پایان نامه رایگان با موضوع ادبیات تعلیمی، اوقات فراغت، ادبیات فرانسه، ملی گرایی

دانلود پایان نامه ارشد

العیون الیواقظ » ارائه به کودکان بوده است؟
« با مطالعه مقدمه دیوان العیون الیواقظ می توان گفت : انگیزه ی اصلی عثمان جلال از تدوین این دیوان لذت و سرگرمی بوده است ، زیرا وی در اوقات فراغت به خلق این اثر لذت بخش پرداخته و خود در مقدمه دیوان گفته است : « در اوقات فراغت به ترجمه کتاب دانشمند شهیر فرانسوی ، لافونتین پرداختم .کتاب لافونتین از بزرگترین و گرانبهاترین آثار فرانسه به شمار می رود که در قالب منظومه هایی به زبان حیوانات و پرندگان به سبک و شیوه کتاب «الصادح و الباغم » و « فاکهه الخلفاء » نوشته شده است . من مجموعه ترجمه ام را « العیون الیواقظ فی الامثال و المواعظ » نامیده ؛ اما برای چاپ آن با مردی فرانسوی مالک چاپخانه ای قرارداد بستم ، اما او به عهد خود وفا نکرد ؛ از اینرو به چاپخانه ی دیگری مراجعه کردم و برای انتشار آن تمام اموالم را صرف نمودم . پس از انتشار دیوان ، آن را به واسطه ی مرحوم مصطفی فاضل پاشا به عباس پاشا عرضه کردم ؛ اما او دیوانم را به سوی مصطفی پاشا پرتاب کرد و مصطفی پاشا دست از پا درازتر بازگشت و غم و اندوه جانم را فرا گرفت.» 115
« چه بسا هدف عثمان جلال از ارائه دیوانش به عباس پاشا اول این بود که « انتظار داشت وی دستور دهد این دیوان در مدارس مصر تدریس شود . اما عباس پاشا که به عقب ماندگی فرهنگی و دشمنی با علم و دانش شهرت داشت خواسته وی را محقق نساخت . اما سرانجام عثمان جلال به هدف خود رسید و ثمره تلاش خود را به عینه مشاهده کرد ، زیرا وزارت آموزش وپرورش آن وقت در سال 1894م تدریس دیوان وی را در مدارس مصر مقرر نمود و به مدت نیم قرن از کتاب های درسی اصلی در مدارس بشمار می رفت . در چاپ سال 1906م دیوان با تصاویر آراسته شد به طوریکه در هر حکایتی تصویری ترسیم شده است .»116
در پاسخ به سوال دوم نیز باید گفت «عثمان جلال در مقدمه بلندی که بر دیوان العیون الیواقظ نوشته است درباره ارائه آن به کودکان و متناسب بودنش با سطح فهم و درکشان سخنی به میان نیاورده است و تنها در آخرین منظومه دیوان با عنوان «الخاتمه» پرده از هدف خویش برداشته و بیان کرده است که اغلب منظومه ها و اشعار این دیوان با هدف تعلیمی و تربیتی در قالب ادبیات تعلیمی و تهذیبی و ادبیات حکیمانه به صورت داستانهای منظوم به زبان حیوانات و پرندگان برای کودکان به رشته نظم در آمده است. این شاعر و مترجم در انتقال شاهکار ادبی فرانسه به کودکان و بزرگسالان و بخشیدن رنگ و بوی مصری بدان بسیار چیره دست بوده است .»117 وی همچنین در پایان این منظومه تدریس این دیوان را در مدارس پیشنهاد کرده است :
«یغرسه فی سائر المدارس

انا من احسن المغارس

ویقتنی الحمد به والشکرا

من کل من ینظره و یقراء»118

« آن را در تمام مدرسه ها می کارد براستی که آن از بهترین کاشتنی هاست .»
« و از ستایش و تشکر هر بیننده و خواننده برخوردار می شود . »
2-1-2-1-2 . دیوان الیواقظ اثری خاص برای کودکان
« عثمان جلال در دیوان العیون الیواقظ علاوه بر ترجمه امثال و حکایت های لافونتین که بالغ بر 163 قصه منظوم به زبان حیوانات و پرندگان می باشد و هر یک با پند و اندرزو حکمت و ضرب المثل پایان می یابد ، از بسیاری از امثال حکیمانه و اشعار کهن میراث ملی مصر و میراث عربی بهره گرفته است و همچنین بسیاری از آیات قرآن و احادیث شریف نبوی را در تعدادی از قصه هایش تضمین کرده است و برخی از قصه هایش را با تکیه بر اندیشه و خیال ، گاه به زبان فصیح و گاه به زبان عامیانه به رشته نظم کشیده است . این دیوان در مجموع شامل دویست حکایت می باشد که اغلب آنها به شیوه ی تمثیلی به نظم کشیده شده است .»119
« وظیفه ادبیات بالاخص ادبیات کودک برمضامین ومفاهیمی که عثمان جلال در نظم قصه ها مطمح نظر قرار داده است ، تقریبا تنها بر ، سی و چهار منظومه انطباق دارد . وظیفه منظومه ها در دیدگاه وی محقق ساختن اهداف اصلی ادبیات کودک از جمله اهداف اخلاقی ، تعلیمی، عاطفی ، زبانی و هنری تجلی یافته است و سایر منظومه ها برای کودک مناسب نمی باشد ، زیرا شاعر در آنها موضوعاتی مانند زن بیوه ، دختر باکره ، نکوهش زشتی زن و… سخن گفته که چنین مفاهیمی در دنیای کودک ، در هر رده سنی که باشند ، وجود ندارد.»120
بنابراین با توجه به مطالب بیان شده می توان نتیجه گرفت که عثمان جلال از اولین کسانی به شمار میرود که اشعار لافونتین را با دخل و تصرف نزدیک به اقتباس ترجمه نموده است و با افزودن بسیاری از حکایات و اشعار عربی به آن ، صبغه مصری داده است . دیوان العیون الیواقظ وی اولین تلاش عربی برای ایجاد ادبیات کودک در نیمه دوم قرن نوزدهم بشمار می رود که راه را برای شکل گیری ادبیات نوین کودک به معنای تمام کلمه در جهان عرب هموار کرده است.
2-1-3 . جایگاه عبدالله فریج در شکل گیری شعر کودک
« « عبدالله فریج » شاعر شامی الاصل ناشناخته که در اسکندریه زندگی کرده است و مورخان به سختی می توانند در کتاب های تاریخی و ادبی اخباری از وی به دست آورند چون که تنها چند قصیده یافت می شود که در مدح یا رثای وی سروده شده است وی دیوانی با عنوان « نظم الجمان فی امثال لقمان » در سال 1893م منتشر نموده است . که شامل پنجاه مثل پیرامون حیوانات ، پرندگان ، حشرات و انسان می باشد و آنها را در قالب « ارجوزه »121 ریخته و هر ارجوزه را با یک مثل از امثال لقمان به پایان رسانده است . وی در مقدمه کتاب گفته است: امثال سرورمان لقمان ،کسی که خداوند متعال به حکمت وی گواهی داده است و دیگر امثال و حکم جالب و شگفت انگیز دارای مفاهیم استوار را به زبان شعر در آوردم سپس آن را خدمتی ادبی برای دانش آموزان مدارس ابتدایی قرار دادم . با اینکه عبدالله فریج مقدمه ادبی مفصلی برای دیوان نوشته است اما محتوای دیوان ، فاقد روح شعری می باشد . »122
دیوان « نظم الجمان فی امثال لقمان » یک تجربه جدید در حوزه شعر می باشد که در شکل گیری شعر کودک جایگاه مهمی داشته و از سوی دیگر دیوانی است که در آن صبغه ملی به چشم می خورد ؛ زیرا نه تنها ترجمه ای از آثار ادبیات بیگانه نیست ، بلکه دیوانیست که فقط امثال عربی معروف درباره ی حیوانات در آن به رشته نظم کشیده شده است .
2-1-4 . مصطفی کامل داعیه گسترش ادبیات تعلیمی
« نیمه دوم سال 1893م شاهد اولین دعوت عربی برای گسترش ادبیات تعلیمی تهذیبی وآگاهی ملی در روح و جان نونهالان عرب در عرصه مطبوعات می باشیم . آنچه در این میان شگفت آور می نماید این است که صاحب این دعوت ، رهبر و سیاست مدار ملی عرب ، «مصطفی کامل» می باشد . وی در دوران تحصیل در مدرسه حقوق با ایمان به اینکه نونهالان، امید آینده ملت هستند ماهنامه ای با عنوان «المدرسه » برای آنها تاسیس نمود تا از نفوذ یأس و ناامیدی به درون آنها جلوگیری کند . هدف وی از انتشار این مجله ، فرهیخته کردن کودکان و پرورش فکر و اندیشه و روح آنها بود . و در آن به اهمیت تربیت کودکان تاکید ورزیده و به نقش و جایگاه سرودهای ملی حماسی و قطعه های منظوم و تأثیر آن در پرورش روحیه ملی گرایی آنها اشاره کرده است . وی در این باره گفته است : از آنجا که والاترین هدف ما در این ماهنامه ، تعلیم و تربیت و تهذیب کودکان و نوجوانان می باشد ، تصمیم گرفتیم در هر شماره از آن دو الی سه سرود را به سبکی بسیار شیوا و جذاب درج نماییم ، تا پس از گذشت شش ماه مجموع آن را در کتابی جمع آوری نماییم . و بسیاری از سخنان شیوا و حکیمانه را بدان ضمیمه کنیم ، تا منبعی غنی برای تربیت کودکان و پرورش روح وطن دوستی در آنها باشد.»123
« تلاش های مصطفی کامل در عرصه ادبیات کودک تنها در تحریر مجله المدرسه محدود نشده است ، بلکه وی در روزنامه های « المؤید » و «الاهرام » نیز به ادبیات کودک پرداخته ، و مقاله هایی در این باره منتشر نموده است .»124
توجه مصطفی کامل به ادبیات کودک ابعادی تربیتی دارد که از منبر مطبوعات به انتشار آنها پرداخته است و درآن بیش از هرچیز به پرورش روحیه ملی گرایی و میهن دوستی کودکان به وسیله ادبیات کودک توجه نموده است .
2-1-5 . احمد شوقی بنیانگذار قصه منظوم کودکانه
« امیر الشعراء « احمد شوقی » بنیانگذار حقیقی هنر قصه منظوم برای کودکان در عصر معاصر به شمار می رود . وی در سال 1868م متولد شد. در ابتدا در مصر به تحصیل پرداخت و سپس در سال 1891م از سوی حکومت وقت ، برای ادامه تحصیل در رشته حقوق به فرانسه اعزام شد . او اولین قصه های منظوم خود را از پاریس به مصر فرستاد و پس از بازگشت به مصر در سال 1893م به سرودن قصه های منظوم ادامه داد. وی قصه های منظومش را با چاپ اول دیوانش منتشر نموده و به اثر پذیری خود از اسلوب لافونتین اشاره کرده است.»125
« احمد شوقی در مقدمه چاپ اول دیوان «الشوقیات» به سال 1898م گفته است : اندیشه و خیال خود را در نظم حکایت ها و قصه هایی به سبک مشهور لافونتین قصه منظوم آزمودم و در این دیوان مقدار قابل ملاحظه ای از این قصه ها و حکایت های منظوم را گنجانده ام . هرگاه نظم دو یا سه افسانه را به پایان می بردم ،آن را برای نوجوانان مصری می- خواندم و آنها بی درنگ مضمون ومحتوای قصه را می فهمیدند و با آنها انس می گرفتند و به اغلب آنها می خندیدند. من این موضوع را به فال نیک می گیرم و آرزومندم – اگر خداوند به من توفیق دهد – برای کودکان اشعاری بسرایم که مشابه آن چیزی باشد که شاعران کشورهای متمدن برای کودکان خود سروده اند . اشعاری را برای کودکان عرب بسرایم که با سطح فهم و درک آنها متناسب باشد و به اندازه توانایی های ذهنی خود ، از آن حکمت و ادب بیاموزند. از این رو در راستای محقق ساختن این هدف دوستم «خلیل مطران» صاحب لطف و آگاه در ادبیات و مسلط به سبک عربی و فرانسوی ، در نظم شعرسرایی را به سرودن اشعار کودکانه دعوت می کنم و امیدوارم که در خلق ادبیاتی برای کودکان همکاری کند وسایر شاعران و نویسندگان ما را در محقق ساختن این هدف یاری کنند.»126
« ادبیات کودک فرانسه در آن دوره به مرحله اوج و شکوفایی خود رسیده بود . احمد شوقی همانطور که با فنون جدید ادبی مانند شعر غنایی ، نمایشنامه و نشست های ادبی آشنا شد ، از نوع جدیدی از ادبیات یعنی ادبیات کودک اطلاع یافت وی با اندیشه و احساسات شاعرانه خود جنبش های هنری و ادبی بین هنرمندان و ادبای فرانسه را درک نمود و فهمید موضوعات جدیدی در ادبیات فرانسه وجود دارد که شایسته است شاعران عرب از آن تاثیر بپذیرند و هنرهای نوینی وجود دارد که لازم است جایگاهی برای آن در ادبیات عرب پیدا شود از اینرو تصمیم گرفت موهبت ها و استعداد شعری خود را در این هنرهای جدید بیازماید و از حاصل مطالعه ی خود و آثار نوابغی در ادبیات فرانسه مانند «لامارتین » ، «دی موسیه » و « ویگتور هوگو » بهره گیرد. »127
« با بررسی مقدمه ی چاپ اول دیوان «الشوقیات» میتوان دریافت که احمد شوقی برای آفرینش ادبیاتی برای کودکان در قالب حکایت ها و قصه های افسانه ای منظوم به زبان حیوانات و پرندگان ، مشابه آنچه در کشورهای متمدن غربی مشاهده نموده بسیار راغب بوده است ، و این خود ، نشان دهنده میزان تاثیر پذیری وی از ادبیات غرب می باشد . ازسوی دیگر احمد شوقی به صراحت اذعان نموده است که در راستای خلق ادبیات کودک از اسلوب مشهور« لافونتین » تاثیر پذیرفته است. منظور شوقی ، زبان و بیان شعری لافونتین نیست بلکه مقصودش از « اسلوب » محتوای قصه ها وحکایت های افسانه ای موسوم به « فابل» می باشد که لافونتین آن را به زبان حیوانات روایت می کرد. » 128
« فابل بر اساس تعریفی که « محمد غنیمی هلال » از آن ارائه داده ، عبارت است از قصه ها و حکایت هایی با ویژگی های اخلاقی – تعلیمی در قالب ادبی خاص آن که به شیوه ی نمادین در معنای کلی کلمه نه در مفهوم کتبی آن نوشته می شود . و نماد به این معناست که شاعر یا نویسنده شخصیت هایی در قالب حیوانات و ماجراهایی را ارائه می کند ، حال آنکه منظور وی شخصیت های انسانی است که نمادی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع زبان فرانسه، درس اخلاقی، برنامه درسی، نمایشنامه Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع نمایشنامه، زبان عامیانه، ادبیات فرانسه، تاریخ ادبیات