بومای بهار بومای رعنای
می جون شیرین یلاق بومای رعنای
ایمسال هوا سیته دره رعنای
می بهه گالوش تی پا دره رعنای
ای آسمون مظلوم کوشه رعنای
عاشوق و معشوقه کوشه رعنای
رعنای کی شه رعنای
سیا کیشمیشه ی رعنای
آقاجان گونه مو دلیرم رعنای
بار تجار زور واگیرم رعنای
آقاجان گونه مو ناخوشم رعنای
از گالشی دست نکشم رعنای
آخ تی سیا چوشمونه قربون بشوم رعنای
رعناکم گولای رعنای
مره قبولای رعنای
آقاجان کوردی رعنای
زار بموردی رعنای
رعنای گولای رعنای
می جونه دیلای رعنای
د ) لاکو دونه
لاکو دونه لاکو دونه
یه جور رفتار بکون تی مار ندونه لاکو دونه لاکو دونه
بهانه آو بگیر بشیم روخونه لاکودونه لاکو دونه
ایمسال طارم برنج چندی گرونه لاکو دونه لاکو دونه
برنج نیم دونه بهیم تی خرج خونه لاکو دونه لاکو دونه
چره جواب بدای می قاصدونه لاکو دونه لاکو دونه
تی پئر چندی خوبه ماره نادونه لاکو دونه لاکو دونه
شمی کول دوم سگ دری پاسبونه لاکو دونه لاکو دونه
یه جور رفتار بکون تی مار ندونه لاکو دونه لاکو دونه
الاهی داغ تشک بگیری تی مار جونه لاکو دونه لاکو دونه

4-10. ترانه های کوه – گیلان
ترانه های گالشی ، ترانه های کوهستانی است . به همین دلیل مکان گفت و گو ، ومحل رویداد و اتفاق ، کوه است .
سر کوه بلند الله اکبر
بدیدم دختری دومبال مادر
سلام بر مادر و چشمم به دختر
غلام مادرم شیدای دختر
یا :
سر کوه بلند ایوان من شد
امیر المؤمنین مهمان من شد
امیر المؤمنین یا شاه مردان
دیل ناشاد ما را شاد گردان
کوه نشینان برای خود اصطلاحی دارند که به ییلاق « کوه » به قشلاق « گیلان » می گویند . لذا اصطلاح ییلاق – قشلاق را که فصول سال را به دو قسمت تقسیم می کنند . در فصول خنکای هوا به کوه رهسپار می شوند و دام های خود را در مراتع کوهستانی می چرانند . از علف های تازه روییده که بیشتر گیاهان دارویی هستند ، به دام ها می خورانند و از این خوراک هم دام ها پروار می شوند و هم بارور می شوند و زایمان می کنند و شیرده . در این فصل از سال پربارترین لحظات زندگی دامداران کوه نشین به شمار می آید و در عین حال پرکارترین لحظات تولید لبنی کوه نشینان هم شمرده می شود . کوه نشینان بر خلاف جلگه نشینان تولیدکننده اند و جلگه نشینان ، اکثراً ، مصرف کننده . کوه نشینان مقاوم اند و جلگه نشینان از این مقاومت بی بهره . هوای خوش ییلاق سازگار است به همین دلیل می گویند : « آب گیلان و ییلاق سازگار . »
ترانه های این بخش از زندگی مردم هم همین حال و هوا را دارد . این ترانه ها ، ضرباهنگ خاص خود را دارد . شعرها بیشتر پویایی مردم در تولید ، شفافیت آب سرچشمه ها و آبشاران ، تازگی و انرژی افزایی کوهستان ، باد خوش کوه و شادابی را به همراه دارد . این اشعار باز هم آب و لعاب عاشقانه دارد . ببینیم :
گیل لاکو بیه با هم بنیشیم
آب سرچشمه را با هم بنوشیم
گیلون گرمه ، گیلون موندن نشانه
آب گرم گیلون خوردن نشانه
یا :
مو که کوکوی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع روابط اجتماعی، ابراز وجود، واژه های دخیل، امید به آینده Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع درون مایه، ادبیات عامیانه، زبان و فرهنگ، خانواده ها