پایان نامه رایگان با موضوع مسایل اجتماعی، ابوالعلاء معری، شاعران معاصر، ناسیونالیسم

دانلود پایان نامه ارشد

عرب و به ویژه عراق، در پی افزایش ظلم و ستم حکومت ها و استعمارگران با هدف مبارزه و مقاومت در مقابل استبداد و به امید بر طرف شدن ریشه ها و عوامل نابسامانی های اجتماعی شکل گرفت. این اشعار آیینه ی تمام نمای دردها و رنج ها، پیکار و پایداری، آزادی و بیانگر معضلات اجتماعی اقشار مختلف جوامع بشری است که شاعران زیادی از جمله محمد مهدی جواهری، منادیان حقیقی آن به شمار می آیند.
جواهری از مشهورترین شاعران معاصر در کشورهای عربی است که پیوند عمیقی با جامعه خود برقرار ساخته، سروده های بسیاری در نقد مسایل اجتماعی از خود به یادگار گذاشته است
3 ـ 8 ـ گرایش های سیاسی جواهری
وی‌ بزرگ‌ترین‌ شاعر عراقی‌ در میان‌ نسل‌ خود محسوب‌ می‌شود و برترین‌ شاعری‌ است‌ كه‌ به‌ شیوه كلاسیك‌ و سنّتی‌، زندگی‌ پراضطراب‌ عراق‌ را به‌ تصویر كشیده‌ و باعث‌ گسترش‌ شعر سیاسی‌ ماندگار در عراق‌ شده‌ است‌. او در شعر نیز، همانند زندگی‌اش‌، نگران‌ مسائل‌ سیاسی‌ عراقِ معاصر بود (جیوسی‌،2001: ج‌ 1: 197.)
تحصیلات‌ سنّتی‌، كه‌ در نظر وی‌ تنها راه‌ تسلط‌ بر ظرافتهای‌ زبان‌ عربی‌ است‌، همراه‌ با احاطه‌ بر شعر شاعرانی‌ چون‌ ابوتمّام‌ ، بُحتری‌ متنبی، و تأثیرپذیری‌ از فرهنگ‌ قرآن‌ كریم‌ و نهج‌البلاغه‌ و نیز پرورش‌ یافتن‌ در شهر نجف‌، كه‌ فرهنگ‌ شیعه‌ در آن‌ تداوم‌ دارد، از جواهری‌ شاعری‌ یگانه‌ و ممتاز ساخته‌ است (جبرا ابراهیم‌ جبر، ا1982: .25.)
به‌ نظر محمدمصطفی‌ بدوی‌، ص‌ 62)، راهی‌ را كه‌ معروف‌ رُصافی‌ ، شاعر آزادی‌، در بیان‌ مسائل‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ در شعر آغاز كرده‌ بود، جواهری‌ به‌ شیوه‌ای‌ دیگر و به‌ شكلی‌ گسترده‌تر و چشمگیرتر ادامه‌ داد. رصافی‌ نیز از شباهت‌ بین‌ جواهری‌ و خودش‌ آگاه‌ بود و در یكی‌ از اشعارش‌، كه‌ جواهری‌ را مخاطب‌ قرار داده‌ است‌، اذعان‌ كرده‌ كه‌ جواهری‌ جانشین‌ اوست (رصافی‌، 2000، ج‌ 3: 122ـ123)
3 ـ 9 ـ جواهری شاعر مناسبات
ناقدان‌، جواهری‌ را شاعر مناسبت ها نامیده‌اند (جبرا ابراهیم‌ جبرا، 1982: ‌8 ـ9).
با اینكه‌ شعر مناسبت‌ در بهترین‌ نمونه‌هایش‌، بیانگر تجربه‌ای‌ عینی‌ و بیرونی‌ است‌، جواهری‌ این‌ تجربه‌ را چنان‌ با احساس‌ و عاطفه خود می‌آمیزد كه‌ شعر از حالت‌ شخصی‌ خارج‌ می‌شود و احساس‌ خواننده‌ با احساس‌ شاعر یكی‌ می‌شود. بهترین‌ نمونه آن‌ را در شعر «أخی‌ جعفر»، كه‌ برای‌ شهادت‌ برادرش‌ سروده‌ است‌، می‌توان‌ دید (جیوسی‌، 2001، ج‌ 1: 199).
3 ـ 10 ـ ساختار شعری جواهری
شعر جواهری‌ از حیث‌ شكل‌ و ساختار همان‌ شعر سنّتی‌ عرب‌ است‌، اما زبان‌ شعر وی‌ بسیار قوی‌ و غنی‌ است‌. واژگان‌ شعر وی‌ با دقت‌ و وسواس‌ انتخاب‌ شده‌اند، لحن‌ اشعار سیاسی‌ وی‌ غالباً خطابی‌ است‌ و در اشعاری‌ مانند ” أَطبقْ دُجی‌’ ” از شگردهای‌ خطابه‌ و سخنرانی‌ به‌خوبی‌ استفاده‌ كرده‌است.‌ (بدوی‌، ص‌ 64ـ65)
به‌ نظر جبرا ابراهیم‌ جبرا (ص‌ 24) لحن‌ خطابی‌ اشعار سیاسی‌ جواهری‌ در تاریخ‌ادبیات‌ عرب‌ نادر و كم‌نظیر است‌. در اشعار برجسته‌ و معروف‌ او تصاویر متراكم‌ و فشرده‌، همراه‌ با وزنی‌ مناسب‌ و استوار و لحنی‌ دلنشین‌ و سرشار از هیجان‌ باعث‌ می‌شود كه‌ شعرش‌ به‌ لحاظ‌ سبكی‌ و از نظر تأثیرگذاری‌ و برانگیختن‌ عواطف‌ خواننده‌ منحصر به‌فرد باشد، به‌ عنوان‌ نمونه‌ شعر ” أطبق‌ دُجی‌’ ” ، با اینكه‌ از نظر شكل‌ و زبان‌، شبیه‌ اشعار قُدماست‌، اما ویژگیهای‌ مذكور باعث‌ شده‌ است‌ كه‌ شعری‌ نادر و منحصر به‌فرد باشد (جیوسی‌، 2001، ج‌ 1: 198)
3 ـ 11 ـ شعر سیاسی جواهری و انتقاد گزنده وی از رهبران
نگرش‌ سیاسی‌ جواهری‌ منحصر به‌ عراق‌ معاصر نیست‌؛ وی‌ در برخورد با مسئله فلسطین‌، تا قبل‌ از 1327 ش‌/1948 برجسته‌ترین‌ شخصیتی‌ بود كه‌ به‌ ضعف‌ بنیان های‌ سیاسی‌ اعراب‌ توجه‌ كرد و با لحنی‌ دردناك‌ از آن‌ انتقاد نمود. او در نخستین‌ شعرش‌ در باره فلسطین‌ (به‌ نام‌” فلسطین ‌الدامیه “، 1929)، از یك‌ سو اعراب‌ را به‌ مبارزه عملی‌ و نظامی‌ با صهیونیست ها ترغیب‌ می‌كند و از سویی‌ دیگر، سستی‌ رهبران‌ عرب‌ و اعتماد بیش‌ از حد عربها به‌ بریتانیا را عامل‌ اصلی بدبختی‌ آنها می‌داند ( سلیمان‌، 1376 : 95ـ96) او در اشعار ” ذكر وعد بالفور “، و ” الیأسُ المَنشود ” بی‌پروا به‌ انتقاد از رهبران‌ كشورهای‌ عرب‌ می‌پردازد و آنها را ابزاری‌ بی‌اراده‌ در دست‌ غرب‌ معرفی‌ می‌كند (جواهری‌، 1980، ج‌ 2: 129)
در مضامین‌ غنایی‌، نظیرِ وصف‌ معشوق‌ و طبیعت‌، اشعار او غالباً خشك‌، تصنعی‌، عامه‌پسند و خالی‌ از هر نوع‌ نوآوری‌ است‌. تنها شعر غنایی‌ وی‌، كه‌ از این‌ قاعده‌ مستثنا ست‌، ” آفرودیت‌ ” است‌ كه‌ شعری‌ ساده‌ و صمیمی‌ است‌ (جواهری‌، 1980، ج‌ 2: 155)
شعر ” اللاجئه فی‌ العید “، كه‌ در 1330 ش‌/1951 سروده‌ شده‌، گزارشی‌ است‌ ترحم‌انگیز از زن‌ فلسطینی‌ جوانی‌ كه‌ خانواده‌اش‌ را صهیونیستها كشته‌اند و او برای‌ تأمین‌ زندگی‌ برادر كوچكش‌ به‌ خود فروشی‌ كشیده‌ می‌شود. جواهری‌ در این‌ شعر، با تأثیر آشكار از امیل‌زولا، كوشیده‌ كاربرد روایت‌ را در شعر سیاسی‌ تجربه‌ كند (جواهری‌، 1980، ج‌ 4: 115).
جواهری‌ در موضوعاتی‌ نظیر مدح‌، وصف‌ و مرثیه‌ برای‌ بزرگانی‌ نظیر حافظ‌ ابراهیم‌ ، شوقی‌ ، رُصافی‌، اشعار بسیاری‌ دارد (جواهری‌، 1980، ج‌2: 119،) اما در نظر ناقدان‌، شعر وی‌، نقطه‌ اوج‌ شعر سیاسی‌ در عراق‌ است‌ (فاخوری‌، ص‌ 507)
3 ـ 12 ـ تاثیر جواهری بر دیگر شاعران
جواهری‌ با استادی‌ تمام‌ توانسته‌ است‌ به‌ شعرهای‌ سیاسی‌، عاطفه‌ و دیدگاهی‌ انسانی‌ ببخشد و همین‌ امر، بیشترین‌ تأثیر را بر بدر شاكر السیاب‌، یكی‌ از بنیان‌گذاران‌ شعر آزاد عرب‌، و نسل‌ پس‌ از او داشته‌ است‌، به‌ شكلی‌ كه‌ تندروترین‌ و نوگراترین‌ شاعران‌ معاصر عرب‌ او را به‌ عنوان‌ شاعری‌ بی‌همتا و یگانه‌ بازمانده موفق‌ اسلوب‌ كلاسیك‌ و سنّتی‌ شعر عرب‌ پذیرفته‌اند (شفیعی‌ كدكنی‌،1380: ‌ 73)
از سال 1922، كه‌ جواهری‌ اولین‌ دفتر شعر خود را در بغداد منتشر كرد، چاپهای‌ متعددی‌ از دفاتر شعری‌ و دیوان‌ وی‌ به‌ جهان‌ عرب‌ معرفی‌ شده‌ است‌ (عطیه‌ 1998: 63) اما كامل‌ترین‌ آنها را وزارت‌ فرهنگ‌ عراق‌ در چهار‌ جلد، از 1973 تا 1980، منتشر كرده‌ است‌. در 1989 برگزیده‌ای‌ از اشعار عمربن‌ ابی‌ربیعه‌ ، شاعر مشهور عرب‌، و در 1991 منتخبی‌ از اشعار عرب‌ از دوره جاهلی‌ تا دوره اموی‌ را در دو جلد با عنوانِ الجمهره‌ در دمشق‌ منتشر كرد. (الجواهری‌ 1980: 394ـ395) در 1378 ش‌/1999، دو جلد خاطرات‌ وی‌، با عنوان‌ مُذكَّراتی‌ ، در بیروت‌ به‌ چاپ‌ رسید. این‌ كتاب‌ علاوه‌ بر اینكه‌ بهترین‌ مأخذ برای‌ شناخت‌ جواهری‌ است‌، مروری‌ است‌ بر حوادث‌ و تحولات‌ سیاسی‌ ـ اجتماعی‌ حدود یك‌ قرن‌ عراق‌ و جهان‌ عرب‌.
جواهری در سال 1900م در نجف اشرف دیده به جهان گشود و در سال 1997م در دمشق دیده از جهان فرو بست.
3 ـ 13 ـ میهن دوستی جواهری
جواهری به وطن عشق می ورزید و با وجود وضعیت بحرانی عراق، آن را بسیار دوست می داشت، در نتیجه بسیاری از اشعارش را درباره وطن سرود اشعار او به عنوان سند تاریخی عراق و جهان عرب محسوب می شود سلمی الخضراء الجیوسی درباره او می نویسد: «نه شعر کلاسیکی عرب و نه شعر معاصر عرب، شاعری همچون جواهری را به خود ندیده که این گونه بتواند با سرزمینش و جهان عرب ارتباط برقرار کند و حوادث بزرگی را در شعرش ثبت کند. به همین سبب به شاعر مناسبات لقب یافته» (جیوسی، 2001: 350) جواهری حتی در اشعارش از محیط اجتماعی و طرز زندگی سخن می گوید. در قصیده «الطبیعة العراقیة» نه تنها مناظر زیبای روستا های عراق را وصف می کند، بلکه ما را از راه های معیشت و زندگی آن ها و نحوه اخلاق و رفتار مردم آگاه می سازد (خوری، 1970: 330).
جواهری سال های آخر عمرش را در دمشق گذراند و در همان جا خاطرات خود را گرد آورد. خاطراتش منبع مهمی است برای حوادث و خبرهایی که در روزگار وی اتفاق افتاد. سلیمان جبران درباره زندگی او می نویسد: زندگی این شاعر بزرگ «مجمع الأضداد» یعنی جمع ضدها است: قدیم و جدید، میراث گذشته و حال، کشمکش و انقلاب و شعرش نیز همه آن را در بر دارد (جبران، 2003، 63).
3 ـ 14 ـ توجه به دین و مذهب
عامل مذهب به خصوص دین اسلام در رشد ناسیونالیسم اسلامی عرب اهمیت ویژه ای دارد. اهمیت اسلام از این نظر است که بیشتر عرب ها مسلمانند. دین اسلام مایه اصلی سیستم اجتماعی عرب ها است جواهری به صراحت از دینش اسلام دفاع کرده و به مذهب خود تشیع افتخار می کند. وی در قسمتی از قصیدۀ ابوالعلاء معری به اسلام خویش مباهات کرده است و دین اسلام را هدایت گر عرب و عجم به حساب می آورد:
آمنتُ بالله و النور الذی رسمت

به الشرائعُ غراً منهجاً لَحبا

و صُنتُ کُلَّ دُعاة الحَق عن زیغٍ

و المُصلحینَ الهُداة، العُجمَ و العَربا

(المعری: ج1، 130)
«به خداوند و نوری که ادیان روشنی بخش با آن راه آشکار و روشن را به تصویر میکشند، ایما

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع مظالم اجتماعی، فکر و اندیشه، روزنامه نگاری، نهج البلاغه Next Entries منبع مقاله درمورد ورزشکاران، بیومکانیک، آنتروپومتریک، سوماتوتایپ