پایان نامه رایگان با موضوع فعل اخلاقی، آداب و رسوم، ارزش های اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد

اصل آن ثابت و فرع آن در آسمان است، همان توحید است که فروع آن اخلاق، اعتقادات و احکام می باشد (طباطبایی، ترجمه موسوی همدانی، 1363، ج1: 26) علامه در الميزان به صراحت و روشني نسبيت گرايي را ردّ مي نمايند. حسن وقبح برعدالت به عنوان يك مفهوم كلي هم وجود داشته و هيچگاه نبوده است كه جامعه اي فاقد حسن وقبح بوده يا صفت عدالت را قبح بشمارند. ارزش ها به شكل مفهومي مطلق هستند ودر صورت مصداقي نسبي يعني حسن وقبح به طور مطلق در خارج يافت نمي شود، عدالت مفهوماً مطلق است و حسن و مصاديق آن در طول زمان تغيير وتحول مي يابد . انسان هميشه در مسيرتحول عوامل اجتماعي،رضا مي دهد كه همه احكام و قوانين اجتماعي بطور دفعي و تدريجي تغيير يابد ولي هيچگاه راضي نمي شود. صفت عدالت را از وي سلب كرده وظالمش بنمايد نسبیت گرایان مرتکب مغالطه مفهوم و مصداق شده اند. (طباطبایی، ترجمه موسوی همدانی، 1363، ج5: 14)
در اصول تربیتی، آن ریشه ی اصلی که باید آن را آبیاری کرد همان اعتقاد به خداست، و در پرتو این اعتقاد، هم باید احساسات نوع دوستانه را تقویت کرد هم حس زیبایی را پرورش داد. هم اعتقاد به روح مجرد و عقل مجرد و عقل مستقل از بدن را تقویت کرد و هم حتی از حسن منفعت جویی انسان استفاده کرد. همان طور که در این کار را در ادیان کرده اند. یعنی در ادیان الهی هم از حس منفعت جویی بشر و حس فرار از ضرر او، به نفع اخلاق بشر استفاده شده است.
مطلق بودن اخلاق را با مطلق بودن فعل اخلاقی نباید اشتباه گرفت یعنی روی یک فعل نمی شود تکیه کرد.
مرتضی مطهری یکی از فیلسوفان مسلمان معاصر اخلاق را اینگونه معنا میکنند:
“اخلاق عبارت است از یک سلسله خصلتها و سجایا و ملکات اکتسابی که بشر آنها را به عنوان اصول اخلاقی می‌پذیرد؛ به عبارت دیگر قالبی برای انسان که روح انسان در آن کادر و طبق آن طرح و نقشه، ساخته می‌شود. در واقع اخلاق، چگونگی روح انسان است.”(مطهری،1375: 47)
ایشان در جای دیگر می‌فرماید:
“اخلاق مرتبط با ساختمان روحی انسان است. و بر این اساس با آداب و رسوم مرسوم در جوامع تفاوت دارد؛ چرا که آداب و رسوم یک سلسله قراردادهای صرف می‌باشند که ربطی به ملکات و خلقیات و قالبهای روحی درونی ندارند.” (مطهری،1375:347)

شهید مطهری (ره) در تعریف علم اخلاق نیز مینویسند:
“علم اخلاق، علمی است که دستورالعملهای کلی برای زیستنی مقدس، متعالی و ارزشمند را مورد بحث قرار می‌دهد به عبارت دیگر، علم اخلاق، علم قالبهای کلی برای چگونگی زیستن متعالی و با قداست می‌باشد. این چگونگی هم شامل رفتار می‌شود و هم شامل ملکات نفسانی، یعنی این که انسان باید چگونه رفتار کند و چگونه ملکاتی داشته باشد، تا زیستن او با ارزش باشد. ملکاتی مانند: عدالت، تقوا، شجاعت، عفت، حکمت، استقامت، وفا و صداقت و…”(همان، 46)
فعل اخلاقی آن فعلی است که هدف از آن، منافع مادی و فردی نباشد، خواه انسان آن را به خاطر احساسات نوع دوستی انجام دهد، خواه به خاطر زیبایی فعل، خواه به خاطر زیبایی روح خود، خواه به خاطر استقلال روح و عقل خویش و خواه به خاطر هوشیاری. همان قدر که «خودی» و منفعت فردی درکار نبود، فعل اخلاقی است.
دکتر سروش در رابطه با اخلاق بیان می کند: یکى از مهم ترین انتظاراتى که ما از دین داریم این است که به ما اخلاقیات و ارزش هاى اخلاقى را بیاموزد و خوب و بد، فضیلت و رذیلت و راه سعادت و شقاوت را تعلیم دهد.
“اخلاقیات به دو دسته بزرگ تقسیم مى‌شوند: اخلاقیات مخدوم و خادم. مخدوم بودن یا خادم بودن را در نسبت با زندگى لحاظ مى‌کنیم؛ یعنى یک دسته ارزش‌هاى اخلاقى داریم که زندگى براى آنهاست و یک دسته ارزش‌هاى اخلاقى داریم که آنها براى زندگى‌اند. ارزش‌هایى را که زندگى براى آنهاست، ارزش‌هاى مخدوم مى‌نامیم؛ یعنى ما به آنها خدمت مى کنیم مانندخدا، انسان یا خود زندگی، و ارزش‌هایى را که براى زندگى، یا در خدمت آدمی‌اند وبرای بهتر شدن زندگی است، ارزش‌هاى خادم مى‌نامیم مانند کم سخن گفتن ،اکرام بستگان وراستگویی و…… ازاین رو اگرشکل زندگی در اثر تحولات تاریخی دگرگون شود ارزش های خادم نیز دگرگون می شود وارزش های پیشین نخواهد توانست در شکل جدید زندگی نقش مفیدی ایفا کند. حقیقت این است که حجم عظیم و بدنه اصلى علم اخلاق را ارزش‌هاى خادم تشکیل مى دهند دین درباره ارزش هاى مخدوم سنگ تمام گذاشته است، اما براى ارزش‌هاى خادم نه؛ چون این ارزش ها (که اکثریت ارزش ها هم هستند) کاملا به نحوه زندگى ارتباط دارند و در حقیقت، آداب‌اند نه فضایل بنابر این دین اسلام دارای نظام اخلاقی گسترده ای نیست”. (سروش ،1377: 5-6)
دکتر خسرو باقری که از صاحب نظران علم اخلاق می باشد در این باره بیان می کند:
درصورتي ميتوان ازاخلاق و تربيت اسلامي سخن گفت كه راه و رسم خاص در قلمرو اخلاق وتربيت در متون اسلامي مطرح شده باشد و راه و رسم خاص دراين قلمروها به مقتضاي آنچه درمتون اسلامي آمده سامان يابد يعني درمتون اسلامي به نحو صريح واصيل راه و رسمي دراخلاق و تربيت به دست داده نشده اما مي بايست با انديشه هاي موجود در منابع متناسب باشد تا اخلاقی اسلامی بدست بیاید.
در بحث ارزش های اخلاقی فرعی (خادم)آنچه ضروری است محدودیت است نه تغییر پذیری، ارزش های اخلاقی فرعی (خادم) محدود ومشروط اند در صورتی که ارزش های اصلی از موقعیتی به موقعیت دیگر دگرگون نمی شوند ارزشهای فرعی تغییر پذیرند وتغییر پذیریشان جغرافیایی می باشد نه تاریخی یعنی هر ارزشی حد ومرزی دارد که وقتی از آن مرز بگذرند تغییر می کند اما در بستر زمان تغییری بر خود نمی بیند مانند احسان به والدین و اکرام به بستگان و …
جون اخلاق مخدوم ثابت و پايداراست بنابراين شناخت و توجيه ارزش هاي مخدوم با فضيلت هاي اساسي اخلاقي در گرو توسل به متون اسلامي نيست از اين روست كه از ديرباز در علم اخلاق با تحليل و بررسي عقلاني قواي نفس آدمي از فضايل اساسي اخلاقي سخن به ميان آمده است مانند عدالت به منزله ي انصاف شجاعت. و هرچه از سطح اخلاق حداكثري بالا رويم وبه سطح اخلاق حداقلي نزديك شويم ميزان توافق ميان نظام هاي اخلاقي افزايش مي يابد.
وجه اختصاصي اخلاق اسلامي رابايددرارزش هاي فرعي جستجوكردهنگامي عنوان اخلاق اسلامي كامل ترميشودكه اخلاقيات حداقلي دربستراخلاقيات حداكثري موردنظرجلوه گرشودزيرادراين صورت است كه مي توان تمايزهاي روشن تري ميان اخلاق اسلامي وغيرآن ملاحظه كرد(باقری ،1390 ،ج2: 15-21)
2. 6. اخلاق ديني، دين، پشتوانه اخلاق:
اخلاق ديني، گرايشي است در اخلاق، در باره ي چگونگي صفات، رفتارها و هنجارهاي حاكم بر آنها، مبتني بر ديدگاه ديني، كه دين را اصلي ترين مرجع براي تنظيم اصول و قواعد رفتاري و اخلاقي در نظر مي گيرد و سعادت دنيوي و اخروي را غايت مطلوب آدمي ميداند
از اين ديدگاه آنچه براي انسان ارزش نهايي وحقيقي دارد، رسيدن به قرب الهي است كه در سايه ي زندگي معنوي و اخلاقي او به دست مي آيد .
مهمترين ویژگي اخلاق ديني اين است كه در آن نه تنها از مسائل ديني كمك گرفته مي شود، بلكه بدون اعتقادات صحيح ديني، نميتوان اخلاق صحيحي را پايه ريزي كرد. ويژگي دوم اخلاق ديني آن است كه دراخلاق ديني علاوه بر توجه به سعادت دنيوي، آخرت نيز در نظر گرفته و ديگران تعليم داده مي شود ويژگي ديگر اخلاق ديني هدف اخلاق را حفظ وتقويت فضايل و به وجود آوردن فضايل جديد در انسان ميداند به گونه اي كه آنان را به موجوداتي برتر تبديل مي سازد.(صادقي،54:1371)
“آدمي به خدابه منزله ي پشتوانه ي اخلاق نيازدارد، كثيري از اخلاقيات اگر از دين نرسد، مورد قبول عامة آدميان نيست”(سروش، 73،1372)
بيان اين نكته كه دين، پشتوانه اخلاق است، ازاين رو است كه اولاً در زمانهاي قديم اخلاق مسأله ي مبتني بر دين تلقي مي شد هر چند اين نگرش از نظر تاريخي در چند شكل مختلف و مطابق با اعتقادات ديني افراد و نيز سادگي و پيچيدگي سني آنها صادر شد .
ساده ترين شكل آن، اين اعتقاد است كه آنچه صواب يا خطاست، فقط با مشیت خدا تعيين مي شود يگانه چيز مشترك در همه ي اشكال يك مبناي ديني براي اخلاقيات، اين اعتقاد است كه تمايز بين خير و شر اخلاقي به نحوي در مفهوم جهان به عنوان نظام اخلاقي ريشه دارد.
دوم اينكه دو دين داراي سه بخش است : فقه، اخلاق و اعتقادات، بخش اخلاق دين كه بخش بسيار مهم از آن است، صد در صد اخروي است، يعني دين، ارزشها را به آدميان مي آموزد، اما روشها را خود انسان بايد بياموزند ميتوان گفت از مهمترين اهداف دين، تربيت افراد و انسانهاي نيك و اخلاقي است. (سروش، 1373: 259-258)
2. 7. نظام تربیتی اخلاق قرآنی:
قرآن کریم، سفره گسترده فیض الهی و کلام نورانی پروردگار انسان و جهان است. این منشور آسمانی، معیار و محک درستی و نادرستی اندیشه ها، احکام و رفتار به شمار می آید و هر چه با رهنمودهای آن ناهماهنگ باشد، فاقد ارزش و اعتبار است.این سند نبوت و معجزه جاوید حضرت رسول (صلی الله علیه وآله وسلم) در صورتی می تواند در زندگی و اخلاق فردی و اجتماعی ما تأثیرگذار باشد که به هدایت آن گردن بنهیم و آن را به عنوان الگو قبول کنیم و ارزیابی اخلاق و عمل خویش را با این میزان انجام دهیم. آنگاه روشن می شود که چه کسی اخلاق قرآنی دارد و چه کسی از چنین تربیتی دور شده است.(سادات،1380 :65) باور به توحید و یگانگی خداوند متعال از جمله اعتقادات اصیل مسلمانان است. قرآن کریم میفرماید: “خدا كه نيست خدایی جزء او، زنده پاینده .”15 تاکید بر یگانگی خداوند و یکتا دانستن او، بر همه ی جنبه‌های زندگی یک مسلمان تاثیرگذاشته و به عنوان یک قوه ناظر بر همه شئونات زندگی فرد مسلمان عملکرده و در نتیجه به آن هدف و در عین حال جهت بخشیده است. در تفسیر نمونه در ذیل آیه مذکور آمده است: ” ابتدا از ذات اقدس الهى و مساله توحيد اسماء حسنى و صفات او شروع مى‏كند، خداوند هيچ معبودى جز او نيست (الله لا اله الا هو). الله نام مخصوص خداوند و به معنى ذاتى است كه جامع همه صفات كمال و جلال و جمال است، او پديدآورنده جهان هستى است، به همين دليل هيچ معبودى شايستگى پرستش جز او ندارد و از آنجا كه در معنى الله يگانگى افتاده است، جمله لا اله الا هو تاكيدى بر آن است.”(مکارم شیرازی، ج 2، 1376: 262)
در هر مكتبي، يك مبناي كلي براي دسته‌بندي و طبقه‌بندي ارزش‌ها وجود دارد كه اهميت هر ارزشي در رابطة با آن محور اصلي سنجيده مي‌شود و همين محور اصلي است كه تفاوت ميان ديدگاه‌هاي ارزش‌شناسي مكاتب را سبب مي‌شود. در برخي مكاتب، لذت محور اصلي است و متناسب با آن ساير ارزش‌ها و اهميت هر يك تعريف مي‌شود، در بعضي مكاتب، سود محور مبنايي است و ارزش‌ها بر اساس آن تعريف و اهميت مي‌يابند. اما در نظام فلسفة تعليم و تربيت قرآن كريم، محور كليدي واصلي ارزش‌ها، توحيد است. روح تمامي ارزش‌هاي ديني، اجتماعي، سياسي، اقتصادي، تربيتي، اخلاقي، فرهنگي، فردي، علمي و اعتقادي، توحيد است؛ تفاوت مبنايي ارزش‌شناسي در قرآن كريم و ساير مكاتب فلسفة تعليم و تربيت اين است كه محور در قرآن كريم، خداوند است و در ساير مكاتب، انسان است. در قرآن كريم، هدف خدايي شدن انسان در همين دنياست، اما در ساير مكاتب انسان مدار، هدف تنها تعالي دنيايي انسان يا به تعبير دقيق‌تر دنيايي شدن انسان است. در نتيجه، خروجي هر نظام نيز با يكديگر متفاوت خواهد بود.
نقطه‌ی شروع پیشرفت و توسعه در همه‌ی جوامع بشری، تحول در نوع نگاه به انسان‏، زندگی دنیوی و جایگاه انسان در این دنیاست. برای بررسی هر نوع رفتاری لازم و ضروری است که نوع نگاه آن مکتب و یا جهان بینی را به انسان به عنوان رکن رکین این زندگی مدنظر قراردهیم. اسلام مکتبی انسان ساز است و به تمامی ابعاد زندگی انسان توجه نموده و راهکارهای لازم برای بهره مندی از زندگی سالم را برای انسان براساس آیات قرآنی و سیره پیامبر گرامی اسلام و معصومین ارائه نمودهاست. در آیات قرآنی انسان دارای جایگاهی بس والا و متعالی است، به خاطر اینکه انسان توسط خدا بر گزیده شده 16،به عبارت دیگر به نظر قرآن انسان موجودی است ، مرکب از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع اصول اخلاقی، شهودگرایی، تربیت اخلاقی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع تحلیل محتوا، زیست محیطی، اخلاق زیست محیطی