پایان نامه رایگان با موضوع خاوران نامه، ناصر خسرو، رسول اکرم (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

“خاوران نامه، مشهورترين ولايت نامه فارسي سرود? ابن حسام خوسفي در قرن نهم است. ولايت نامه يک نوع ادبي مشهور در تاريخ ادب فارسي بوده که امروز فراموش شده است. در ولايت نامه داستاني به نظم و به لحن حماسي درباره قهرماني هاي امير مؤمنان علي (ع) شرح داده مي شود که غالباً آميخته به افسانه است. ابن حسام در خاوران نامه چندين ولايت نامه ديگر نيز سروده است.ابن حسام خاوران نامه را که برخي خاور نامه نيز ناميده اند، در قالب مثنوي و در بحر متقارب مثمن محذوف سروده است. اوکتاب را با ذکر توحيد خداوند آغاز کرده، خرد و دانش را ستوده و پس از منا جات به ستايش مقام نبوت پرداخته است.خاوران نامه از قديمي ترين حماسه هاي فارسي شيعيان است.”( صفا،1387:ج1، 377) اما آنگونه که شهرت يافته کهن ترين حماسه شيعي به زبان فارسي نيست و منظومه علي نامه از قرن پنجم، سروده ربيع از آن کهن تر است.
در آغاز خاوران نامه اصحاب پيامبر صلي الله عليه و سلم در حضور او بحث مي کنند که چه کسي از اصحاب پهلوان تر است و به دنبال اين بحث و نزاع، دو تن از اصحاب، ابو المحجن و سعد وقاص مکّه را به قصد خاور زمين ترک مي کنند. آنان در راه با نوادر، فرمانرواي راهزنان، مي جنگند و سعد وقاص اسير مي شود. ابوالمحجن نوادر را مي کشد و سعد وقاص را مي رهاند که هر دو با قطار آدم خوار رو به رو مي شوند و پس از جنگيدن با او مي گريزند. حضرت محمد (ص)، علي عليه السلام را به جست وجوي آن دو روانه مي کند. برخي از مردم خاور زمين قنبر را اسير مي کنند و امير المؤمنين قنبر را گم مي کند. علي (ع) پس از آنکه ابو المحجن و سعد وقاص را مي يابد و او را مي رهاند و در اين ميان مالک اشتر هم به جست و جوي حضرت علي مي آيد و سپاه اسلام به رهبري علي چندين بار با سپاه خاور زمين مي جنگد. در بخشي از داستان عمر و اميّه نيز به داستان وارد مي شود که پيک و تندر سپاه اسلام است. پاره هايي از کتاب از جنگ علي (ع) با جا دوان بحث مي کند. سرانجام علي عليه السلام خاور زمين را مسخر مي کند و جمشيد شاه مي گريزد. پس از آن علي عليه السلام رسول اکرم (ص) را در خواب مي بيند که به او فرمان مي دهد به سرزمين قهرمان رود تا يادگار سليمان (ع) را از فراز کوه بلور برايش بياورد و او در آنجا با سپاه قهرمان مي جنگد. پس از آن علي (ع) به سرزمين ساحل مي‌رود. بخشي عظيم از خاوران نامه دربار? جنگ هاي امير مؤمنان با تهماس، پهلوان اهل ساحل است. پس از آن به سرزمين قام، که سرزمين زردتشتيان است مي رود و با صلصال مي جنگد. در تمام اين جنگ ها سپاه اسلام به رهبري علي عليه السلام پيروز است. مالک اشتر و عمر و اميه نيز قهرماني هاي بسيار نشان مي‌دهند.
“غير از شخصيّت تاريخي خود امام علي (ع) و چند تن از همراهانشان، درون مايه، عناصر، و اشخاص منظومه غالباً جنبه داستاني و اساطيري دارند. البته درآميختگي داستان هاي افسانه اي و اساطيري با واقعيات سرگذشت بعضي از بزرگان ديني و تاريخي مانند حضرت علي (ع)، حمزه، ابو مسلم و… در ادبيات رسمي و عاميان? ايران، سنّتي است که در بيشتر مجموعه هاي مربوط بدانها ديده مي شود و تفاوت ها تنها درشدّت و ضعف اين اختلاط و افسانگي است، به طوري که اين آثار را با تسامح در کاربرد اصطلاح “حماسه” به تعبير مرحوم دکتر محجوب، مي توان “حماس? عاميان? ديني” ناميد.” (صفا، 1387:ج1، 65 ) در ساخت وپرداخت داستاني اين نوع مجموعه ها و در اين جا ـ خاورا ن نامه ـ الگوي اساسي، شاهنامه و محتواي روايات پهلواني ايراني است، چنان که اگر نام شخصّيت ها و مکان هاي جغرافيايي را حذف کنيم، ساختار وروند داستاني متن، اختلاف عمده و توج? برانگيزي با منظومه‌هايي به سان گرشاسپ نامه و فرامرز نامه نخواهد داشت. همين موضوع باعث شده است که سيماي اشخاص ديني و مذهبي اين آثار در هاله اي از ويژگي ها و عناصر اساطيري و مسائل مربوط به روايات پهلواني پوشيده شود و براي نمونه در خاوران نامه، حضرت علي (ع) به نبرد اژدها و ديوان برود و به هيئت بازرگانان وارد دژ دشمن شود. ( مانند اسفنديار در گشودن رويين دژ ) با مالک اشتر، سردار نامدار ايشان، در ماجرايي عشقي حضور يابد و از دشواري هاي مشابه هفت خان رستم عبور کند و… چرا که علاوه بر شباهت هاي آشکار در توصيف ها، مناظر،ترکيب ها و عناصر مختلف ساختاري،ارادت خود را به استاد طوس به طور مستقيم در چند جا بيان مي کند، از جمله:
بدادي به شهنامه داد سخن
بيان تو سحر حلال است وبس
تو را در سخن پاي? برتري است
( ديوان، 1382:196 )
بدو گفتم اي اوستاد سخن
زبان تو آب زلال است و بس
دلت مخزن گنج دانشوري است

آوردن نام هايي چون فريبرز، گيو، سام، تهمتن و… از شاهنامه معادل هايي چون سريال، شهبال از گرشاسب نامه و شباهت برخي از اعمال عمرو اميّه ضمري به کارهاي او در دارابنامه، نمايند? اطلاع کامل ابن حسام از قصه هاي منظوم و منثور گذشته است. شباهت برخي از حوادث با اتّفاقات مکتوب در آثار مختلف نماينده آگاهيهاي اوست از جمله:وقتي ابوالمحجن، قرطاس داماد تهماس را مي کشد، عمر به بالين گاه او مي رود و جامه هاي زربفت و شمع زرين را مي ربايد، لات را خرد مي کند،پس پنهان به سپاه حضرت امير (ع) مي آيد، اين کار او همانند عمل عمرواميه در همراهي با مهتر نسيم عيّار در يکي از نسخه هاي رموز حمزه است که مقبر? آدم را زيارت نکرده، جواهر و زينت آلات و اثاث البيت مقبره را درشال و دستمال مي پيچند و به دوش مي کشند. “عمر که خود يک شخصيّت تاريخي است که از سوي حضرت پيغمبر به عنوان رسالت نزد ملک حبشه،نجاشي رفته و به دليل چابکي و عيّاري براي کشتن ابو سفيان به مکّه فرستاده شده است؛” (طبري، 1356: ج 3،1683) در اين منظومه در چهر? عياري چابکدست شبانگاهان به سپاه تهماس مي رود، جسد کشته شد? قرطاس را مي آويزد، مقداري از اموال را مي ربايد و باز مي گردد.
مواردي که گفته شد نشان دهند? تأثير شاهنامه و ادب حماسي و داستان هايي از اين گونه را در ميان مردم و فرهنگ ايران نشان مي دهد، امّا همان گونه که اشاره شد، درج? داستان وارگي و تخيلي بودن فضاي هم? آثار اين چنيني يکسان نيست.

1-2- بيان مسأله و ضرورت انجام پژوهش
شخصيت بزرگ و برجسته ي علي (ع) به گونه اي است که همه را مجذوب خويش ساخته ا ست و در طي تاريخ همواره بزرگان بسياري پيرامون شخصيت وي قلم فرسايي کرده اند، و از اين رهگذر در شعر شاعران فراواني از کسايي مروزي تا شهريار و بعد از آن حضوردارد. ربيع و ابن حسام دوتن از شاعران بزگ شعر و ادب فارسي سده 4 و9 هستند که شخصيت وا لاي علي (ع) آنان را بر آن داشته تا پيرا مون آن حضرت، ابياتي نغز و زيبا بسرايند. اين دو شاعر توانا براي اين که شخصيت علي (ع) را به طور کامل به تصوير بکشند، تمام زواياي آن حضرت را مورد کنکاش قرار داده اند و به مناسبت هاي گوناگوني پاي اين بزرگ مرد تاريخ اسلام و انسان را به ميان کشيده و درباره ي آن حضرت مضمون ها آفريده اند. ضرورت انجام پژوهش اين جا ا ست که در مورد حضرت علي، کتاب ها و تحقيقات متعددي چاپ شده ا ست، امّا خلأ تحقيقاتي در زمينه ي دو منظومه علي نامه و خا ورا ن نا مه در درجه اول، وتحقيقات ناچيز انجام پذيرفته در رابطه با سيماي حضرت علي به طور خاص، در درجه دوم ضرورت انجام اين پژوهش را به اثبات مي رساند.

1- 3 – سابقه انجام پژوهش
تاکنون درباره ي سيماي علي (ع ) در شعر فارسي تحقيقي به اين شيوه و با گستردگي صورت نگرفته است و تنها کاري که انجام يافته است، جمع آوري اشعاري است که در آن ها شاعران به مدح و ستايش آن امام همام پرداخته اند.که در دو کتاب مجزا، يکي تحت عنوان “علي (ع) در شعر و ستايش فارسي” از وجدي جواهري، و ديگر (مناقب علوي در شعر فارسي) از احمد احمدي بيرجندي موجود است، نيز در حد مقاله کارهايي صورت پذيرفته، که نمونه آن ها را در کتاب ( مجموعه مقالات کنگره ولايت و اهل بيت (ع) در گستره ادب فارسي ) مي توان يافت و همچنين جهت اطلاع از آثار پيشين در ارتباط با موضوع مذکور، در مورد سيماي حضرت علي (ع)، پژوهشي انجام شده، که براي نمونه به پايان نامه ي، سيماي حضرت علي (ع) در شعر ناصر خسرو و سنايي نوشته ي، احمد روستايي شلماني، دانشگاه يزد و همچنين بررسي تطبيقي سيماي امام علي (ع) در دو ديوان ابن حسام خوسفي و ناصر خسرو، نوشته عاطفه اقتصادي رودي، دانشگاه بيرجند اشاره کرد.

1-4- اهداف پژوهش
بررسي سيماي حضرت علي، دردو منظومه علي نامه ( ربيعي) و خاوران نا مه ي (ابن حسام خوسفي)، بدين صورت که تمام نکات و جاذبه هايي که مربوط به امام علي و زندگيشان مي باشد، دردو منظومه (علي نامه و خاوران نامه) مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.اهم ّ اين مسائل: 1- عشق به علي (ع) و مدح ايشان 2- شرف و بزرگي حضرت علي (ع) 3- شجاعت و ايثارگري علي (ع) 4- زهد و عبادات علي (ع) 5- کرامات و معجزات علي (ع) 6- علم و آگاهي علي (ع) 7- صبر و حلم علي (ع) 8- کرامت نفس و جوانمردي علي (ع) 9- ثقه به نفس علي (ع).

1- 5- فرضيه هاي پژوهش
1- تصوير سازي دو شاعر(ربيع و ابن حسام) بر اساس پاره اي از عناصر زيباشناسي سخن در قلمروفصاحت و بلاغت، در نشان دادن سيماي حضرت علي (ع) يکسان است؟
2- مضمون دوکتاب ( علي نامه و خاوران نامه )، تا چه حد توانسته است منا قب حضرت علي (ع) را بيان کند؟
3- باتوجه به هم قرن نبودن ( ابن حسام و ربيع )،اين دو شاعر تا چه حد از فردوسي تأثير پذير فته‌اند؟

1-6 – روش تحقيق
کتاب خانه اي، بنيادي، توصيفي و تحليلي مي باشد.

فصل دوم
ادبيات و پيشينه ي پژوهش

2-1- جريان خلافت بعد از نبي اکرم (ص)
2-1-1- رحلت رسول اکرم، جريان سقيفه و موضع امام علي “ع”
رسول گرامي اسلام، تنها دو ماه پس از بازگشت از آخرين سفر حج که به “حجة الوداع” شهرت يافت، رحلت نمود و در جوار حق آرميد و غم انگيز ترين روز امام علي “ع” را رقم زد و اندوه در جان او ريشه دواند. در هنگام ارتحال حبيب خدا، علي عليه السلام در کنار بستر او بود. ايشان در اين باره مي‌فرمايد:
“فرشتگان ياور من بودند و از خانه و پيرامون آن فريادمي کردند. پس چه کسي سزاوارتر است بدو از من، چه در زندگي و چه پس از مردن؟” (حالت، 1371: 197) “امَا علي رغم تلاش هاي بي وقفه پيامبر اکرم در دوران کوتاه رسالتش، هنوز تعصبات قبيله اي به حدَي بود که در لايه هاي مستو ر جامعه در کمين بود تا متعصَبانه رخ بنمايد. به همين دليل، گروه بندي هاي مختلف در جامعه پديدار شد. در رأس اين گروه هاي قدرتمند و مطرح،قريش و مها جران بودند که در برابر انصار، جبهه واحدي تشکيل داده، خواهان امتيازات اجتماعي بيشتري بودند واز طرفي در داخل قريش هم بني اميه در برابر بني هاشم صف‌آرايي کرده بودند. در بين انصار هم قبيله هاي اوس و خزرج در برابر هم قرار گرفته بودند.” ( ابن اثير، 1404/1989: ج 1،14) “پس از آنکه روح بلند پيامبر رحمت به ملکوت اعلي پيوست و خبر وفات ايشان منتشر شد، در حالي که علي عليه السلام و بني هاشم در خانه رسول خدا گرد آمده بودند و طبق سنَت اسلامي به تغسيل و تکفير و تدفين حبيب خدا مشغول بودند و در فراق او اشک ماتم مي ريختند، عدَه اي درسقيفه بني ساعده جمع شدند تا مسئله ي خلافت و رهبري مسلمانان را به نفع خود و قبيله شان رقم بزنند از يک طرف، انصار در محلَ سقيفه برگرد سعد بن عباده، رئيس بيمار قبيله خزرج، جمع شدند و تصميم

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع خاوران نامه، طرح پژوهش، رسول اکرم (ص) Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع عدل و انصاف