پایان نامه رایگان با موضوع جامعه شناسی، معرفت علمی، جامعه شناسی معرفت، عقب ماندگی

دانلود پایان نامه ارشد

معرفتی و اجتماعی علم مدرن بتوان سیر تکاملی پیشرفت آن به عنوان گام دوم مورد نظر این پژوهش را، در جوامع مختلف بهتر کنکاش نمود. بررسی مبانی معرفتی شامل خاستگاه، روش، موضوع و اهداف علم نوین و در مبانی اجتماعی نیز استمداد از نگاه جامعه شناسانه در درک چگونگی مناسبات علم مدرن و جامعه میزبان و توسعه دهنده آن مد نظر قرار گرفته است. چرا که رویکردهای جامعه شناسی علم و معرفت علمی، چه در دوره کلاسیک نظریه پردازی اجتماعی علم (رویکرد عقلانی) و چه در دوره جدیدتر که همگی در نقد تئوری اولیه، ساختاربندی شده اند (رویکرد نسبی گرایی)، هریک به نوعی مناسبات علم و جامعه را بررسی کرده و رابطه جامعه و معرفت علمی را چه در مرحله شکل گیری علم و چه در زمان بسط و ترویج و دوران زوال آن و نیز چگونگی این روابط از سوی کنشگران علمی و اجتماع درونی ایشان و نیز گرایشات اجتماعی و تاثیراتشان بر این اندیشمندان، مورد بررسی قرار می دهند. هدف از ارائه چنین نظریاتی به نوعی یافتن چهارچوبی مناسب برای اقامه برهان رابطه بنیان های های معرفتی – اجتماعی علم مدرن و توسعه آن است. در گام دوم اما، نه تنها شناسایی مبناهای شناختی و نیز لوازم ساختاری در چگونگی دستیابی به فرایند توسعه علم نوین و پیشرفت آن در جهت رسیدن به توسعه همه جانبه در جوامع مد نظر قرار گرفته است بلکه نکته چالش برانگیز در ذهن محققان، در تاملات تاریخی تجربه علم مدرن برای تبیین چگونگی روند این فرایند در کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه است. مساله اصلی مورد نظر این پژوهش نیز وضعیت معرفتی و اجتماعی علم نوین و فرایند توسعه آن در دوران جدید تاریخ جامعه ایران است. مفهوم علم و دانش در دوره های مختلف در ایران روندی تاریخی را گذرانده و دچار تحولات بسیاری گردیده است که این تحولات محصول جریان های مختلف فکری و شرایط سیاسی و اجتماعی زمان بوده است و چالش های مهمی را برای توسعه و رشد علم به وجود آورده است. چرا که علم به تعبیر جامعه شناسی معرفتی از نوع محصول معرفتی اجتماعی است(موسوی:1382). بنابرین در گام سوم به فراخور نیاز، بازیابی چالش های اجتماعی – معرفتی جریان توسعه علم مدرن در جامعه ایران هنگام مواجهه با این دانش جدید مد نظر قرار دارد.
چنانچه ذکر شد بررسی خصیصه های علم مدرن و جنبه هایی از آن، که زمینه ساز چالش های گوناگون معرفتی و اجتماعی در جامعه میزبان خود است در پیشبرد اهداف این پژوهش نقشی عمده دارد، چرا که در نهایت با پی بردن به این ویژگی ها و استفاده از آن چهارچوب نظری معرفت شناسی علمی که علم و توسعه آنرا امری تاثیر پذیر از مسائل معرفتی و اجتماعی هر بافت اجتماعی بداند، وجوه اجتماعی و معرفتی از تاریخ جامعه ایران در دوران معاصر که مناقشاتی برای توسعه علم مدرن در این کشور به وجود آورده است شناسایی خواهد شد.
1.3 ضرورت و اهمیت مساله
دلایل بی شماری را می توان برای دغدغه اندیشمندان معاصر این مرز و بوم نسبت به تحلیل شرایط و بررسی عوامل عدم پیشرفت ایران در زمینه های مختلف برشمرد. از آنجا که توسعه گسترده و همه جانبه، یعنی توان استفاده از سرمایه های مختلف ملی و ظرفیت های داخلی از مهمترین آمال و آرزوهای تمامی علاقه مندان به پیشرفت جامعه ایران است، شناخت موانع و چالشهای توسعه در ایران، مانند وظیفه ای سنگین، بدون اعتبار نوشتاری اما پایدار، بر دوش اهل فکر در جامعه سنگینی می کند. و هر یک در پی یافتن پاسخ این پرسش بنیادین، به فراخور تخصص خویش بی تابانه جهد می کنند.
اما بی گمان یکی از اصلی ترین دلایل چنین دغدغه ای را باید نیم نگاهی دانست که آنان به سرنوشت و آینده ایران و مهیا کردن زمینه ها برای رشد، در همه جوانب آن دارند که این امر جز با نگرشی تاریخی در جریان های اجتماعی و معرفتی گذشته که بستر شرایط امروز اجتماعی ایران هستند، میسر نخواهد بود.
کشور ایران با در نظر گرفتن جنبه های استراتژیک منطقه ای – جغرافیایی – سیاسی و .. آن، در طول تاریخ هدفی چشمگیر برای فرهنگ ها و اندیشه ها ، کشور گشایی ها و منفعت طلبی های مادی و یا قدرت طلبی های مختلف بوده است. از این رو هر امر اجتماعی در آن سابقه ورود و تحول رشد یا عدم رشد و مناقشات و مخاطرات مختلفی را داراست. اما نگاهی جامعه شناختی به بررسی چالش های پیش روی فرایند توسعه علم مدرن به عنوان یکی از اساسی ترین جوانب جریان مدرنیسم، از آن جهت حائز اهمیت است که جامعه شناسی معرفت علمی، به عنوان بینشی نوین، علاوه بر بهره گیری از پشتوانه نظری کلیه مطالعات انسان شناسی ما قبل خود، در به کارگیری ابزار نگرش تاریخی دستی توانمند داشته و تبیین مناسب از موضوع مورد بررسی از جریانات اجتماعی و معرفتی توسعه علم مدرن در ایران، جز از این طریق، با ضعفی ساختاری روبرو خواهد بود.
1.4 پرسش های پژوهش
1.4.1 فرایند توسعه علم مدرن در ایران معاصر، با چه جریان های عمده اجتماعی – معرفتی مواجه بوده است؟
1.4.2 فرایند توسعه علم مدرن در ایران معاصر چگونه در الگوی تاریخی حاصل از جامعه شناسی معرفت علمی جانمایی می شود؟
1.4.3 طریقه برخورد و شیوه مقاومت نگرش های سنتی رایج در ایران در قبال علم مدرن چگونه بوده است؟
1.4.4 فرایند توسعه علم مدرن در ایران با چه موانع و محدودیت های معرفتی و روش شناختی مواجه بوده و این موانع را چگونه می توان مورد بررسی قرار داد؟

1.5 اهداف پژوهش
1.5.1 مطالعه جامعه شناسانه جریان های معرفتی – اجتماعی تاثیر گذار بر فرایند توسعه علم مدرن در ایران
1.5.2 ارائه الگویی تاریخی از جریان توسعه علم مدرن با دیدگاه جامعه شناسی معرفت علمی و جانمایی چالش های اجتماعی – معرفتی جامعه ایران در فرایند توسعه علم مدرن
1.5.3 بررسی چگونگی مقاومت نگرش های رایج در ایران با علم مدرن به عنوان مظهری از مدرنیته
1.6 مروری بر پیشینه پژوهش
با توجه به اهمیت موضوع مورد بررسی در این تحقیق، و از آنجا که تاکنون پژوهشگران متعددی در حوزه های مختلف تاریخی، اجتماعی و سیاسی برخورد جامعه ایران و پدیده مدرنیته را مورد بررسی قرار داده اند، نگرشی هر چند مختصر بر مواردی از این پژوهش ها که در ارتباطی نزدیک تر با محدوده مورد مطالعه این پژوهش هستند، به روشن شدن سیر مطالعاتی پیشین بر روی مساله و زوایای بیشتری از آن، در جهت پیش برد اهداف ذکر شده کمک شایانی خواهد نمود.
1.6.1 مطالعات مدرنیته در جامعه ایران
1.6.1.1 تاملی در مدرنیته ایرانی
تالیف علی میر سپاسی که به وسیله جلال توکلیان ترجمه شده است، گفتمان های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران را مد نظر قرار داده و با مقایسه قرائت های غربی و ایرانی از مدرنیته، شیفتگی نخبگان و روشنفکران جامعه دوران قاجار به دنیای جدید، بدون تامل جدی و انتقادی را عامل تمایل به اروپایی کردن ایران و کپی برداری از نهاد ها و ارزش های غربی می داند. به عقیده میر سپاسی انواع گفتمان های به ظاهر علمی مانند نظریات توسعه، مارکسیسم و مدرنیزاسیون با اصرار به صحت عینیت گرایی موجب نادیده انگاشته شدن نقش ایده ها و نهاد های مهمی در جامعه مانند دین و روشنفکران می شود. عینیت گرایی مانعی جدی برای رسیدن به تصویری همه جانبه و روشن از تحولات اجتماعی است. تاملی در مدرنیته ایرانی، متفکران عصر قاجار را به پذیرش کامل نقد اروپاییان از سنت های شرقی و ساده انگاری در روایت اروپا مدار از مدرنیته متهم نموده و تحلیل نارسای روشنفکری از مدرنیته را عامل چالش های پیش روی مدرنیته در ایران می داند.
او عقیده دارد ایده ها، نهادها و بحران های اجتماعی معمولا به عنوان جایگاه نزاع میان گرایش های سنتی و مطالبات مدرن شناخته می شوند و روشنفکران نیز موضوع این سنخ طبقه بندی یا این یا آن قرار می گیرند و نظرات و گرایش های آن ها بر حسب سنتی بودن (تحت عناوینی چون اسلامی، فئودال، عقب مانده، بومی) و مدرن بودن (تحت عناوینی چون جهانی، سکولار، مترقی) تمایز می یابد. میرسپاسی تاملی در امکان تحقق روایت های متنوع از مدرنیته داشته و معتقد است نباید دوگانه خیر و شر را با دوگانه سنت – مدرنیته یکی انگاریم.
1.6.1.2 تاریخ ایران مدرن
تالیف یرواند آبراهامیان و ترجمه محمد ابراهیم فتاحی به سرنوشت ایران از دوره قاجار تا جمهوری اسلامی پرداخته و سعی در توضیح و تحلیل تغییرات جامعه ایران از زمان ورود مدرنیته تا زمان کنونی داشته و آن را ناشی از تمرکز دولت مرکزی و گسترش آن دانسته و عقیده دارد توسعه دولت تاثیرات عمیقی بر سازمان سیاسی و اقتصادی و از همه مهمتر گستره اجتماعی جامعه داشته است. در فصل مربوط به بررسی ایران در زمان ورود مدرنیته، آبراهامیان، اقتدار شاهان قاجار را به دلیل فقدان نظام دیوانسالاری دولتی و ارتش ثابت بسیار محدود می داند. و تنها راه ادامه حیات ایشان را سو استفاده سیستماتیک از تقسیم بندی های اجتماعی قلمداد می کند.
شاهان قاجار سعی می کردند نخبگان اقتصادی و متنفذین دینی و زمین داران بزرگ را به دربار بکشانند و به این ترتیب با تحریک و توطئه مقابله کنند. وی رویکرد فریبکارانه قاجارها را در تفرقه افکنی های فرقه ای، منطقه ای، نژادی، ایلی و طایفه ای برای حکومت بر کشور مورد تحلیل قرار داده و معتقد است با این وجود آنان مدام در مورد اقتدارشان سخت اغراق می نمودند و حوزه حکومت واقعی شان از پایتخت فراتر نمی رفت و الگوی استبداد شرقی مد نظر تحلیل گران اروپایی در موردشان صدق نمی کند. در این کتاب نویسنده جامعه ایران را در زمان اعمال مدرنیته توصیفی مختصر اما قابل تامل نموده است. به عقیده آبراهامیان گل سرسبد اصلاحات قاجاری تاسیس دارالفنون بود. این مرکز در سال 1230 شمسی با هدف آموزش پسران اعیان برای خدمت عمومی دایر شد و دانش آموختگان برتر این مرکز برای ادامه تحصیل در اروپا عمدتا فرانسه و بلژیک با هدف محدود کردن نفوذ روس و انگلیس بورسیه دریافت می کردند و البته پس از مدتی این افراد تشکیل گروه هایی را دادند که به ضدیت با استعمار و استبداد حاکم برخاست.
1.6.1.3 رویارویی فرهنگی ایرانیان با مدرنیت
این کتاب که توسط فرزین وحدت استاد جامعه شناسی دانشگاه هاروارد نگاشته شده است، از یک طرف به اصول و مبانی پدیده مدرنیت می پردازد و از طرف دیگر کاربرد آن اصول و مبانی را در چهارچوب تجربه ایران در برخورد با دنیای مدرن روشن می سازد. رویکرد اصلی کتاب بیشتر رویکرد فکری و فرهنگی است اما نقش عوامل ساختاری و مادی را نیز نادیده نمی گیرد. به نظر وحدت در هماهنگی با اکثر نظریه پردازان ایران معاصر آغاز رویارویی ایران با غرب، یک تهاجم امپریالیستی بوده است. او عقیده دارد تجربه مدرنیت در ایران را باید بر اساس فرایندی دیالکتیکی درک کرد که دربرگیرنده آن جنبه هایی از مدرنیت که به رهایی می انجامد از یک سو و آن جنبه هایی که به سلطه گری منجر می شود از سوی دیگر است. وحدت در این کتاب عنوان می کند که از آغاز اعزام محصلان برای تحصیل در غرب ایرانیان تحصیل کرده در خصوص پدیده مدرنیته با دوگانگی مواجه بودند. اول دوگانگی خود غربیان نسبت به مدرنیته و دوم تجاوز امپریالیستی غرب و ناتوانی استبداد داخلی در مبارزه با آن. او نیز در بررسی افکار متفکران ایرانی، ملکم خان، آقا خان کرمانی، آخوند زاده و طالبوف را مد نظر قرار داده است.
1.6.2 مطالعات تاریخ اجتماعی ایران
1.6.2.1 ما چگونه ما شدیم
تالیف صادق زیبا کلام در ریشه یابی علل عقب ماندگی ایران است که به کالبد شناسی آنچه که به لحاظ تاریخی ایران را این گونه شکل داده، توجه می کند. زیبا کلام در این کتاب سعی دارد به تحلیل روند تاریخی بپردازد که “ما” در آن اینگونه شده ایم و نقش “ما” را در این “ما” شدن بررسی کند. دکتر زیبا کلام با بیان این سوال (ما چگونه ما شدیم؟) سعی در نقد تئوری متداول انقلابی دارد که ” استعمار عامل عقب ماندگی ” است، نظریه رایجی که ریشه در سنت مارکسیستی و نئومارکسیستی دارد. او از جمله مهمترین عوامل عقب ماندگی ایران را شرایط زیست محیطی می داند و بر آن است که ” از جمله مهمترین و اصلی ترین منبعی که در طبیعت وجود دارد آب است و به نظر می رسد همی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع جامعه شناختی، رویکرد جامعه شناختی، اجتماعی و سیاسی، جامعه شناسی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع جامعه شناختی، تولیدات علمی، علم و فناوری، شناخت علم