پایان نامه رایگان با موضوع ژئوپلیتیک، ایدئولوژی، خلیج فارس، نظام بین الملل

دانلود پایان نامه ارشد

گیرد.

3-1- محیط شناسی تحقیق
در سیاست جغرافیایی یا ژئوپلیتیک، نقش عوامل محیط جغرافیایی بر روابط کشورها در نظر گرفته می شود. بدون تردید یکی از متغیر های مؤثر در شکل گیری خط مشی سیاست خارجی وهمچنین مباحث استراتژیک و سیاست دفاعی هر کشور، محیط منطقه ای و ابعاد مختلف آن است.
3-1- 1- موقعییت ژئوپلیتیک ایران
امروزه نقش هر کشور در سیاست جهانی تحت تأثیر عوامل ژئوپلیتیکی آن است. به گونه ای که از دیدگاه جغرافیدانان سیاسی، قدرت هر کشور به شدت از ژئوپلیتیک و موقعیت جغرافیایی آن تأثیر می پذیرد. ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی آن، وضعیت ژئوپلیتیک منحصر به فردی را داراست. این موقعیت، ایران را تبدیل به کشوری بین المللی کرده است که همواره در معادلات جهانی نقش برجسته ای به آن می دهد. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران با انزوا گرایی سازگار نیست و نوعی سیاست خارجی برون گرا و فعال را به سیاست گذاران توصیه می کند(خلیلی، منشادی و آزموده ،85:1390)موقعيت خاص ايران، همواره بستر مناسبى را براى ايجاد تنش هاى سياسى و نظامى و به مخاطره افتادن امنيت ملى آن فراهم آورده است. در گذشته، ژئوپلیتيک ايران به سبب عواملى، مانند منابع خام يا موقعيت گذرگاهى، مورد توجه قرار مى گرفت، اما با پيروزى انقلاب اس المى و سقوط شاه، ايران که يکى از متحدين امريکا و غرب در منطقه بود به نيرومندترين دشمن آن ها در منطقه تبديل شد و منافع آن ها را آماج حملات تبليغى خود قرار داد. از اين رو، غرب از جانب ابعاد جديدى از ژئوپلیتيک ايران احساس خطر مى کند(فاضلی نیا،1385: 21) یکی از مهم ترین این موارد، عوامل اعتقادی و ایدئولوژیک و در رأس آن ژئوپلیتیک اسلامی- شیعی می باشد. ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی در مرکز جهان اسلام و در قلب جهان تشیع، واقع شده است که در ترکیب با عوامل و عناصر ژئوپلیتیک مهم دیگری چون ژئوپلیتیک انرژی، ژئوپلیتیک دسترسی و ژئوپلیتیک سلطه ی موقعیت ژئوپلیتیک بسیار حساس را در خود می بیند. این موقعیت باعث شده است تا تحولات ایران در مرکز توجهات قدرت های جهانی و کشورهای منطقه باشد که در ترکیب با سابقه ی تاریخی ملت ایران و پتانسیل های ملی، چرخه و سیکل تغییرات، موقعیت ژئوپلیتیک بسیار سریعی را برای آن به دنبال داشته است. جمهوری اسلامی ایران از سه بعد ژئوپلیتیک، انرژی و فرهنگی- ایدئولوژیک ، ظرفیت و توانایی تأثیرگذاری بر نظام بین المللی را دارد. افزون بر آن، ایران، خود زمانی تشکیل دهند هی نظم بین المللی بوده است. از نظر ژئوپلیتیک، موقعیت جغرافیایی ایران به نحوی است که در همسایگی قدر تهای مهمی چون روسیه و حوز هی نفوذامریکا (جنوب خلیج فارس) قرار دارد. قرار گرفتن در مناطقی که قدرت های بزرگ، منافع حیاتی برای خود قائل اند، به طور طبیعی، جایگاه کشور را در تعامل میان قدر تهای بزرگ افزایش می دهد. از نظر اقتصادی شاهرا ههای بزرگ تجاری جهان در دریا و خشکی یا از ایران یا از نزدیکی ایران می گذرند و بر این اساس، ایران با پانزده کشور همسایه دارای مرز آبی و خاکی است، ضمن ای نکه با برخورداری از بخش قابل توجهی از انرژی جهان، داشتن تسلط ژئوپلیتیک بر بیش از نیمی از ذخایر انرژی دنیا در منطق هی خلیج فارس جایگاه مهم در میان کشورهای صادرکننده نفت(اپک) و نهایتاً، نقش بالقوه ایران در تأمین امنیت اقتصادی و انرژی به عنوان سوخت سیاست در جهان برجستگی خاصی دارد. به دلیل اهمیت و حساسیت این موقعیت ژئوپلیتیک است که قدر تهای بزرگ، مانع تقویت و نقش آفرینی یک ایران ناهماهنگ با نظام بین المللی می باشند (ایزدی و خلفی،47:1390) تصویر 3-1 نشان دهنده نقشه سیاسی ایران است که ایران را با همسایگان شمالی ،جنوبی،شرقی و غربی و مرزهای زمینی و دریایی ترسیم کرده است.
شکل: 3-1- نقشه سیاسی جمهوری اسلامی ایران

www.mashreghnews.ir

تصویر فوق قاره آسیا ،محل قرارگیری ایران در آن و کشورهایی که در مناطق غرب آسیا قرار دارند را به وضوح نشان می دهد.
شکل: 3-2- نقشه سیاسی آسیا

http://fa.wikipedia.org

تصویر 3-3 نقشه سیاسی جهان ،جایگاه قرارگیری قاره هااز جمله آسیا همچنین کشور ایران را نشان می دهد.
شکل: 3-3- نقشه سیاسی جهان
منبع: mashreghnews.ir

تصویر ذیل کشورهایی که در منطقه غرب آسیا قرار دارند وجایگاه ایران در این منطقه را نشان می دهد.
شکل 3-4:نقشه کشورهای غرب آسیا

منبع:www.lib.utexas.edu
ايران در جنوب غربي آسيا واقع است. آسياي جنوب غربي در حقيقت منطقه واسطه بين سه قاره آسيا، اروپا و آفريقا است و جنوبغرب آسيا بزرگترين مركز و منبع انرژي گاز و نفت جهان است. 
موقعيت ژئوپليتيكي ايران در روابط و تعامل مسايل اقتصادي، سياسي، نظامي و فرهنگي بين اين سه قاره تاثير گذار است، و تغيير و تحولات و حوادث اين سه قاره نيز ايران را متاثر ساخت.
سرزمين ايران بين دو منطقه سرشار از انرژي گاز و نفت خليج فارس و درياي خزر واقع شده است و اين موقعيت جغرافيايي ايران به عنوان پل اصلي دسترسي گاز و نفت آسياي مركزي و قفقاز به مناطق اروپا- ژاپن، آمريكا- چين و هند مي تواند ايفا كند.
كشور ايران يك موقعيت مركزي نسبت به كشورهاي مجاور خود دارد و در واقع مي تواند به عنوان كشوري با نسبت ژئوپليتيكي بالا در تمام حوزه هاي اطراف خودش حضور و نقش داشته باشد. در پيدايش تشكلهاي منطقه اي و فعال شدن حوزه هاي ژئواكونوميكي و كاركردهاي صادراتي انرژي به خارج از منطقه نقش موثري داشته باشد و فرآيند اقتصادي و سياسي اين حوزه ها را شكل دهد.
3-2- حوزه هاي ژئوپليتيك و ژئواكونوميكي مجاور ايران عبارتند از:
3-2-1-حوزه ژئوپليتيك درياي خزر ، شامل كشورهاي ايران – تركمنستان – قزاقستان، روسيه و آذربايجان يكي از امن ترين و آماده ترين و اقتصادي ترين مسيرهاي انتقال گاز اين حوزه سرزمين ايران مي باشد. وجود زير ساخت هاي مناسب تا مرزهاي كشورهاي همسايه ايران وجود نيروهاي متخصص و صنايع ملي ايران اين مسير را اقتصادي تيرن مسير دسترسي به حهان آزاد مي باشد.
3-2-2- حوزه ژئوپليتيك خليج فارس شامل كشورهاي ايران، عربستان، عراق، قطر، امارات متحده عربي،بحرين و عمان.
3- 2-3- حوزه ژئوپليتيك قفقاز آناتولي شامل كشورهاي ايران، آذربايجان، ارمنستان، گرجستان و تركيه به نظر ميرسد ايران اقتصادي ترين و امن ترين و نزديكترين مسير انتقال گاز اين حوزه به اروپا مي باشد.
3-2-4- حوزه ژئوپليتيك درياي عمان و اقيانوس هند، شامل كشورهاي ايران، پاكستان، هند، عمان و امارات متحده انتقال گاز منطقه خليج فارس به كشورهاي بزرگ اين منطقه همچون هند چه از مسير سواحل خليج فارس، سواحل درياي عمان و چه از مسير زميني ايران ، پاكستان، هند يكي از اصولي ترين مسيرهاي ممكن است.
3-2-5- حوزه ژئوپليتيك فلات ايران، شامل كشورهاي ايران، پاكستان و افغانستان
3-2-6-  حوزه ژئوپليتيك آسياي مركزي شامل كشورهاي تركمنستان، قزاقستان، ازبكستان، تاجيكستان و قرقيزستان(رحیم صفوی،1:1381)

3-3-عناصرژئوپلتیک تاثیرگذار برسیاست منطقه گرائی جمهوری اسلامی ایران عبارتنداز :
3-3-1- جغرافياي طبيعي : 
جغرافیای طبیعی يكي از مهمترين عوامل تأثيرگذار بر موقعيت ژئوپوليتيك ايران است. از لحاظ شكلی، سرزميني ایران از شمال به دریای خزر و آسیای مرکزی و قفقار به عنوان دو منطقه تاثیر گذار و مهم هم مرز است و از جنوب نیز سرزمین ایران به خلیج فارس و تنگه هرمز احاطه دارد  که مناطق مذکور به دلیل حساسیت بین الملی ، ویژگی خاصی به موقعیت ایران داده است  ، درضمن شكل كوهها (كوههاي بلند و مرتفع زاگرس و البرز و…)، ذخاير عظيم نفت و گاز ، موقعيت ترانزيتي (نزديك‌ترين راه از منطقهي خاور و جنوب شرقي آسيا به اروپا و شمال آفريقا ) و وسعت (در ردهي 16 يا 17 كشورهاي جهان)، موقعيت خاصي به ژئوپوليتيك ايران بخشيده و  ایران را در زمرهي 10 كشور اول جهان قرار داده است. قرار گرفتن  ايران در بين دو منطقه عظيم جمعيتي شرق و غرب باعث شده که در طول تاريخ حيات خود  معبر تجارتي و سياحتي ساكنان دو بخش آسياي مركزي و شرقي از يك طرف و آسياي غربي و اروپا از طرف دیگر باشد . این موقعيت جغرافيايي موجب شده كه ايرانيان از بركات تمدن هاي بزرگ چين و هند و و نيز مدنيت هاي بين النهرين، مصر، يونان و روم بي نصيب نمانند . علاوه بر این موقعیت خاص ايران به گونه اي است که  بر سه قاره آسيا و اروپا و آفريقا مشرف است  و آثار ژئوپلتيكي منحصر به فردی برای کشور ایجاد نموده است .  اشراف به آبهای گرم و آزاد خليج فارس و اقيانوس هند نیز از جمله عواملی است که در طول تاریخ  راهگشاي نفوذ در شرق و غرب بوده  در ضمن ، تنوع اقليمي کشور به گونه اي است که طبیعتی مکمل در سراسر ایران ایجاد کرده است  . این موقعیت انحصاری ايران باعث شده كه در طور تاریخ  مورد تعرض مهاجمان همسايه در طول مرزهاي شرقي و غربي خود باشد، لذا روحيات گريز از بيگانان و آمادگي براي مبارزه عليه دشمن، جزو خصلت هاي قومي و ملي ايرانيان در آمده است ،  افسانه هاي قديم ايراني و نيز ادبيات كهن ما انباشته از رواياتي است كه دشمني با هر بيگانه را طبيعي شمرده و مبارزه با آنها را امري مسلم و موجه قلمداد مي كند. 

در نقشه 3-5 جغرافیای طبیعی از جمله استانها وشهرها ،رودخانه ها و دریا و دریاچه ها ی ایران و دیگر کشورهای غرب آسیا به وضوح نمایان است
شکل3 -5:نقشه جغرافیای طبیعی ایران و غرب آسیا

منبع:http://p30download.com
3-3-2-  ژئوكالچر ایران و تاثیر آن در منطقه(ژئوپليتيك فرهنگي) :
ژئوپليتيك فرهنگي را امانوئل والرشتاين جامعهشناس ماركيست امريكايي مطرح نموده است ، از نظر وی  ژئوكالچر مفهومي است که بر تحميل الگوهاي فرهنگي از سوي قدرتهاي مرکز بر كشورهاي پيرامون و نيمه پيرامون تاکید دارد . ایران به دلیل همگونی های  فرهنگی اعم از زبانی و دینی ( مذهبی ) با کشورهای همجوار مستقر در چهار سوی  خود از جایگاه ویژه ای برخوردار است که نقش به سزائی در تاثیر گذاری متقابل ایران و این کشورها بر هم دارد . بسیاری از کشورهای مستقل امروزی مانند عراق ، افغانستان ، بخشی از قفقاز جنوبی و آسیای میانه جزئی از  ایران بزرگ بوده اند ، شهرت نام ها یی مانند سمرقند ، بخارا ، خوارزم  ، خجند و … در ادبیان کهن فارسی نشان دهنده عمق ارتباط ایران فعلی با مناطقی است که روزی به نام ایران از آنها یاد می شده است ، اگر چه این مناطق امروز ایران نامیده نمی شوند ولی این تغییر نام ها چیزی را عوض نمی کند ، چرا که تاریخ مشترک نقطه اتصال نسل های  بشری  است و تاریخ ، تمدن و فرهنگ مشترک ما با کشورهای همجواز نیز نقطه اتصالی است که می تواند در همگرائی های نوین ما تاثیر عمیق داشته باشد . شایان ذکر است شرايط جغرافيايي ايران زمينه ساز تمدن هاي متعددی بوده  و اين خصيصه به طور مشابه در تمامي ادوار عمر ملت ايران مجال ظهور و بروز پيدا كرده است. درضمن غناي معدني و گياهي ايران و تنوع شرايط مختلف اقليمي آن واسطه ای بوده تا تمدن هاي متفاوت از هر كجا كه منشا مي گرفتند، بتوانند با حال و هواي مردم و مملكت سازگار شوند و مجال ماندگاری ،  تحول ،  تغيير و حتي تكامل بيشتري بيابند. علاوه بر تاریخ مشترک ، ادبیات مشترک ، زبان مشترک  و تمدن مشترک ،   دین مشترک  کشورهای منطقه ، مهمترین پارامتری است که می تواند مسیر همگرائی کشورها را هموار نماید ، امروزه ايران یکی از مهمترين كشورهاي مسلمان جهان به شمار می آید که با همین پشتوانه  ایدئولوژی طی سه دهه گذشته به مقابله با  ژئوپوليتيك كمونيستي و سرمايهداري شرق و غرب بر آمده و تاثیری قوی بر کشورهای منطقه و مسلمان داشته است .
3-3-3- ژئواكونومی ایران و نقش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع سازمان ملل، سازمان ملل متحد، منشور ملل متحد، حقوق بشر Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع خاورمیانه، خلیج فارس، حمل و نقل، نیازمندی‌ها