پایان نامه رایگان با موضوع کاروانسرا، دوران تاریخی، نگارگری ایران

دانلود پایان نامه ارشد

ه خراب شد.مسجد گنجعیخان در کنار همین کاروانسرا ومسجدی کوچک است ولی کتیبه های بسیار خوش خط وزیبا که شاهکاری از هنر ایرانی در آن زمان است دارد.ظاهرا باید گفت این مسجد در واقع مصلای همان مدرسه(کاروانسرا) بوده است،زیرا بعید مینماید که گنجعلیخان که دارای این همه بناهای بزرگ و عظیم می باشد، چنین مسجد کوچکی جداگانه ساخته باشد.مسجد در جهت شمال غربی کاروانسرا قرار گرفته وجزئی از کاروانسرا است واخیرا آن را جدا کرده و دری از میدان به آن گشوده اند.
نکته ای که در باب این بنا باید گقته شود اینست که برطبق روایت جغرافیای وزیری “مسجد را در جنب کاروانسرا و میدانی که خود بنا نهاده در سنه 992 به اتمام رسانید”واین بعید مینماید ،زیرا گنجعلیخان در سال1005 به حکومت کرمان منسوب شد ه است وپیش از آن حکومت کرمان در دست ولی خان افشار بود،مگر اینکه تصور کنیم گنجعلیخان در آن سالها عملا در کار کرمان نبز سرپرستی و دخالت داشته است ویا اینکه قبول کنیم که پایه این بنا یعنی مسجد در زمان ولی خان ریخته شده باشد و بعدا به نام گنجعلیخان شهرت یافته است ویا اینکه روایت تاریخ وزیری را اشتباه بدانیم!!!
در باب حمام گنجعلیخان نیز همین اشتباه تکرار شده ومرحوم وزیری بنای آن را در سال 909 دانسته و حال آنکه اصولا تا زمان گنجعلیخان ،این تاریخ ،بیش از صد سال فاصله دارد.

– آقای محمد علی مخلصی .در کتاب ماه هنر.خرداد وتیر 1382 شماره 57 و58 .ص 106 تا 114.در مقاله ای با عنوان تزئینات و آرایه های حمام.
به بررسی معماری وتزئینات حمام های ایران و از جمله حمام گنجعلیخان کرمان پرداخته و مینویسد:
استفاده از نقوش مختلف با همه سادگی و ظرافت نشان دهنده هنر هنرمندان و دقت و ذوق پدید آورندگان آن است.تز ئینات و نقوش تزئینی حمام ها با زندگی مردم مرتبط بوده است.بانی و واقف حمام تنها در بند کسب درآمد نبوده ،بلکه سلامتی جسم وروح وروان آدمی را نیز منظور نظر داشته و سعی کرده است که به وسیله ی هنرمندان از تزئیناتی استفاده نماید که نه تنها در آرامش مشتریان بلکه به نوعی در هیجانات روحی و روانی آنان نیز نقش داشته باشد.
– خانم شهره جوادی .در نشریه باغ نظر .بهار و تابستان 1387 .شماره 9 .ص35 تا50 .با عنوان:بررسی وتحلیل تزئینات معماری در- مجموعه گنجعلیخان شاهکاری از هنر عصر صفوی – در کرمان
وی در این پژوهش ضمن معرفی تزئینات در مجموعه بناهای گنجعلیخان پیشینه نقوش را نیز مورد بررسی قرار داده و همچنین نقش ها و نماد های استثنایی و بدیعی که به واسطه ارتباطات تجاری وارد کرمان شده اند را شناسایی و مورد تحلیل بررسی قرار داده است.وچنین نتیجه گیری کرده است که :کرمان برسر راه ادویه قرار داشته که شعبه ای از جاده ابریشم بوده است.از این رو بسیاری از کاروانیان که از شرق دورکالا های خود را می آوردنداز این مسیر گذشته و بالتبع نقش ها و طرح های موجود بر کالا ها که ریشه های هنری وعناصر چینی را در بر داشته بر تزئینات کرمان تاثیر گذاشته است.

– آقای محمد خضری مقدم . پایان نامه کارشناسی ارشد. رشته گرافیک.استاد راهنما دکتر محمد خزائی. دانشگاه تربیت مدرس. اسفند 1389. با عنوان : بررسی نقوش جانوری در امارت های تاریخی کرمان با تاکید بر مجموعه گنجعلیخان
در پژوهش خود می نویسد :از میراث بر جای مانده در این مجمعه به این نتیجه می توان دست یافت که تمدن و هنردوره ایی پا بر جا و پایدار خواهد بود که توجه به شاخصه های فرهنگی و هنری در آن از عمق و خلاقیت عمیق تری بر خوردار باشد. وی در این تحقیق در کنار بررسی تاریخچه مجموعه گنجعلیخان کرمان و چند امارت دیگر از جمله: مسجد جامع و امارت شتر گلو، به معماری، تزئینات وابسته و نقوش جانوری بکاربرده شده در آنها پرداخته است.

– خانم شهره شیرزاد به راهنمایی استاد محمد کاظم حسنوند . سال1390. در پایان نامه ای تحت عنوان بررسی تزیین گرایی در نگارگری ایرانی از دوران صفویه تا اوایل قاجاریه به بررسی عناصر تزیینی غالب در نگارگری دو دوره صفویه و قاجاریه پرداخته و می نویسد:
عناصر تزیینی در واقع پیش زمینه تزیین گرایی به حساب می آیندو این امکان را می دهند که با مطالعه و بررسی آن ها، در واقع تزیین گرایی به طور عام در این دوران تاریخی مورد مطالعه قرار گیرد.همچنین وی به بررسی اوضاع سیاسی، اجتماعی این دو دوره و تأثیرشان در پیدایش نگاره های تزیینی پرداخته است و با مطالعه روند و اسلوب هر نگارگر در خلق نگاره ها، به بررسی فرم ها و نقوش آثارشان پرداخته و نتیجه حاصل را به کل دوران تعمیم دادهاست. و اینگونه نتیجه گیری کرده است که: هنرمندان سده دهم /دوازدهم ه.ق در اسلوب و روش غالب زمانه حرکت کرده و با اندکی تفاوت در روش های شخصی همان رویکرد تزیینی حاکم را دنبال می کردند.

– آقای عبدالرضا مهرابیان . راهنمایی استاد منوچهر بهرامپور. سال 1390. در پایان نامه ای تحت عنوان معرفی و بررسی نگاره های مجموعه های فرهنگی حمام گنجعلیخان و ظهیرالدوله کرمان
این دو مجموعه فرهنگی راکه در دوره های صفویه و قاجاریه ساخته شده واز مجموعه های مشهور استان و شهر کرمان می باشندرا مورد بززسی قرار داده و می نویسد:
این دو مجموعه در راستای بازار کرمان قرارگرفته وچه از نظر معماری وچه از لحاظ هنری دارای ارزشی خاص می باشند و وجود کاشیکاری های زیبا و نقاشی های بسیار ارزشمند چه بر روی گچ وچه در قالب کاشی هفت رنگ از دیگر مزایا هنری این دو بنا است.شاید نتوان به صورت کامل و با یقین به کند و کاو، روح تاریخی و دلیل اجرای بعضی از این نگاره ها واقف شد؛ اما کلیت این طرحها در مکان های فوق به طور حتم عقاید، فرهنگ، باورها، دلبستگی ها، وقایع و ماجراهای روزگار گذشته را از دیدگاه مردم و جامعه عمومی آن روزگار نشان می دهد و این هنری بود که در کنار هنر و هنرمندان دربار حکام و پادشاهان وقت به وجود آمده و رشد کرده است.

– آقای سید مجتبی مهدوی. به راهنمایی استاد شهرزاد امین شیرازی.سال 1389.در پایان نامه ای تحت عنوان بررسي فني لايه سوم در کشته بريهاي مدرسه ي گنجعليخان کرمان
به سوألی که در اثر مواجهه با یک لایه مجهول در زیر دو لایه ی گچی دیگر بوجود آمده است، پرداخته است. با انجام این تحقیق سعی بر آن شده است که از طریق انجام مطالعات در وجوه مختلف این اثر بتوان به یک پاسخ نزدیک به واقعیت و در صورت امکان قطعی در رابطه با این لایه دست یافت.

در تحقیقات مذکور فقط به معرفی و بررسی بخشی از مجموعه گنجعليخان مانند: حمام گنجعلیخان و یا بخشی از نقوش مانند: نقوش جانوری و یا دوره ای خاص از زمان پرداخته شده است. در این تحقیق برآنم تا به بررسی تمامی مجموعه گنجلیخان و نقوش تصویری آن بپردازم.

3-1- تاریخچه و ویژگیهای مجموعه گنجعلیخان
شهرت شخصیتهای تاریخ ایران وابسته به چند حالت و خصلت است که می توان آنها را در سه وجه بیان کرد:
اول: نبوغ ذاتی، شخصیت فردی و وانسانی مردان تاریخ.
دوم: موقعیت محیط و عواملی که در روزگار او بر تکمیل شخصیت اجتماعی او تاثیر گذاشتند.
سوم: اطرافیان، دوستان، یاران و کسانیکه در پیشرفتهای وی شریک بودند.
یکی از همین نمونه ها گنجعلیخان و پسرش علی مردان خان بودند. گنجعلیخان از 1005 ه- ق تا 1034 ه – ق حاکم کرمان بود و پس از او پسرش نیز حکومت کرمان را در دست داشت. حوزه حکومتی وی از مرز فارس تا سرحد قندهار کشیده می شد و کرمان و سیستان و بلوچستان را در بر می گرفت. گنجعلیخان از امرایی بود که در زمانش، اقدامات بسیار اساسی و مهمی در کرمان انجام گرفت و در مدت حکومت خود لشکرکشیهای بسیار انجام داد. وی در سال 1034 ه- ق هنگامیکه بالای ایوان ارگ قندهار خوابیده بود، میان خواب و بیداری از بام به صحن افتاد و بدرود حیات گفت، پسرش علی مردان خان، نعش پدر را از قندرها به مشهد مقدس برد، در روضه رضویه دفن کرد و جانشین وی در قندهار شد. «شخصیت گنجعلیخان به گونه ای بود که شاه عباس همیشه به وی احترام می گذاشت و او را – بابا – خطاب می کرد.» (وزیری،617،1364).
در مدت زمان سی سال حکومت گنجعلیخان بر کرمان آثار و ابنیه زیادی ساخته شد، وی برای اینکه در سطح شهر تفریحگاههای عمومی وجود داشته باشد ابتدا یک میدان بزرگ در مرکز شهر ایجاد کرد که این میدان بیش از صد متر طول و پنجاه متر عرض داشت و از اطراف به بناهای عمومی و اقتصادی مختلفی محصور گردیده که بنام مجموعه گنجعلیخان نام برده می شود این مجموعه مشتمل بر میدان، کاروانسرا، حمام، مسجد و آب انبار و ضرابخانه است که در بخش های بعد به معماری و تزئینات هر یک پرداخته می شود.

3-1-1- کاروانسراي گنجعليخان
در طرف شرق میدان گنجعلیخان، کاروانسرای بزرگی به طول 5/31 متر و عرض 23 متر وجود دارد، شکل معماری دو طبقه با حجرات متعدد است بهمین دلیل برخی پژوهشگران حدس می زنند که این محل در ابتدا مدرسه بوده و بعداً به کاروانسرا تبدیل شده است. متأسفانه کتبیه سر در این ساختمان فرو ریخته اما براساس روایات یاد شده به خط (علیرضا عباسی) خطاط مشهور زمان صفوی بوده و تاریخ 1007 ه.ق بر آن نقش بسته بوده است. در دالان کاروانسرا یک تکه سنگ مرمر وجود دارد که با خط نستعلیق نام گنجعلیخان بر آن نقش بسته، ظاهراً مربوط به یک کتیبه، مفصل بوده که اکثراً، ریخته و برای اینکه نام بانی آن از بین نرود، دوباره آن را در جایی نصب کرده اند. تمام کتیبه های این محل بخط علیرضا عباس بوده که بر اثر جنگهای زمان آقامحمدخان قاجار خصوصاً گلوله اندازی توپهای او به خانه ها و سردرهای بلند که پناهگاه مدافعان داخلی بوده فرو ریخته است.
کاشیکاری نمای داخلی و خارجی مدرسه از نوع معرق و معقلی است و دارای مقرنس کاریهای ارزشمندی است که در حال حاضر قسمت کمی از آن باقی مانده و در اثر بی توجهی، این بنا بتدریج دچار فرسایش شده است. طاق بالای سردر دارای نقوش قرینه کاشیکاری معرق می باشد که شامل نقوش حیوانی و انسانی و گل و بته های اسلیمی است و نقش یک اژدهای بالدار کاملاً به سبک چینی و مغولی بر کاشی رنگین نقش بسته است. داخل کاروانسرا بر پیشانی بنا روی دو طاق روبروی هم نیز، نقش سیمرغ و اژدها بصورت کاشی معرق آورده شده که این نقشها بر زمینه لاجوردی کار شده است. در داخل یک ترنج که بصورت قرینه در گوشه ها آمده نقش انسان بالدار (فرشته) را می بینیم، اگر چه این نقوش دارای مفهوم و نماد خاص خود در فرهنگهای مختلف هستند اما گمان می رود استفاده از آنها در این بنا فقط جنبه تزئیناتی داشته و بعنوان پر کردن زمینه کای ها از آنها استفاده شده نوع طراحی و بکارگیری نقش سیمرغ و اژدها در این بنا منحصر بفرد است.(شكل 3-1)
شیر، بز و نقوش شکارگاه، از دیگر طرحهای مورد استفاده است که در کاشیکاری کلیه طاق نماها، یا ایوانچه ها و ورودیهای اطاقها از آن استفاده شده (شكل 3-2)
رنگ غالب کاشیکاری در این بنا لاجوردی می باشد و زمینه اکثر طرح های کاشیکاری بوسیله شاخه های اسلیمی و ختایی به رنگهای سفید و فیروزه ای تزئین گشته است، در بعضی از طاقها نیز کاشیکاری با طرح صورت یک انسان را شاهد هستیم که عده ای از محققین عقیده دارند این نقش همان نقش خورشید خانم مورد استفاده در سفالینه های آبی و سفید دوران صفوی است که از چین تاثیر گرفته است.(شكل 3-3)
وجود اسلمی های ماری و شاخ و برگ دار و گلهای گرد در کاشیکاری تاثیرگذاری این طرحها را بر نقشهای قالی آن دوره و دوره های بعد از خود نشان می دهد. ستونهای کلیه طاق نماهای این محل با کاشیکاری معقلی و خطوط ثلث تزئین یافته است، طاق ها دارای گچبری به شیوه آجرکاری کاذب با رنگهای مرسوم زمان صفویه با طرحهای هندسی مختلف تزئین شده است و کاربندیهای زیبا، مقرنس کاریهای منقوش و نقاشیهای دیواری که اکثر آنها از بین رفته مکمل تزئینات کاروانسرای گنجعلیخان می باشد.
وجود حجره هایی به سبک مدارس مذهبی، سبک معماری، کتیبه سنگی، وقف نامهایی که بر روی آن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع کاروانسرا، هنر ایران، شاه عباس اول Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع کاروانسرا، رضا عباسی، معماری اسلامی