پایان نامه رایگان با موضوع تزکيه، اخلاقي، آزمايش

دانلود پایان نامه ارشد

ساير انسان‌ها بهره بگيريم.
1-4. پرسش‌هاي تحقيق
1-4-1. سوال اصلي
تاثير متقابل ابتلاء و تزكيه اخلاقي بر يکديگر چيست؟
1-4-2. سوالات فرعي
1- تعريف ابتلاء و جايگاه و هدف، عوامل و آثار آن چيست؟
2- تعريف تزكيه اخلاقي جايگاه و هدف، عوامل و آثار آن کدام است؟
3- ارتباط ابتلاء با شر چيست؟
4- مسئله شرور چگونه قابل توجيه است؟
1-5. فرضيه‌هاي تحقيق
ميان ابتلا و تزكيه اخلاقي رابطه‌اي دوسويه برقرار است و هركدام بر ديگري اثرگذار است.
1- ابتلاء در اصطلاح به معناي امتحان و آزمايش کردن است. ابتلاء سنّت دائمي و فراگير است. هدف ابتلاء کمال انساني و قرب الهي مي‌باشد.
2- تزکيه در اصطلاح علم اخلاق عبارت از پاک کردن و پيراستن نفس از نقايص و صفات رذيله و آراستن آن به صفات پسنديده و کمالات نفسانيه است.. تزکيه هدف بعثت انبياء است و نيز رستگاري در گرو تزکيه است بنابراين تزکيه جايگاه مهمي در همه اديان خصوصاً دين اسلام دارد. عوامل متعددي براي تزکيه اخلاقي در دين اسلام وجود دارد که مي‌توان از تکاليف شرعي به عنوان نمونه نام برد. مهم‌ترين اثر تزکيه اخلاقي رستگاري است.
3- برخي از دانشمندان غربي ابتلا را مساوي با شر مي‌دانند. اينان وجود شرور در عالم را دستاويز انکار خدا و يا يکي از صفاتش، مي‌کنند.
4- هيچ شري، در عالم وجود ندارد، عدم‌ها و نيستي‌ها به نوبه خود مقدمه هستي‌ها و خيرات و کمالات‌اند، شرور به نوبه خود مقدمه و پله تکامل اند.
1-6. روش تحقيق
1-6-1. نوع روش تحقيق
اين پژوهش توصيفي و به لحاظ نگرش بنيادي و نظري مي‌باشد و همچنين توسعه محور است.
1-6-2. روش گرد آوري اطلاعات
جمع آوري مطالب و اطلاعات آن بر اساس روش اسنادي و كتابخانه‌اي انجام شده است.
1-6-3. ابزار گردآوري اطلاعات
مهم‌ترين ابزار گردآوري اطلاعات در اين پژوهش عبارتند از: فيش برداري از آثار مكتوب از قبيل كتاب، مقاله، استفاده از بانك‌هاي اطلاعاتي و نرم افزارها.
1-6-4.روش تجزيه و تحليل اطلاعات
تجزيه وتحليل اطلاعات شامل گرد آوري اطلاعات، تنظيم فيش‌ها، تحليل فيش‌هاست به اينصورت كه با مطالعه قرآن كريم، برخي از آياتي كه به گونه‌اي بيانگر سنت ابتلا هستد استخراج شده است و پس از طبقه بندي موضوعي به تفاسير و كتاب‌هاي مختلفي كه به نحوي با موضوع در ارتباط بود مراجعه شده است.
1-7. مشکلات و محدوديت‌هاي تحقيق
محدوديت زماني تنها محدويت آزار دهنده در طول مسير تهيه اين تحقيق بود و بقيه مشکلات با تلاش بيشتر قابل حل بود.
1-8. ساختار و سازمان دهي تحقيق
اين نوشتار برخي از جنبه‌هاي ابتلا و تزکيه اخلاقي را در چهار فصل ارائه مي‌کند:
فصل اول: به بيان کليات پرداخته و در آن عناوين نه گانه طرح تحقيق مطرح شده است.
فصل دوم: به ارائه شناختي اجمالي درباره مفهوم لغوي و اصطلاحي ابتلاء، مفاهيم مترادف با آن پرداخته است و نيز به فلسفه و اهداف ابتلاء اشاره شده است. همچنين به بررسي مسئله شر در جهان هستي و شبهات مطرح شده در آن باب، پرداخته شده است و در ادامه به ابزار و وسايلي که خداوند با آن‌ها انسان‌ها را آزمايش مي‌کند و فلسفه آزمايش‌هاي الهي را مورد بررسي قرار داده است.
فصل سوم: که تزکيه اخلاقي، شناخت و مباني آن، نام دارد نيز به ارائه شناختي اجمالي درباره مفهوم لغوي و اصطلاحي تزکيه و مفاهيم مترادف با آن بررسي و نيز ابزار تزکيه و موانع تزکيه اخلاقي با توجه به آيات و روايات پرداخته شده است.
فصل چهارم: که رابطه ابتلاء و تزکيه اخلاقي نام دارد به بررسي تأثير دوسويه ابتلاء و تزکيه اخلاقي پرداخته شده است که در آن به آثار تربيتي ابتلاء بر نفس انسان که تزکيه اخلاقي را به همراه دارد و شامل آثار فردي و اجتماعي مي‌شود پرداخته شده است و در ادامه به بررسي رابطه تزکيه اخلاقي با ابتلاء که باعث پيروزي در آزمايشات الهي مي‌گردد، مي‌پردازد.
1-9. پيشينه‌ي موضوع تحقيق
قديمي‌ترين مكتوبات در موضوعات قرآني مربوط به سنن الهي است شيخ صدوق در كتاب “التوحيد” در باب قضاء و قدر به طور مختصر به اين موضوع پرداخته است. در اديان گذشته نيز اين موضوع مطرح بوده است ودركتاب‌هاي مقدس تورات و انجيل مواردي را مي‌توان يافت كه در آن‌ها به مسئله‌ي امتحان وآزمايش تأكيد شده است. در چند سال اخير، برخي نويسندگان در خصوص اين موضوع كتبي را تدوين نموده‌اند ازجمله كتاب “امتحان الهي در قرآن و حديث” كه توسط ابوالقاسم غلامي ماياني (1388ه.ش)گرد آوري شده اين كتاب به صورت كلي به بحث سنّت ابتلاءپرداخته وجوانب مختلف اين سنّت را مورد بررسي قرار نداده است. هم چنين دركتاب “سنّت‌هاي اجتماعي” احمد حامد مقدم (1387ه.ش) انواع سنّت‌هاي الهي مورد بررسي قرار گرفته است.
مجتبي بيگلري در كتاب “ابتلاء از ديدگاه قرآن وسنّت” كه درسال (1380ه.ش) به چاپ رسيده است ابتلاء را به خوبي مورد بررسي قرارداده امّا در اين كتاب به آثارابتلاء توجهي نشده است.ازجمله پايان نامه‌هايي كه با موضوع ابتلاء كار شده است، پايان نامه‌اي به نام “ابتلاء وامتحان درقرآن” مي‌باشد. امّا اين پايان نامه نيز آثار ابتلاء را بيان نكرده است. پژوهش حاضر درصدد است به بيان تاثير دوسويه ابتلاء وتزکيه اخلاقي بپردازد.

2- فصل دوّم:
ابتلاء، شناخت و مباني آن

1) تعريف ابتلاء
2) ارکان ابتلاء
3) مباني ابتلاء
4) شرايط و زمينه‌هاي فزونيابتلاء
5) فلسفه و اهداف ابتلاء
6)اسباب و ابزار ابتلاء
7)آفات ابتلاء

2-1. تعريف ابتلاء
ابتلاء درقرآن با واژه‌هايي از قبيل بلاء، فتنه و امتحان بيان شده است كه بيشترين كاربرد به واژه‌ي ابتلاء وفتنه اختصاص دارد. واژه‌هاي ديگري نيز وجود دارند که اختصاص به ابتلاء ندارد لکن در اهداف، مترادف واژه ابتلاء مي‌باشند.
2-1-1. معناي لغوي ابتلاء
ريشه‌ي اين كلمه “بلو” در اصل به معني كهنگي و فرسودگي است.1 “بلي الثوبُ بلي وبلاءً به معناي لباس وجامه كهنه وفرسوده شده مي‌باشد”2 به كسي كه مسافرت او را خسته وفرسوده كرده باشد مي‌گويند: “أبلاهُ السفر”3، “بلاء” به معني آزمودن وامتحان كردن هم به كار مي‌رود. “بَلَوته؛يعني او را آزمودم ومثل اين كه از زيادي آزمايش او را خسته وفرسوده كردم.”4 درزبان عربي گاه از غم واندوه ونعمت نيز به بلاء تعبيرشده ودرعلّت اين نام گذاري گفته‌اند: “سمي الغم بلاءً من حيث انه يبلي الجسم”5، غم از آن جهت كه جسم را فرسايش مي‌دهد بلاء ناميده مي‌شود.
مرحوم طبرسي در اين زمينه مي‌نويسد:
“به نعمت ويا خسارت وزيان از آن جهت بلاء مي‌گويند كه در اصل، بلاء آن چيزي است كه به وسيله‌ي آن حالات انسان از صبر وشكر ظاهر مي‌شود پس به اين جهت خداوند انسان‌ها را با نعمت‌ها امتحان مي‌كند تا شكر آن‌ها را ظاهر سازد و همچنين آنان را با شدائد وسختي‌ها مي‌آزمايد تا صبر آنان پديدار گردد و از اين راه به ثوابي نائل آيند.”6
ابن فارس مي‌نويسد: “بلوي: البلاء واللام والواو والياء، أصلان؛ أحدهما: إخلاق الشيء والثاني: نوعٌ من الاختبار”7، بلوي: با، لام، واو داراي دو معناي اصلي است؛ نخست به معناي فرسوده شدن چيزي و دوم به معناي اختيار وآزمايش است، معناي اخير دركتب لغوي ديگر نيز آورده شده است.8
تكاليف و مسئوليت‌ها هم بلاء نام دارند، “البلاء:التكليف لانه شاق البدن”.9 چرا که اولاً بدن به راحتي تمايل دارد و تمام تكاليف براي تن وجسم سخت و مشكل است. ثانياً آن‌ها آزمون‌هايي از طرف خداوند است10 “وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّي نَعْلَمَ الْمُجاهِدينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرينَ وَ نَبْلُوَا أخْباركُم”.11 والبته ما شما را در مقام امتحان مي‌آوريم تا آن‌كه در راه خدا جهاد وكوشش دارد وصبر مي‌كند مقامش معلوم سازيم واخبار و اظهارات شما نيز (به مقام عمل) بيازماييم. برخي از لغويون بلاء را به معني ايجاد ودگرگوني وتحول نيز مي‌دانند. “ان الاصل الواحد فيها هو ايجاد التحول، اي التقلب و التحويل وهذا المعني ينطبق بجميع مواردها ومصاديق‌ها من دون اي تجوز او يتكلف فيها واما الامتحان والاختبار والابتلاء… فكل هذه من معاني مجازيه ومن لوازم الاصل وآثاره بحسب الموارد”.12 اصل درواژه‌ي بلاء ايجاد تحول و دگرگوني، به معني تبديل شدن وتغيير كردن مي‌باشد و اين معني مطابق است باتمام موارد آن و مثال‌هاي غير از معني دچار شدن و كلماتي نظير امتحان، اختبار و ابتلاء تمام اين معاني، مجازي(معناهاي ثانوي كلمه) هستند و از لوازم اصل معنا وآثار(كاركردهاي فعل) آن هستند كه بنا به موارد (درجملات مختلف) به كار مي‌روند. “وَ لَنَبْلُوَنَّكُم بِشيءٍ مِّنَ الخُوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأمْوالِ وَ الْأنفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ الصَّابِرين”،13و البته شما را به پاره‌اي از سختي‌ها چون ترس وگرسنگي و نقصان اموال و نفوس و آفات زراعت بيازماييم، و صابران را بشارت و مژده بده. “أي نجد تحولاً في حالاتهم و اختلالاً في امور معاشهم بعوارض الخوف أوالجوع أو غيرهما”.14 تحول و دگرگوني در حالاتشان و تغيير و پريشاني در کارهاي زندگيشان به دليل ترس، گرسنگي يا غير اين دو ايجاد مي‌کنيم.
گروهي معناي اصلي آن را آزمايش و اختيار (آزمايش کردن) در نظر گرفته‌اند و گروهي ديگر معاني اصلي آن را دگرگوني و کهنه شدن مي‌دانند. لذا در معناي اصلي آن اختلاف است.
“ابتلاء” مصدر ثلاثي مزيد از باب افتعال از ماده “بلو” است. اين واژه و مشتقات آن در قرآن 37 بار در ضمن 34 آيه به کار رفته است.15 واژه ابتلاء نيز در قرآن در دو معنا به کار رفته است که عبارتند از:
1-کهنه شدن و زايل شدن “يَئادَمُ هَل أدُلُّکَ عَليَ شَجَرَةِ الخُلدِ وَ مُلکٍ لَّا يَبلي”.16 آيا تو را به درخت جاويداني و مُلکي زوال ناپذير راه بنمايم؟ “ملکٌ لايبلي اي لايزول و لايضعف”.17 منظور از ملک زوال ناپذير زائل نشدن و ضعيف نشدن است.
2-امتحان و آزمايش “فَأمَّا الانسَانُ إِذَا مَا ابتَلَئهُ ربُِّه”.18 امّا انسان، هنگامي که پروردگارش وي را مي‌آزمايد، “اي امتحنه”.19 ابتلاء در اين آيه شريفه به معناي امتحان و آزمايش کردن است.
مي‌توان ابتلاء و بلاء را از يک ماده دانست و به آزمايش کردن معنا نمود. امّا تفاوتي که بلاء و ابتلاء دارند اين است که “في الإبلاء توجّه مخصوص الي جهه صدور التحويل من الفاعل و نظر خاصّ الي قيامه به-وفي الابتلاء توجّه مخصوص الي صدور الفعل بالطّوع و الرغبه و الاراده الخاصه”.20 در بلاء توجه به جهت انجام دهنده دگرگوني معطوف است و به برپا کننده آن توجه مي‌شود ولي در ابتلاء توجه به اين جهت است که جريان فعل با رضايت و ميل و اختيار مي‌باشد.
2-1-2. واژه‌هاي مرتبط با ابتلاء
خداوند در قرآن موضوع ابتلاء را با تعابير ديگري هم آورده است و فرهنگ‌هاي لغت نيز درباره واژه‌هاي مترادف ابتلاء تعاريفي را بيان کرده‌اند از جمله مهم‌ترين واژه‌هاي مترادف با ابتلاء عبارتند از:
2-1-2-1. فتنه
فتنه از ريشه فَتَنَ مي‌باشد که در کتب لغت معاني متعددي دارد و در قرآن نيز در پانزده21 معنا به کار رفته است اما ما معنايي را که مترادف با ابتلاء مي‌باشد را ذکر مي‌کنيم. طريحي در کتاب مجمع البحرين مي‌نويسد: “الفتنه؛ الابتلاء و الامتحان”،22 فتنه به معناي ابتلاء و امتحان است. “أحَسِبَ النَّاسُ أن يُترکُوا أن يَقُولُوا ءَامَنَّا وَ هُم لَا يُفتَنُون”،23 آيا مردم پنداشته‌اند که چون بگويند: ايمان آورديم، رها شوند و ديگر آزمايش نشوند؟ اين معناي فتنه از جمله “فَتنتّ الفِضَه والذهب”24 گرفته شده است. براي جدا نمودن ناخالصي‌هاي طلا و نقره اين دو را در آتش مي‌گدازند تا سره از ناسره تفکيک شود و چون آزمودن هم ملازم با گداخته شدن در سختي‌ها است، به اين مناسبت اين کلمه در اين معني استعمال شده است. ابن ابي الحديد مي‌نويسد:”فتنه گاهي بر مصيبت و بلاء که به انسان مي‌رسد اطلاق مي‌شود و گاهي بر اختيار و امتحان و گاهي هم بر سوزاندن و زماني بر گمراهي و ضلالت، اما اصل کلمه فتنه به معني اختيار و امتحان است و اعتبارات ديگر به آن برمي گردد”.25 أزهري و غير او از لغويون نيز گفته‌اند که جامع و ماحصل معناي فتنه ابتلاء و امتحان مي‌باشد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع محبت خداوند، ضعف اراده Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع صدق و کذب