پایان نامه رایگان با موضوع جامعه شناختی، تولیدات علمی، علم و فناوری، شناخت علم

دانلود پایان نامه ارشد

نهادهاى نظام علمى، لازمه پشتيباني از توسعه علمى است.
1.6.3.7 نهادینه شدن علم، نگهداری و استقرار مغزها
مقاله محمد امین قانعی راد که به استناد به آرا پارسونز و نظریات ساختی کارکردی وی مشکلات ساختاری علم در ایران را بررسی می کند، قانعی راد عقیده دارد، ارتباط علم با موقعیت‌ اجتماعی به عنوان محیط پیرامونی خود باعث ایجاد همزمانی‌ بین علم و محیط می‌شود و توانایی نظام علم برای هماهنگی‌ خود با جامعه را افزایش می‌دهد.عناصر گوناگون نظام علمی، در حالت تعادل، برای افزایش در جه ارتباط و ارتقاء کارآیی نظام‌ با تعیین اهداف متناسب با محیط در جستجوی همنوایی و هم‌زمانی بین نظام و محیط برمی‌آیند. نظام علمی، در عین حال‌ برای کسب اهداف خود تسهیلات و منابع لازم را از جامعه‌ دریافت می‌کند. نظام علمی در صورت تعادل، یک مجموعهء یکپارچه را تشکیل می‌دهد که در دو سطح فردی و سازمانی از انسجام و ارتباط برخوردار است و بدین ترتیب افراد را در حوزهء جاذبهء همبستگی درونی خود حفظ و نگهداری می‌کند. این مقاله الزامات کارکردی علم در ایران را مقتضیاتی‌ برآورده نشده می‌یابد.
1.6.3.8 ایران آینده از نگاه سه اندیشمند ایران امروز
کتابی به تدوین شهرداد میرزایی است که در آن گفتگویی با سه تن از محققان توسعه در ایران انجام داده است. موسی غنی نژاد، رضا منصوری و حسن عشایری، موضوع این گفتگو ارزیابی مشکلات پیش روی ایران برای رسیدن به توسعه است. بحث در باب شناخت موانع موجود و بررسی تاریخی و تغییر شکل موانع کمک کرده است تا ذهنیت تاریخی دقیق تری از مساله توسعه در ایران شود و در مهمترین وجه توسعه، توسعه علمی مد نظر قرار گرفته است که به عقیده این صاحبنظران با وجود کمترین ارتباط با ساختار سیاسی، بیشترین آسیب را از عدم ثبات و شفافیت سیاسی دیده است. برداشت بی واسطه علم از اروپا توسط وارد کنندگان اولیه آن بدون در نظر گرفتن پویایی لازم برای توسعه علم مدرن باعث عدم درک درست علمی در کشور شده است.
1.6.3.9 بررسى وضعيت موجود علم و فناورى در ايران وجايگاه آن در برنامه هاى توسعه
مقاله غلامرضا ذاکر صالحی آسیب شناسی وضعیت علم و فناوری در ایران را در سه بخش بیان می کند، اول ساختار کلان سیاست گذاری که باعث عدم هماهنگی ساختاری در نهاد علمی است، دوم عدم کیفیت محتوی آموزشی و سومین بخش مسائل و چالش های نظام علم و فناوری در ارتباط با دیگر نظام هاست.
1.6.3.10 مطالعه جامعه شناختی مناسبات علم و جامعه (بررسی موردی حوزه های علوم پایه و فنی دانشگاه اصفهان)
پایان نامه دکتری رشته جامعه شناسی گذایش توسعه رضا همتی در دانشگاه اصفهان است که به مطالعه درجه همجوشی علم و جامعه در ایران پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در دو حوزه علوم پایه و فنی بخش عمده ای از تولیدات علمی نتوانسته است به طور مطلوبی راهگشای معضلات و مسائل اقتصادی، صنعتی و کشاورزی باشد. ذی نفعان حساسیت چندانی نسبت به نیازهای محیطی نداشته و نتوانسته اند فعالیت های علمی و پژوهشی خود را با زمینه های اجتماعی و اقتصادی موجود پیوند زنند. بیشتر آنها با اتخاذ رویکردهای جهان وطنی علم را برای علم تولید کرده اند. و دغدغه چندانی برای دلالت های اجتماعی تولیدات علمی خود ندارند. بخشی از این ضعف از عدم وجود تقاضای واقعی برای علم و خدمات علمی ناشی می شود. تقاضای نظام اقتصادی از ذی نفعان دانشگاهی انجام پژوهش های علمی بکر و نوآورانه نیست بلکه رفع و رجوع مشکلات آنی روزمره آنهاست. از سوی دیگر تلاش منسجمی از سوی ذی نفعان دانشگاهی در راستای معرفی علوم کاربرد و اهمیت آن و هم چنین اقناع سایر ذی نفعان و کسب مشروعیت صورت نگرفته و اندک اقدامات نیز موفقیت چندانی در پی نداشته است. این وضع مانع از اعتماد سیاست گذاران به نهاد های علمی، ذی نفعان دانشگاهی و سرمایه گذاری کافی و توجه مناسب به آن شده است. از سوی دیگر تقاضای اجتماعی برای علم نیز بیشتر برای کسب پرستیژ اجتماعی، کسب شغل و نهایتا برای علم است به همین دلیل و همچنین به دلیل ضعف مکانیزم های جامعه پذیری آکادمیک و نقش کمرنگ نظام علمی در هویت بخشی به دانشجویان، افزایش دسترسی به علم را نمی توان ضرورتا به مثابه رسوخ علم در جامعه و تبدیل آن به فرهنگ و سبک زندگی قلمداد کرد. با توجه به این توضیحات می توان اذعان نمود که در جامعه ما نظام علمی نتوانسته در حد مطلوبی به جامعه و سایر نظام های اجتماعی آن جهت بدهد. و با نشان دادن توانش در حل مسائل و پاسخگویی به تقاضاها برای خود شان علمی درخوری کسب کند. جامعه نیز به دلیل ضعف بسترمندی علم و فرهنگ علمی نتوانسته تقاضاهای واقعی از نهاد علم داشته و به آن در مسیر برآورده کردن نیازهایش سمت و سو بدهد.
1.7 روش پژوهش
این پژوهش مطالعه ای کیفی به روش اسنادی و کتابخانه ای است که به منظور تحلیل جامعه شناختی چالش های معرفتی – اجتماعی توسعه علم مدرن در ایران معاصر تدوین گردیده است. استفاده از این روش مستلزم به کارگیری روش های تحلیلی نیز هست. دسته بندی اطلاعات تاریخی جمع آوری شده و تحلیل پیام های درونی متون و اسناد مکمل روش اصلی این نوع پژوهش محسوب می شود. این روش از مشکلات بزرگی که در تحقیقات آزمایشی ومصاحبه پیش می آید مبری است بعضی از این مشکلات از این قرارند: فرآیند سنجش در تحقیقات آزمایشی می تواند بر نتایج تحقیق اثر گذارد، پاسخگویان در شرایط آزمایشی، از طبیعت، جریان طبیعی رفتار واندیشه فاصله می گیرند در بسیاری ازموارد سنجش خود موجبات دگرگونی در اندیشه ورفتار را فراهم می سازد و موجب حساسیت پاسخگو در موضوع تحقیق می شود، در حالی که در روش اسنادی هیچ یک از این مسائل ومشکلات وجود ندارد. اصولا رويكرد هاي كيفي بر اساس ديدگاه كل نگر به پديده هاي هستي بنا نهاده شده و پژوهشگران كيفي علاقمند به پاسخگويي به چراها هستند در حاليكه در تحقيقات كمي پژوهشگر به دنبال كشف رابطه علت و معلولي، آزمون فرضيه، پيش بيني و كنترل مي باشد. تحقیق کیفی در واقع شیوه منظم بررسی به منظور فهم پدیده ها و وقایع عوالم انسانی است.
از آنجا که تحلیل اطلاعات و داده های کیفی عموما پس از گردآوری کامل اسناد و مطالعه آن صورت می گیرد بدین صورت که با سازمان دهی اطلاعات و تجزیه آن به واحد های دارای ساختار، جستجوی الگو و صورت بندی آن، مقوله سازی، بازنگری و فهم درونی نتیجه مطلوب حاصل می شود، دسته بندی اطلاعات خام به صورت محتوایی و آنالیز داده ها و جمع آوری آن به صورت موازی اساسی ترین نکته روش شناختی این تحقیق محسوب می شود. دسته بندی موضوعات مربوط به علم مدرن در مقولات معرفتی و اجتماعی به عنوان مبانی معرفتی و اجتماعی، از سویی و همین طبقه بندی پیرامون چالش های مواجهه و توسعه این علم در ایران و تحلیل جامعه شناسانه آن در چهارچوبی تئوریک، روش مورد استفاده و مد نظر این پژوهش بوده است.
1.1

2 فصل دوم
رویکردهای نظری
مبانی اجتماعی – معرفتی علم مدرن و توسعه آن

2.1 مقدمه
چنانچه در فصل گذشته نیز ذکر شد، شناخت ابعاد و چالش های معرفتی – اجتماعی مساله توسعه علم و بالاخص توسعه علم نوین، در هر جامعه در پرتو نگرشی جامعه شناختی، منوط به استفاده از نظریات صاحب نظران و نتایج مطالعات انجام شده توسط ایشان است.
در این فصل سعی بر آن خواهد بود که تئوری هایی پیرامون مبانی و خصایص معرفتی علم مدرن و مناسبات آن با جامعه به عنوان نهادی اجتماعی مطرح گردد. که بدین صورت حوزه مورد مطالعه تحدید و صاحب نظران آن شناسایی و نظریات مرتبط با مساله نیز، معرفی شوند. تا پس از بررسی های تکمیلی در فصل سوم و دستیابی به جمع بندی نظری مطلوب و تکمیل فرضیات تحقیق، الگوی مورد نظر برای درک بهتر مساله صورت بندی گردد. در رویکردهای نظری ابتدا در جهت شناخت علم مدرن و ویژگی های منحصر بفرد آن تئوری های بنیادین مطرح می گردد، مناسبات این علم و جامعه از منظر جامعه شناسان علم و معرفت بررسی می شود.
2.2 رویکرد های نظری مبانی معرفتی اجتماعی علم مدرن
2.2.1 دیدگاه های مطرح شده پیرامون شناخت علم مدرن
بسیاری از مفاهیم و اصطلاحات علوم اجتماعی هم چنان با مساله عدم اتفاق نظر جمعی حتی به صورت نسبی در تعاریفشان مواجه هستند. یکی از مهمترین واژگان مبتلا به این معضل اساسی، علم است که از آن تعاریف متفاوتی ارائه شده است. شاید تا پیش از عصر روشنگری و مدرنیته در اروپا، واژه علم به معناى هر دانش منتظم به كار مى رفت و معناى بسيار وسيعى داشت و گاهی نیز معادل با فلسفه استفاده مى شد. تا جایی که حتی دانشمندان علومی مانند فیزیک و ریاضیات و امثال آن ناگزیر به ارائه نظریات غایت شناسی در اثبات صحت ادعاهای علمی خود بودند. اما با ورود به دنیای مدرن و تغییرات بنیادین در تمامی حوزه های شناختی، اصطلاح علم مدرن در ترجمه science به معنای علم طبيعى يعنى آنچه كه از راه تجربه و مشاهده به دست مى آيد، به كار گرفته شد. بنابرین از آن پس مفهوم” علم” در نگرشی عام، مجموعه مطالعات منظمی بود که آگاهی تجربی درباره پدیده ها و بررسی منطقی روابط میان آنها را سامان دهی می کند (دمپی یر: 1391).
از آنجا که در بررسی هر پدیده، مطالعه بر سابقه، برای درک چیستی، چگونگی و چرایی و در نهایت تحلیل حقیقت آن، امری بدیهی است، نگاهی به تاریخ علم نیز برای درک حقیقت علم مدرن، خالی از فایده به نظر نمی رسد.
پژوهشگران تاریخ علم، برای سیر پیشرفت فکری بشر و توسعه تجربه علمی، تفاوتی شایان توجه نسبت به سایر جریان های تاریخی قائل هستند. چه به زعم ایشان حرکت علمی فرایندی را تجربه می کند که بیشتر جنبه تکامل دارد و نه پیشرفت، به این معنا که این حرکت الزاما جریانی پیوسته و تصاعدی با منحنی بالارونده و افزایش مدام نیست. بلکه همواره سرشار از خیال های واهی، بن بست ها و عقب نشینی ها، دوره های نابینایی و فراموشی و در عین حال اکتشافات و اختراعاتی ارزشمند بوده است (کستلر،:1390). اما تجربه مدرنیته در اروپا، به این فرایند تکامل سرعتی شگرف بخشید به طوریکه تنها طی چند قرن تمامی علوم شاهد پیشرفتی بیش از آنچه در طول تاریخ خود اندوخته بود، گردید.
اگر بخواهیم شکل گیری علم مدرن را در سه دوره تقسیم بندی نماییم دوره اول تا نوزایی، دوم از نوزایی تا قرن نوزده و در نهایت دوره سوم یعنی عصر کنونی. در دوره دوم است که مفهوم علم مدرن به تدریج شکل می گیرد و از حوزه فلسفی رهایی یافته و به شکل تجربی نمودار می شود (خوشچهره و موسائی :1388). مطالعات بسیاری در حوزه های مختلف معرفتی برای تبیین خصیصه های دانش جدید نسبت به علوم پیش از آن، که ثمره ای این چنین گرانقدر یعنی تکنولوژی و توسعه برای تمامی جنبه های زندگی بشر داشته است، انجام گرفته است. اما شاید یکی از بهترین معیارها برای شناسایی این علم از سایر معرفت ها به پیروی از دانشمندان پیشین، از راه تفکیک وجوه آن باشد (ربانی:1389). چهار وجه قابل تامل برای هر دانش: 1- خاستگاه دانش 2- روش به کار گرفته شده در دانش 3- ماهیت دانش 4- خروجی دانش
آنچه ذیل مطالب عنوان شده ارائه گردیده است نظریاتی است پیرامون شناخت این چهار وجه. اما باید به خاطر داشت که در تمامی این نگرش ها سعی شده است تا خصلت های تمایزبخش علم مدرن نسبت به علوم ما قبل خود شناسایی و دلایل آن تبیین گردد، اما این نکته را نیز از نظر دور نباید داشت که در برداشت این حوزه های مختلف از ماهیت، روش و دستاوردهای علم مدرن، علی رغم تلاش در جهت روشن گری ویژگی های علم نوین، تنها به بررسی ابعاد محدودی از موضوع پرداخته شده است و برای جمع بندی و نتیجه گیری کلی هیچ یک از آنها به تنهایی بسنده نیستند.
2.2.1.1 خاستگاه معرفتی – اجتماعی علم مدرن
از معدود مواردی که اتفاق نظر میان دیدگاه های مختلف مطرح شده درباره علم مدرن در آن وجود دارد، مسئله خاستگاهی است که این علوم از آن برخاسته اند. نگاهی هر چند مختصر به تاریخ این علم برای درک فراز و نشیب های آن قطعا خالی از فایده نخواهد بود. بی گمان در طول تاریخ پر فراز و نشیب علم، آنچه بیش از همه ذهن کاوشگر بشر را به تفکر و تعمق

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع جامعه شناسی، معرفت علمی، جامعه شناسی معرفت، عقب ماندگی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع پدیده های طبیعی، یونان باستان، علوم طبیعی، زیست شناسی