پایان نامه رایگان با موضوع ادبیات شفاهی، ابراز وجود، ادبیات عامه، ضرب المثل

دانلود پایان نامه ارشد

با واقعیت ها ، رویدادها ، اتفاقات و حوادث خوب و بد ، تلخ و شیرین مردم ارتباط داشته باشد . این واقعیت ها ، بازتاب زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم ، شغل و پیشه ی آنان ، محصولات و تولیدات و صنایع دستی آنان ، نشان دهنده رفتار ، بینش ، نگرش ، منش ، اندیشه ، احساس و عاطفه ، دین ، اخلاق و باورداشت های مردم دارد که بسیاری از این واقعیت ها ثبت ، ضبط و یا مورد بررسی قرار نگرفته اند .

2-7. فرهنگ عامیانه و مردم شناسی
ترانه ها ، مثل ها، چیستان ها، لالایی ها، خرافه ها و افسانه های محلی بخش مهمی از فرهنگ عامه یا فولکلور است و منبع گرانبهایی برای پژوهشگران مردم شناس. مردم شناسان با استفاده از آثار فولکلوریک که از کهن ترین میراث فرهنگی انسان است و خاستگاهی جز زندگی ساده و فعال او ندارد، می توانند به ژرفای زندگی مردم راه یابند و به شیوه اندیشه ها، باورها، ارزش ها و هنجارهای اجتماعی و بطور کلی به تطور و دگرگونی فرهنگ مردم آگاهی پیدا کنند ( رنجبر، ستوده؛ 1383 :112).

2-8. هدف سروده های عامیانه
ادبیات شفاهی ، تاریخ نانوشته و فرهنگ شنیداری پیشینه ی ارزشی ماست که سینه به سینه گشته و این گنج فرهنگی پس از گذر ایام و ادوار مختلف به ما رسیده است .
بسیاری از سروده های عامیانه را نباید نادیده انگاشت . مردم از طریق این گونه ادبی ، دردها و غم ها و شادی های خود را بیان می نمودند و مردم را در آن سهیم می کردند . همه ی این آثار به جامانده ، جزئی از ادبیات ما به شمار می آید ، هر چند این گونه ادبی هنوز نتوانسته جایگاه راستین خود را آنگونه که شایسته و بایسته است ، در میان دیگر گونه های ادبی باز کند . این ترانه ها ، با همه ی بی توجهی که بدان شده ، برشی از زندگی مردم محسوب می شود .
ادبیات عامیانه – بویژه ترانه های گالشی – که ما در این پایان نامه از آن تحت عنوان ترانه های گالشی یاد می کنیم ، برای مردم آن دیار لذت بخش بوده و باعث شادی و شعف آنان می شده و بیانگر ذهن و زبان و نگرش و بینش آنان بوده و موجب انتقال فرهنگ و تجربه ی نسلی به نسل دیگر ، از فردی به فرد دیگر می شده است .
هدف ترانه ها و سروده ها و آوازهای محلی و بومی ، آنگونه که از ظواهرش بر می آید ، منعکس کننده ی زندگی ساده ی معیشتی و کار و تلاش مردم در دوران زمین داری اربابان بوده و جزئی از هستی مردم آن منطقه است .
مردم در بسیاری از ترانه ها ، آنگونه که مشاهده می شود ، حتی حق اظهار نظر نداشته و یا حتی حق ابراز وجود هم نداشته اند ، حکم ارباب بلا دفاع بوده و رعیت بی دفاع و بیچاره، ناچار از پذیرش حکم اربابی ، هر چند این حکم ، خلاف عرف و ناموس مردم محسوب می شده است . برملا کردن قدرت های اربابی ، مخالفت با فرامین ارباب ، مبارزه با ارباب – رعیتی، ابراز وجود در برابر قدرت مطلق روستاها ، ایستادگی ، مقاومت و حس پایداری که از آن تحت عنوان ادبیات مقاومت روستایی می شود یاد کرد ، اهداف ادبیات عامیانه و ترانه های گالشی و ادبیات بومی – محلی بوده است .
ادبیات شفاهی ،به طور شفاهی و سینه به سینه به مارسیده است و راویان و سرایندگان شناخته شده ای ندارند و هم چنین ادبیات شفاهی را به افسانه ، ترانه ، ضرب المثل ، لالایی ، چیستان و امثال آن تقسیم کرده ادن . بهتر است گفته شود ، ادبیات شفاهی بیان گفتاری و آوازی را در برمی گیرد و می توان آن را به دو گروه اصلی قصه و ترانه عامیانه تقسیم کرد و بعد به انواع کوچکتر و فرعی از قبیل ضرب المثل ، چیستان و اصطلاح ها . ( سادات اشکوری ، 1377 : 32 )
با مشاهده ی ادبیات عامه کشورمان می توان با خلقیات و نگرش و شوه ی زندگی مردم آشنا شد و از آن بهره ها برد . در ادبیات عامه ی ایران ، غم ، شادی ، طنز ، آزادی طلبی و چون آن را می توان در لالایی ها ، متل ها ، داستان های حماسی به چشم دید که در طی قرون سینه به سینه از پدرها و مادرها و از پدربزرگ ها و مادر بزرگ ها به نسل امروز رسیده است . ( حجازی ، 1387 : 29 )
2- 9 . کارکرد ادبیات و اشعار عامیانه
فولکلور کارکردهای مختلفی دارد که می توان به طور مختصر به آن ها اشاره کرد:
1.       انتقال احساسات و عواطف انسان ها
2.       پاسداری از ارزش ها و میراث ملی
3.       بیان درد و رنج ملل و آشکار کردن صحنه های جنایت شاهان و ستمگران در طول تاریخ علیه ملل مستضعف.
4.       ارج نهادن به دلاوری های پهلوانان و دلیر مردان در مبارزه با ظالمان.
5.       تلاش برای برقراری ارتباط صمیمانه بین انسان با همنوعان خود و انسان با پدیده ها و موجودات دیگر و در نهایت تقویت بنیه های زندگی اجتماعی و ایجاد تفاهم در میان آحاد بشری.
6.       توصیف زیبایی های هنری و حکمی .
7.       تولید فرهنگی بر اساس ذهنیّت ها و ارزش های پایدار تاریخی در میان جوامع بشری.
8.       بیان مشکلات و گرفتاری های ملت ها در دوره های مختلف .
9.       آشنایی با تاریخ گذشتگان و بررسی اعتقادات و مراسم دینی و آیین های اقوام.
10.    به تصویرکشیدن حکمت های توده و آداب و رسوم آن ها.( بختیاری،1386: 19)

2-10. تعریف دوبیتی یا ترانه ی روستایی
ترانه های عامیانه یا در حقیقت « ناله ها و فریادها » زبان به زبان و سینه به سینه گشته و اغلب دچار تغییرات و تحریفات شده و تا به شکل کنونی به دست ما رسیده است .
ترانه های عامیانه در میان شالیزارها و باغات چای و مرکبات ، زیر سقف کلبه ها و کومه های روستایی دهقانان ، در دامن کوه ها و آغوش کشتزارها و در میان گلّه های گاو و گوسفند همراه با نی شبانان و زنگ کوچ قبایل و طوایف پدید آمده اند .
رنگ هر یک از ترانه ها هم با عنصر طبیعت بروز می کند . عناصر طبیعی شعر عامیانه متناسب با حال و هوا و فضای همان جایگاه و پایگاه در شعر بازتاب دارد . چون شاعران گویا چاره ای جز این نداشته اند که با وسایل و ابزار و اسباب دم دستی خود اشعار خود را بسرایند و بدانان جان بدهند و روح بدانان بدمند و از آنان انتظارات خود را برآورده سازند . سرایندگان شعر های روستایی و گویندگان و آواز خوانان ترانه های گالشی و تاریخ پیدایش و سرایش این اشعار برما روشن نیست . امّا می توان به راحتی جنسیّت شاعر را از لابلای اشعار بیرون کشید و تشخیص داد که چه دورانی از زندگی را سپری می کند و یا در چه حال و هوایی این را سروده است .
« ترانه های عامیانه ، یعنی شعرهایی که در میان توده ی مردم رواج دارند و اغلب همراه با ساز و آواز خوانده می شوند ، از ذخایر گنچینه ادبیات ملّی ایران هستند . » ( خلعتبری ، 1390 : 29 )
ترانه ی روستایی ، نوعی ابراز وجود قومی و قبیله ای است . نوعی استقلال فرهنگی و خودبسندگی به شمار می آید . نوعی نازش و تفاخر است که هنوز در میان کوهپایه نشینان از سویی و جلگه نشینان و شهرنشینان از دگر سوی دیده می شود . از این ترانه ها تحت عنوان محصولات و ظرفیت های قومی ، اتّکا به تولید فرهنگ می شود یاد کرد . تولید این ترانه ها جزو سیاست های درون قبیله ای در میان کوه نشینان و جنگل نشینان و روستائیان به شمار می آمده و می آید که سعی می کردند خود را برتر از مصرف کنندگان معرّفی کنند .

2-11. نگاهی به مفهوم گالش در ترانه ی محلی
به این دوبیتی مشهور در میان اهالی اتاقور و حومه توجه کنیم :
به وارش ورف وارش مو نبوم تر
همه خونه درن مو مالونه ور
همه یار گالش می یار سر گالش
عجب فیضی ببورده غول گالش
در این دو بیتی چند ویژگی نهفته است :
نخست کلمه ی « وارش » ، که به تکرار آمده و صنعت تکرار الفاظ از ویژگی های بارز ترانه های محلی است . « وارش » و « ورف » به جای بارش و برف که نشان از ریشه ی باستانی این کلمه دارد .
دوم ، شغل دامداری اهالی محل ؛ « مالون » یعنی « مال » و مالداری یعنی دامداری و شغل چوپانی و چوبداری مردم دارد .
گالش ، به ساکنان کوهستان های شرق گیلان اطلاق می شود ، شغلشان گله داری و دامداری است از این راه انواع لبنیات را فراهم می آورند و در درجه دوم به پشم ریسی و شالبافی می پردازند . چون از پشم گوسفندان مواد اولیه آن را به دست می آورند . لباسی که گالش ها هنوز هم از آن استفاده می‌کنند عبارتست از: شلوار پشمی، جلیقه پشمی، کلاه و شولا که همه پشمی هستند و برای زندگی در شرایط آب و هوایی سرد کوهستان مناسب می‌باشد.
گالش ها در اصل دامدارند و به کار زراعی نمی پرداختند . اما چندی است که به کشت و زرع هم روی آورده اند .گالش ها در کار پرورش و تیمار دامهای اهلی از قبیل گاو و گوسفند و بز و قاطر و سگ گله هستند. گالش ها ، در میان خود کسی را دارند که در نگه داری دام ها از همه مهارت بیشتری دارد . لذا جلگه نشینان « مال » و دام خود را بدو می سپارند و او آن ها را به ییلاقات می برد و در « کولام » خود آن ها را به چرا می برد ، پروار و شیرده می کند و در فصل سرما به صاحبشان برمی گرداند . به این فرد « سرگالش » می گویند .
جمعیت روستایی اتاقور را گالش ها تشکیل می دهند و اغلب آنها در کنار گاوداری به چایکاری و نوغانداری روی آورده اند.
ریشه گالش را دو گونه یاد کرده اند :
نخست : گالش یا گاولش، در زبان فارسی معنای گاوبان می‌دهد، و ریشه در زبان سانسکریت دارد . در زبان سانسکریت به نگهداری و پاسداشتن از گاو ، گئورکش گفته می‌شود . بعبارت ساده تر گالش یعنی کسی که دامداری می‌کند و گاو گوسفند پرورش می‌دهد . گالش ها در گیلان و مازندران و اغلب در کوه‌ها زندگی می‌کنند. (رنجبر- رادمرد. 1382 : 10 )
دوم ، واژه گالش ظاهراً به کسی اطلاق می شود که به گله داری مشغول باشد و از نظر لغوی “گال » از مصدر گالیدن ، به معنی دوری و کناره گیری هم دیده شده و معنای گالش ، کناره گیر، دوری گزین . برای آنان که از جلگه به کوهستان پناه برده و سنت گله داری خود را کماکان محفوظ داشته اند، مناسب می نمایند.
البته این توجیه دوم کمتر مورد تأیید قرار گرفته است .
 گالش ها دو دسته‌اند:
نخست آنهايي كه اقتصاد چوپاني (شباني) دارند و به خاطر دام ها در فصول معين ييلاق و قشلاق مي‌روند  . انگيزه آنها از اينكار كاوش و جستجو براي يافتن مراتع و چمنزارهاي تازه است.
دسته دوم گالش هايي كه متكي به اقتصاد كشاورزي مي‌باشند و كمتر مساكن خود را ترك مي‌گويند، اينان غير كشاورزي تعدادي گاو وگوسفند دارند كه چون قادر نيستند براي تعليف آنها به مراتع دور دست ببرند طبق قرار دادي دامها را به « نيماكه»  واگذار مي‌كنند. Nimaka) نيماكه به گالش هايي گويند كه با بردن دام هاي ديگران به علفزارهاي صعب العبور كوهستاني و گرفتن مزد از صاحبان آنها امرار معاش مي‌كنند. معني لغوي نيماکه در لهجة گالشي شريك و دوست مي‌باشد. )

2-12. وزن دوبیتی یا ترانه محلّی
وزن ترانه های عامیانه و دوبیتی های محلی همان وزن مشهور دوبیتی های باباطاهر است که در وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل یا فعولن و در بحر هزج مسدس محذوف سروده می شود . این اشعار گاهی از این معیار عدول می کند و وزنی دیگر به خود می گیرد که معیارهای عروضی را در هم می ریزد و وزنی خودمانی و به اصطلاح محلّی « من درآوردی » به خود می گیرد .
ژوکوفسکی در مقدمه ی کتاب اشعار عامیانه ی ایران می نویسد : « وزن تصنیف را در خواندن به دشواری می توان دریافت . تصنیف ها گاهی قیافه ی نثر موزون را دارند . احتمالاً این نارسایی ظاهری با قواعد موسیقی به اصطلاح آواز یا آهنگ ترانه بستگی دارد . » ( ژوکوفسکی ، 1389 : 24 )

2-13. ویژگی های سبکی ترانه های عامیانه
دوبیتی از قالب‌های ریشه‌دار شعر پارسی است. دوبیتی شعری یازده هجایی مرکب از چهار مصرع است که همه بر یک قافیه جز مصرع سوم که آوردن قافیه در آن اختیاری است، می‌باشند. دوبیتی وزن تکامل یافته و عروضی شده نوعی از ترانه‌های دوازده هجایی قدیم ایران است. نامدارترین وزن دوبیتی بحر هزج مسدّس مقصور – مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل-
آخرین مصراع دو بیتی مصراعی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع فرهنگ عامه، آداب و رسوم، بازی های بومی، زبان فارسی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع آداب و رسوم، قهوه خانه ها، اثر ادبی و هنری، اجتماعی و سیاسی