پایان نامه رایگان با موضوع فضای کالبدی، نماز جمعه، معماری ایران

دانلود پایان نامه ارشد

نماید.
انتخاب شهر کرمان و مجموعه گنجعلیخان جهت تحقیقات ،بدلیل آشنایی نگارنده با زاد گاه وموطن خویش است که شاید منجر به برداشتن گامی هرچند کوچک باشد برای شناسائی هنر های این شهر.از سوی دیگر متوجه این نکته شده که تنوع وزیبایی انواع ممختلف تزئینات این مجموعه در قالب آجر کاری ،تزئینات گچ بری،نقاشیهای دیواری،شکل های معماری و بخصوص نقوش تصویری به کار رفته در این مجموعه و تاثیر گذاری قابل توجهی که بر بیننده دار میتواند به عنوان الگویی مناسب برای رشته های مختلف هنری همچون تصویر سازی وگرافیک مورد بهره برداری قرار گیرد ودر جهت جلب توریسم و رونق صنعت آن نیز بسیار موثر واقع گردد .وموجب گردد تا این بنای عظیم دگر بارچون نگینی در دل کویر بدرخشد.

1-2- هدف های پژوهش
1- بررسی پیشینه تاریخی ومفهومی نقوش
2- معرفی ،طبقه بندی و گرد آوری نقوش به کار رفته در مجموعه بنا.
3- با توجه به اینکه بسیاری از این نقوش به فراموشی سپرده شده اند. مطالعه و بازسازی نقوش ضمن احیای مجدد آنها به افزایش سطح سواد بصری وشناخت این نقوش می انجامد.
1-3- اهمیت موضوع پژوهش وانگیزش انتخاب آن
شناخت اصول و عوامل طراحی گرافیک سنتی،منجر به روشن شدن ویژگی های اصلی طراحی گرافیک دوره معاصر می شود.
مجموعه گنجعلیخان کرمان، که با کمال تأسف تاکنون به زوایای هنری وبا ارزش این اثر آنچنان که شایسته است پرداخته نشده ودر جهت حفظ نقوش آن هم گامی برداشته نشده است به عنوان موضوع مورد مطالعه انتخاب گردید.
اما سزا وار وشایسته نیست که هنر ،ذوق وسلیقه هنر مندان این مرز و بوم که اغلب برخاسته از میان مردم کوچه وبازارند وهر یک آغاز گر تحولی آشکار در عصر خویش بودند و داستانهای مذهبی، افسانه ها ی نظم ونثر فارسی وگل ومرغ و طبیعت واستوره ها را به تصویر میکشیدند چنین مورد بی مهری و بی اعتنایی قرار گیرند .باشد که خصلت مروت و ارج نهادن به هنر هنرمندان پایدار بماند.
بدون شک مجموعه گنجعلیخان کرمان یکی از شاهکار های منحصر بفرد به شمار میرود و نگارنده سعی دارد با پژوهش خویش ابعاد گوناگون به ویژه نقوش تصویری این بنا را مورد بررسی قرار داده تا شاید بتواند گامی کوچک در حفظ آن برداشته باشد چنانچه بعید نیست تا چند سال آینده از این بنا ها اثری باقی بماند.

1-4- سوالات و فرضیه های پژوهش
1-4-1- سوالات پژوهش
سوال1 – نقش مایه های مورد استفاده در بنا های مجموعه گنجعلیخان و ویژگی های تصویری آن ها چیست؟
سوال2 – دلایل استفاده و رابطه میان کارکرد بنا ونقوش مورد استفاده در آن ها چیست؟
سوال 3 -عمده نقش حیوانی در میان نقش مایه ها ی موجود کدام است؟
سوال 4 -این نقوش از لحاظ معنا و مفهوم چگونه اند؟
1-4-2- فرضیات پژوهش
1- نقوش دارای ویژگی های واقع گرایانه، انتزاعی و… می باشند.
2- نقوش ابنیه تاریخی کرمان صرفا تزیینی و کار بردی نیستند.
3- نقش پرنده نسبت به بقیه نقوش از تنوع بیشتری برخوردار میباشد و بیشتر تکرار شده است.
4- نقوش دارای ویژگیهای نمادین نیز هستند.
5- گرافیک امروز با نقوش کهن رابطه تنگاتنگی دارد.

1-5- حدود و چهار چوب نظري پژوهش
بر اساس موضوع ونیز روند اجرایی در به نتیجه رسیدن این تحقیق میتوان از روش ها و مدل های متنوعی در رسیدن به نتیجه نهایی بهره جست.مسائل نظری که میتواند در به نتیجه رسیدن این کار موثر باشد را میتوان در شناخت تاریخ ی اثر ،آشنا یی با سبک معماری وتزئیناتی این دوره از تاریخ،آشنایی و بررسی تکنیک مورد استفاده در این دوره و نیز مطالعات مقایس های با موارد مشابه برای نیل به هدف اصلی جستجو کرد.

1-6- تعاريف عملياتي متغيرهاواصطلاحات كليدي
واژگان کلیدی: مجموعه گنجعلیخان ، کرمان ، نقوش تصویری ، صفویه
متغیر ها:
1- نقوش گنجعلیخان
2- نقوش هنر صفوی

1-7- روش تحقیق
این پژوهش از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی وتاریخی میباشد وروش تحقیق به صورت کتابخانه ای و میدانی است.
به دلیل تاریخی بودن مکان های مورد بررسی در حدود نیمی از مراحل کار به صورت جمع آوری اطلاعات ومطالعه و فیش برداری کتب مرتبط با موضوع صورت میگیرد.ومرحله تحقیقات میدانی، شامل مشاهدات، مصاحبه و تهیه ععس از مناطق مورد نظر است.و همچنین در مورد تاریخچه مکانها وسیر تحول تزئینات در آن ها با کار شناسان سازمان میراث فرهنگی ،اساتید دانشگاهی و معماران ومرمت گران بنا مصاحبه به عمل خواهد آمد ودر پایان با تجزیه و تحلیل یافته ها همراه خواهد بود.

1-8- قلمرو تحقیق
از آنجایی که این تحقیق به بررسی نقش مایه های تصویری در مجموعه بنا های گنجعلیخان کرمان میپردازد.بنابر این قلمرو تحقیق عبارتست از مجموعه بناهای گنجعلیخان کرمان (کاروانسرا، حمام، مسجد، آب انبار وضرابخانه).

1-9- جامعه و حجم نمونه
روش نمونه گیری به صورت غیر تصادفی می باشد.وروش گر آوری اطلاعات به روش کتابخانه ای، میدانی، عکاسی ومصاحبه است.

1-10- محدودیت ها و مشکلات تحقیق
آنچه که با عنوان موانع و مشکل بر سر راه این پزوهش وجود دارد در موارد زیر قابل بررسی است:
الف: کمبود منابع کافی و معتبر موجود در رابطه با موضوع.
ب: وجود شبهات متعدد علاوه بر موضوع اصلی پزوهش در ابطه با بنا و تزئینات موجود در آن.
ج: محدودیت در دسترسی کامل به تمامی بخش های بنا به منظور بررسی و مطالعه بهتر موضوع.

2-1- بنا ها و کاربرد آن ها
از مشخصات ویژه معماری ایران می توان به پلانهای ساده ای اشاره کرد که با تزئین مختلف و متفاوت، اما هماهنگ با بنا زیور یافته، معماران ایرانی هر فضای کالبدی را به منظور در برگرفتن فعالیتی معین و برای پاسخگویی به نیازها و خواسته های استفاده کنندگان پدید می آورند و شکل آن علاوه بر عوامل بالا تحت تاثیر عوامل متعدد دیگری از جمله ویژگی های محیط طبیعی، مصالح و امکانات فنی،‌ فرهنگ حاکم بر جامعه و خلاقیت طراحان قرار داشت.
«گذشته از تاثیرت اقلیمی،‌ مصالح موجود، هدفهای مذهبی و فرهنگ محیط اطراف، حامیان هنر نیز نقش قطعی در ساخت، تزئین و کاربرد بناها داشته اند، احداث آثار بزرگ حق ممتاز و وظیفه فرمانروایان بشمار می آمد. داریوش، خشایارشاه،‌ خسرو دوم، تیمور و شاه عباس همه منابع و استعدادهای ملت را در برپا ساختن بناهایی منحصر بفرد بکار بردند، حکام محلی و نخست وزیران نیز عهده دار بناهای زیبای بسیاری گشتند از جمله بناهای منسوب به نظام الملک وزیر سلجوقی در اصفهان یا رشید الدین تبریز در دوران تیموری، گنجعلیخان کرمان در زمان صفویه و یا ابراهیم خان کرمان در دوران قاجار خود نشان دهنده تلاش و همت آنان است(سلطان زاده،1365،159).
در ایجاد بناهای ماندگار مطالعه دوباره معماری ایران نشان دهنده چگونگی گسترش آن در طی پانزده قرن گذشته است و در هر دوره بناهایی با ویژگیهای گوناگون در روستاها، شهرها، جاده ها و … ایجاد گردید که کاربردهای متفاوت داشته اند. هر یک از شهرها و سکونتگاههای قدیمی گنجینه فرهنگی با ارزشی به شمار می آید که نمایانگر روند تاریخ حیات اجتماعی جاری در آن است و هر یک از عناصر و فضاهای آن گویای بخشی از ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی جامعه می باشد که با بررسی و شناخت آن می توان به زوایا و ابعاد ناشناخته ای از فرهنگ، هنر و تاریخ این سرزمین پی برد.
اهمیت معماری اسلامی زمانی آشکار می شود که بدانیم در ساخته های این دوره به کاربرد مادی و معنوی بناها توجه شده است. برای دریافت این ویژگی و شناخت بهتر کاربرد و کارکردهای بنا در این فصل ضمن تقسیم بندی و معرفی مهمترین بناهای عمومی دوره اسلامی به معرفی انواع تزئینات در این بناها می پردازیم.

2-1-1- مسجد
مساجد مهمترین بنای هر شهر و روستا هستند که همواره نقش مهمی در زندگی مسلمانان داشته اند. اقامه نماز جمعه، ایراد خطبه ها و تدریس در مساجد انجام می گرفت. «مسجدها علاوه بر کارکرد اصلی خود غالباً یکنوع دیوان عدالت بود. قراردادها در آنجا بسته و امضا می شد و معاملات به انجام می رسید. گفتگوهای معمولی و اخبار رد و بدل می گردید، محرران در مسجد کار پر رونقی داشتند حتی در قسمتهایی از مسجد نیز از کار پزشکی قانونی امروزی انجام می گرفت یعنی جنازه هایی که هویتشان معلوم نبود موقتاً‌ در آنجا می گذاشتند.» (پوپ، 1365، 94)
کتیبه های باقی مانده بر دیوار بعضی از مساجد (مسجد جامع قزوین و مسجد جامع کاشان) حاوی وقف مکانهایی برای توسعه و تعمیرات مساجد از طرف واقف یا حکمران است، اغلب مساجد در مرکز شهرها نزدیک بازارها و محدوده دارالحکومه ها ساخته می شوند و اگر شهری به بیش از یک مسجد نیاز داشت مساجد دیگری از طرف حکومت یا افراد خیر احداث می شد. اهمیت مساجد در شهرها به حدی بود که اگر شهری مسجد جامع یا آدینه نداشت اهمیت شهری هم نداشت، مسجدها را از نظر دامنه، تنوع و حوزه کارکردهای آنها می توان به چهار گروه تقسیم بندی کرد. گروه نخست، شامل مسجدهای جامع و مسجدهای بزرگی که توسط سلاطین، حکما و وزرا ساخته می شدند و بعنوان مسجد اصلی و محل برگزاری نماز جمعه یا اجتماعات اصلی استفاده می شد همچون مسجد جامع کرمان یا مسجد ملک کرمان.
گروه دوم شامل مسجدهای متوسطی می شود که توسط بزرگان محلی، علما یا مشارکت عمومی ساخته می شد و معمولاً پیروان هر مذهب برای خود اینگونه مساجد را می ساختند مانند مسجد حاج آقا علی کرمان.
گروه سوم شامل مسجد – مدرسه ها می شود. با وجود آن که تعداد مسجد- مدرسه ها بسیار اندک و انگشت شمار است اما اهمیت آنها از جهت این که دو کارکرد عبادی و آموزشی داشته و همزمان و به موازات یکدیگر، هر کدام بخشی از فضای کالبدی را به خود اختصاص داده اند نکته ای قابل توجه است مانند مسجد- مدرسه آقا بزرگ کاشان یا مسجد – مدرسه سید اصفهان.
گروه چهارم شامل مسجدهای بسیار کوچکی می شود که عمده ترین و شاید تنها کارکرد آنها، جنبه عبادی آنها بوده است و تنها در آنجا نماز به جا آورده می شده، این مساجد را معمولاً‌ افراد خیر خواه، در محله ها یا در امتداد بازار و یا مراکز اقتصادی می ساختند، مانند مسجد گنجعلیخان کرمان.
در نقشه مساجد از قرن چهارم هجری دگرگونی به وجود آمد و بر اساس آن مساجد متفاوت در شهرها احداث شد و نقشها پیچیده تر و تزئینات آن بیشتر شد. مساجد اولیه بسیار ساده بودند و فضای کالبدی آنها متشکل از شبستانی بدون در بود که در جلوی آن حیاط یا فضای باز نیمه محصوری وجود داشت. با گذشت زمان و روی کار آمدن حکومتهای سلطنتی بر عظمت و شکوه معماری مساجد افزوده شد. در ایران عناصری از معماری بومی در فضای مسجدها مورد استفاده قرار گرفت. ایوان یکی از این عناصر بود. یک ایوان در شبستان اصلی و سپس دو ایوان روبروی یکدیگر که اغلب یکی به ورودی اختصاص داشت به ساختمان مسجد اضافه شد و تعداد این ایوانها در مرحله ای از تکامل طرح مسجد به چهار عدد رسید. عنصر دیگر عبارت از چهار طاقی ها بود که در پیش از اسلام به عنوان بخشی از فضای آتشکده ها و آتشگاه ها مورد بهره برداری واقع می شد و پس از اسلام بعضی از آنها به عنوان مسجد مورد استفاده قرار گرفت این عنصر و گنبد به صورت گنبدخانه در بخش شبستان اصلی مسجد به کار گرفته شد و بر عظمت و شکوه معماری مسجد افزود. «طرح فضاهای چهار ایوانی که پیش از اسلام نیز شناخته شده بود و متاثر از جهان بینی و فرهنگ ایران باستان و در ارتباط با جهان چهارگانه مقدسی بود که در ارتباط با فضای مثالی و توجه به حرکت و سیر خورشید شکل گرفته بود چنان مورد استقبال قرار گرفت که در طرح بیشتر مسجدها و سایر بناهای بزرگ به کار برده شد.» . (سلطان زاده، 1365 ،268)
تزئین بناهای مذهبی و مساجد با آجر مرسوم بود که در زمان سلجوقیان رایج در دوره ایلخانان تکامل یافته بود در دوره صفویان جای خود را به تزئین پرکار و گسترده کاشیکاری داد، بیشترین محل تزئین در نمای خارجی ورودی مسجد بود که دوره ایلخانیان به بعد بسیار مورد توجه قرار گرفت و در این بناها، فضای ورودی بسیار مرتفع و با شکوه ساخته می شد.
گنبد، ک

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع کاروانسرا، مسئله پژوهش، هنر و معماری Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع شهرهای اسلامی، خواجه نظام الملک، کتیبه نگاری