پایان نامه رایگان با موضوع قانون مجازات، مجازات اسلامی، قانون مجازات اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

توبه و عدم تأخیر آن بسیار تأکید شده است. رسول خدا فرمود: « یا بن مسعود، تقدم الذنب و تؤخر التوبة، ولکن قدم التوبة و آخر الذنب، فان الله تعالی فی کتابه “بل یردو الانسان لیفجُر الامامه.”96همچنین علی علیه السلام می فرماید:«ان فارقت سیئة فعجل محوها باالتوبة.»97
نکته شایان توجه اینکه تا زمانی که شخص مرگ را به چشم ندیده است، توبه پذیرفته می شود. اما هنگام رؤیت یأس و مرگ مورد قبول واقع نمی شود، چنانکه به اجماع علما، چنین توبه ای باطل و بی فایده است. قرآن کریم می فرماید:« و نیست کسانی که گناهانی را بجا می آورند و از آن توبه نمی کنند تا هنگامی که مرگشان فرا رسد، آنگاه می گویند: اینک توبه کردم و نیست توبه برای کسانی که با کفر می میرند، که برایشان عذاب دردناکی آماده کرده ایم.»98 در روایتی نیز آمده است که شخصی از امام رضا علیه السلام پرسید: با اینکه فرعون به خدا ایمان آورده و به وحدانیت خدا اقرار نموده بود، چرا خداوند او را غرق نمود؟ حضرت در پاسخ فرمود: او هنگامی ایمان آورد که مرگ و یأس را دید و ایمان هنگام رؤیت مرگ و یأس مورد قبول واقع نمی شود.99 امام باقر علیه السلام می فرماید: « اذا ظلمت النفس هذه ( و اهوی بیده الی خنجرته ) لم یکن العالم التوبة و کانت للجاهل توبة »100

1ـ2ـ4ـ پذیرش توبه
پس از پی بردن به عظمت توبه این سؤال مطرح می شود که آیا توبه پذیرفته می شود یا خیر؟
در این زمینه آیات شریفه و روایات روشنگر مسأله هستند. خداوند رحمان در آیه شریفه می فرماید: « الم یعلموا ان الله هو یقبل التوبة عن عباده؛ آیا نمیدانند این خداوند است که توبه بندگانش را می پذیرد؟101
از این آیه دو نکته استفاده می شود که اولاً: توبه پذیر تنها خداوند است و ثانیاً: خداوند توبه بندگانش را می پذیرد. قریب به همین مضمون در آیه شریفه دیگری نیز وارد شده است که خداوند تبارک و تعالی می فرماید: « و هو الذی یقبل التوبة عن عباده و یعفوا عن السیئات»102
در همین زمینه حدیثی از امیر المؤمنین علیه السلام به چشم می خورد که می فرماید: « من اعطی التوبة لم عدم القبول و من اعطی الاستغفار لم یحرم المغفرة»103
بنابراین مسلم است که در صورت ثبوت توبه، قبول آن از سوی خداوند حتمی است. کما اینکه این قول الهی نیز مؤید این معنا است با ( ان الله لا یغفر ان یشرک به و یغفر ما دون ذلک لمن یُشاء)
1ـ2ـ5ـ زمان پذیرش توبه
این مبحث در دو گفتار تنظیم شده است، در گفتار اول زمان پذیرش توبه در قانون مجازات اسلامی و در گفتار دوم زمان پذیرش توبه از دیدگاه فقهای اسلام بررسی می شود. در گفتار اول هم در قانون مجازات مصوب سال 1370 و هم در قانون مجازات مصوب 1392 زمان پذیرش توبه بررسی می گردد. در گفتار دوم نیز زمان پذیرش توبه هم از دیدگاه فقهای امامیه و هم از دیدگاه فقهای اهل سنت مورد بررسی قرار می گیرد.
1ـ2ـ5ـ1ـ زمان پذیرش توبه در قانون مجازات اسلامی
در مورد پذیرفتن توبه بعد از اثبات جرم اختلاف است. از این رو مباحث این گفتار را در دو بند جداگانه و سپس در دیدگاه فقهای اسلام مورد بررسی قرار می دهیم.
1ـ2ـ5ـ1ـ1ـ زمان پذیرش توبه در قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1370
قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 در موارد مختلف به شرح زیر احکام مربوط به توبه را پیش بینی نموده است: ماده 72 این قانون در مورد توبه زناکار مقرر میدارد: « هرگاه کسی به زنایی که موجب حد است، اقرار کند و بعد از اقرار توبه نماید، قاضی میتواند برای او از ولی امر، تقاضای عفو نماید یا حد را بر او جاری کند.»104
در ماده 81 قانون مکرر آمده است: « توبه مرد یا زن زانی قبل از اقامه شهادت مسقط حد است، اما توبه وی بعد از اقامه شهادت مسقط حد نیست.» همچنین ماده 125، توبه مرتکب لواط یا تفخیذ و یا نظایر آن را قبل از اقامه شهادت، مسقط حد دانسته، ولی توبه بعد از شهادت را مسقط حد ندانسته است و در ماده 126 ( در باب حد لواط ) آمده است: « چنانچه فرد، بعد از اقرار توبه نماید، قاضی می تواند از ولی امر برای او تقاضای عفو نماید.» یعنی توبه را سبب عفو قاضی دانسته است نه سبب سقوط مجازات.
ماده 132 و 133 این قانون نیز در مورد مساحقه، همان حکم لواط را پیش بینی نموده است. در مورد توبه قاذف قانون مذکور ساکت است. مواد 181 و 182 قانون مذکور در مورد شرب خمر نیز احکام مربوط به لواط و مساحقه را جاری نموده است و بند پنجم ماده 200 در مورد حد سرقت، توبه سارق را قبل از دستگیری مسقط حد دانسته است و در تبصره همین ماده توبه سارق را بعد از دستگیری مسقط حد ندانسته است. ناگفته نماند که قانونگذار سال 1370 در مورد حد قوادی و محاربه، درباره این موضوع که آیا توبه، موجب سقوط مجازات است یا خیر، سکوت کرده است؛ در مورد توبه محارب به رغم اینکه ماده 211 قانون حدود و قصاص مصوب 1361 صراحت بر این داشت که توبه محارب قبل از دستگیری موجب سقوط مجازات است.105
اما قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1370 توجهی به مسأله توبه محارب ننموده است. البته در بحث فقهی خواهد آمد که آیات قرآن کریم در این خصوص به صراحت بر سقوط مجازات در صورت توبه محارب قبل از دستگیری دلالت دارند و علاوه بر آن فقهای اسلامی اعم از شیعه و سنی بر این قول متفق هستند. قانون مجازات مصوب سال 1370 فقط در ماده 194 به مسئله توبه محارب در مدت تبعید اشاره نموده است.106 در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده ) قانونگذار در دو ماده از توبه صحبت کرده است، یکی در تبصره ماده 512 و دیگری در ماده 521؛ البته در تبصره ماده 512 قانونگذار به طور مبهم سخن گفته است و معلوم نیست به چه مناسبتی از بین جرائم مختلف که همه در زمره جرائم علیه امنیت کشورند، فقط دو جرم را انتخاب کرده است.
دیگر آنکه توبه را در جرائم خاصّی که در زمان جنگ اتفاق افتاده باشد پذیرفته است؛ حال اگر این جرائم در زمان صلح رخ دهد که طبعاً خطر کمتری نسبت به زمان جنگ برای جامعه دارند و مرتکب توبه کند، توبه اش طبق قانون پذیرفته نمی شود که رفع این ابهام نیاز به تصریح قانونی دارد. در ماده 512 نیز توبه از جرم قلب سِکه را مورد توجه قرار داده است. البته قانونگذار با توجه به توبه محارب که باید قبل از دستگیری باشد، توبه را در جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی نیز قبل از دستگیری مؤثر می داند.
غیر از این در سایر جرائم تعزیری که توبه در بعضی از آنها پذیرفته شده است، می توان گفت همانطور که در باب حدود، توبه تا قبل از ثبوت جرم پذیرفته است، در جرائم تعزیری نیز تا قبل از ثبوت جرم توبه پذیرفته می شود. نکته شایان ذکر در پایان بحث این است که توبه، علاوه بر سقوط حد در جرایم حق الله، سقوط مجازات تعزیری را نیز در پی دارد؛ از این رو اگر عمل ارتکابی موجب تعزیر باشد و بزهکار قبل از قیام بینه توبه نماید، تعزیر ساقط می شود. زیرا اطلاقات موجود در این باب، تعزیرات را نیز شامل می شود و این از باب قیاس اولویت نیست. اکثر فقها در این مورد به آیه 25 سوره شورا استناد می کنند، زیرا لازمه قبولی توبه، عدم عقوبت است.107
از مجموع موارد مذکور در می یابیم که توبه قبل از دستگیری موجب سقوط مجازات است و بعد از دستگیری، در صورتی که اثبات جرم با اقرار مجرم باشد، قاضی می تواند از ولی امر برای مرتکب تقاضای عفو نماید.
1ـ2ـ5ـ1ـ2ـ زمان پذیرش توبه در قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392
در قانون جدید مجازات اسلامی، توبه یکی از اسباب شرعی سقوط مجازات است که به عنوان مبحث پنجم از فصل یازدهم قانون در مواد 114 تا 119 به آن پرداخته شده است که این امر بیانگر میزان اهمیت نهاد فقهی توبه نزد تدوین کنندگان این قانون است. طبق ماده 114 قانون توبه در جرائم مستوجب حد، چنانچه قبل از اثبات جرم باشد، موجب اسقاط مجازات خواهد شد. در این ماده مجازات جرائم حدی به استثنای قذف و محاربه در صورت توبه مرتکب ساقط خواهد شد. توبه مرتکب حتی پس از اثبات جرم نیز واجد اثر بوده و در صورتی که جرائم مندرج در این ماده به غیر از قذف با اقرار ثابت شده باشد، دادگاه می تواند عفو مجرم را توسط رئیس قوه قضائیه از مقام رهبری درخواست کند.108
در مورد توبه محارب نیز در تبصره یک ماده 114 اینگونه بیان گردیده است: « توبه محارب قبل از دستگیری یا تسلط بر او موجب سقوط حد است.» مطابق قانون، توبه در مواردی مجازات حدی را به مجازات تعزیری تبدیل خواهد کرد؛ از جمله در تبصره دو ماده 114 قانون که توبه مجرم، مجازات شخص زانی و لائط را که به عنف و اکراه مرتکب زنا یا لواط شده باشد، به مجازات حبس و یا شلاق تعزیری تبدیل خواهد کرد. در قانون به طور کلی به نقش توبه در جرائم مستوجب تعزیر در ماده 115 اشاره شده است که در مواردی توبه مجرم موجب سقوط مجازات و در مواردی دیگر موجب اختیار دادگاه در تخفیف مجازات مرتکب خواهد شد. در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده ) همچون قانون مصوب 1370 در دو ماده از توبه بحث شده است که یکی همان تبصره ماده 743 ( ماده 512 سابق ) و دیگری در ماده 752 ( ماده 521 سابق ) است.

1ـ2ـ5ـ2ـ زمان قبول توبه از دیدگاه فقهای اسلام
در بین فقهای اسلام در مورد زمان پذیرش توبه، اختلاف نظر وجود دارد؛ البته در مورد توبه قبل از اثبات جرم، فقها اتفاق نظر دارند اما در مورد توبه بعد از اثبات جرم اختلاف است که در این قسمت از بحث، نخست دیدگاه فقهای امامیه و در پی آن نظرات فقهای اهل سنت را ذکر می کنیم.

1ـ2ـ5ـ2ـ1ـ دیدگاه فقهای امامیه
1- توبه قبل از دستگیری و اثبات جرم: مشهور فقهای امامیه معتقدند که توبه قبل از دستگیری و اثبات جرم موجب سقوط مجازات است،109که مستند این نظر آیات، روایات و اجماع فقهای امامیه می باشد.
آیات زیر بر سقوط مجازات به سبب توبه قبل از دستگیری دلالت دارد:
آیات 33 و 34 سوره مائده در مورد توبه محارب، آیه 16 سوره نساء در مورد توبه زن و مرد زنا کار، آیات 4 و 5 سوره نور در مورد توبه قاذف و آیه 39 سوره مائده در مورد توبه سارق، قابل استناد می باشند. فقهای امامیه با استناد به آیات مذکور، مجازات مرتکب را به سبب توبه ساقط می دانند. چنانکه امام خمینی(ره) در تحریرالوسیله می نویسد: « یسقط الحد لو تاب قبل قیام البینه رجماً کان اوجلداً.»110
در کتاب کشف اللثام بر این مطلب دعوی اجماع شده است.111 علاوه بر اجماع دلایل دیگری نیز وجود دارد که به اختصار به برخی از آنها اشاره می کنیم. از امام باقر یا امام صادق علیه السلام سؤال شد در مورد مردی که سرقت کرده یا شراب نوشیده یا زنا کرده و کسی هم بر آنها آگاهی نیافته و دستگیر هم نشده است، توبه کرده، آیا اصلاح می شود؟ امام علیه السلام در پاسخ فرمودند: « هرگاه اصلاح شود و از او امر و فعل زیبا مشاهده شود، بر وی اقامه حد نمی شود.»112
روایت دیگر صحیحه عبدالله بن سنان از امام صادق علیه السلام است که حضرت فرمود:« سارق اگر قبل از دستگیری توبه نماید و مال مسروقه را به صاحبش برگرداند، حد ساقط می شود.»113
در روایت امیرالمؤمنین علیه السلام عبارت « … ان یأتی بعض هذه الفواحش …» آمده است که مستفاد از آن این است که نظر آن حضرت منحصر به جرم زنا نبوده است و در جرائم مشابه بهتر است که مرتکب قبل از علنی شدن گناه، توبه نماید.114 ناگفته نماند که در مورد سایر جرایم نیز به همین ترتیب در منابع روایی اسلام، روایات متعددی وجود دارد که به جهت اختصار از ذکر آنها صرف نظر می کنیم. آنچه که ذکر شد، درباره توبه قبل از دستگیری بود؛ اما در مورد توبه بعد از دستگیری باید قائل به تفکیک شویم و آنگاه دیدگاه فقهای امامیه را مورد بحث قرار دهیم.
2- توبه بعد از اقرار به جرم: اگر کسی به جرمی اقرار نماید و آنگاه توبه نماید، آیا حد از او ساقط می شود یا خیر؟ صاحب شرایع در این مورد می نویسد: « اگر شخصی به جرمی اقرار نماید و سپس توبه کند، امام در اقامه حد مخیر است، سنگسار( رَجم ) باشد یا تازیانه( جَلد ).115
در کتابهای سایر فقها نیز، عبارتهای مشابه دیده می شود.116 در این نظریه اختلافی نیست. البته بین این توبه ( توبه بعد از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع آیات و روایات، امام صادق، خواجه عبدالله انصاری Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع شهادت شهود، سوره بقره، پیامبر (ص)