پایان نامه رایگان با موضوع اخوان ثالث، روزنامه‌نگاری، جنگ تحمیلی، استان خوزستان

دانلود پایان نامه ارشد

بود و اخوان ثالث آن را به کمال رسانید» (لنگرودی، 1377: 296).
بررسی های شعر مهدی اخوان نشان می دهد که پرداختن به اجتماع از برجسته ترین مؤلفه های شعر شاعر است و او هرگز خود را جدا از تعهد به جامعه احساس نمی کند.
2 ـ 5 ـ خوشا اقلیم خوزستان (1351 ـ آبادان)
در خصوص استان خوزستان قطعه های زیر را سروده است: دو شعر زیر به فاصله ده سال سروده شده است. شعر اول مربوط به قبل از جنگ تحمیلی است و شعر دوم در سال دوم بعد از جنگ:
خوشا اقلیم خوزستان و خورشید خطرخندش
پسین و صبح نخلستان، شب کارون و اروندش
جواهر شرمگین، چون کیمیا، از خاک زرخیزش
و شیرین ‌کام دریا زآبهای آبرومندش
زمستان رفته است از یاد تقویمش که هر سالی
بهاران ست و تابستان، خزان هم روزکی چندش
پس از ایام نوروزی، به تابستان گراید سال
بهار از سینه آذر، بوَد تا ساق اسفندش
به نخلستان از آن بینی به سر هر نخل را چتری
که آتش بارد از خورشید قهّار ظفرمندش
شقایق‌زارها بینی شکفته در زمستانها
که در جای دگر هرگز نمی‌بینی همانندش
اگر من پیش از این می‌دیدم اینجا را، نمی‌گفتم:
خوشا تهران و چشم‌انداز بشکوه دماوندش
لب کارون و اروندش تفرجگاهها بینی
که از حسرت کند خون در دل تجریش و دربندش
مسافر بیند ار شبهای کارون و بلم‌رانی
نخواهد بود دیگر هیچ جا چندین خوشایندش
خبرها می شنیدم حسن سبز هند را بسیار
ولی دیدم به خوزستان عیان بی‌مثل و مانندش
مکرر کن «امید» این نغمه تا خاطرنشین گردد:
خوشا اقلیم خوزستان و خورشید خطرخندش
(اخوان ثالث، 1375: 377)
2 ـ 6 ـ کنون بنگر به خوزستان (1360 ـ تهران)
یک سال و اندی بعد از جنگ تحمیلی جهانخواران غرب و شرق و به دلقکی و مباشرت صدام مزدور، در تهران گفته شد:
کنون بنگر به خوزستان که بینی چونش و چندش
به خون‌آلوده کارونش، به بهمنشیر و اروندش
بر او تازان یکی تازی، به خونریزی و لجبازی
ددی مزدور غرب و شرق، با صد مکر و ترفندش
ز خونریزی خوش و خندان، مسلح تا بن دندان
عراق از او چنان زندان،گرفته عالمی گندش
درختی فاسد و شوم است و بارش بدتر از زقّوم1
به همت هم توان، هم باید از اعماق برکندش
همین رزمنده نواللهیان، الله‌اکبر گوی
به لطف حق توانند از بن و بنیان برآرندش
به چنگ آریم با جنگ و به دست داد بسپاریم
و خواهد دید او از داد، فرجام خوشایندش!
شهود دادگاه ما: شهیدان و یتیمانشان
دگر آواره جنگی و جانباز و همانندش
ددک صدام بی‌دین را، نه دد، بل عنترک صدام
به روی دار رقصانیم، با زنجیر یک‌چندش
عرب را می‌کشد نامرد و می‌گوید عرب خواهم
عجم بگذار و با دین عرب سی ‌نسل پیوندش
اگر رحمی نکرد او بر زن و فرزند ما مردم
به راه خوی و خویش رفت و حزب لعنت‌آوندش
تو ای آزاده ایرانی، شرفمند، از بنی الاحرار
به راه «لا تَذَر» رو با زن و با اهل و فرزندش
خوشا ملک عراق ما، که دارد اشتیاق ما
خوشا دیرین میانرودان ما و اروند و مروندش
«امید» این لخته خون قلب تو ‌می خواهد بگوید باز:
خوشا اقلیم خوزستان و چند و چون دلبندش
(اخوان ثالث، 1375: 379)

فصل سوم
مضامین اجتماعی
اشعار محمد مهدی جواهری

3 ـ 1 ـ محمّد مهدی جواهری
محمّد مهدی جواهری سال 1900م در شهر نجف اشرف در خانواده ای دینی و علمی دیده به جهان گشود (بیضون، 1993: 7) جدّ او شیخ محمّد حسن جواهری در زمان خود از مراجع بزرگ شیعه به شمار می رفت. این دانشمند بزرگ با نگارش کتاب جواهر الکلام یکی از اصلی ترین منابع فقه شیعه را ارائه کرده است. از این رو، صاحب جواهر، بنیانگذار مجد علمی این خانواده و موجب شهرت آن شده است. پدر جواهری نیز از علمای دین بود که به تربیت فرزندش همّت گماشت (أبو حاقه، 1979: 234. )
3 ـ 1 ـ 1 ـ اصل و نسب جواهری
جواهری‌ ، محمدمهدی‌، بزرگ‌ترین‌ شاعر كلاسیك‌ عراقی ایرانی‌ تبار در نیمه قرن‌ چهاردهم‌. برای‌ تولد وی‌ تاریخ های‌ متفاوتی‌ ذكر شده‌ است‌، اما به‌ نظر می‌رسد صحیح‌ترین‌تاریخ‌ 17 ربیع‌الاول‌ 1317ق باشد (میربصری‌، 1999م.ج‌ 1: ‌180).
3 ـ 1 ـ 2 ـ خانواده جواهری
وی‌ در خاندانی‌ اهل‌ علم‌ در نجف‌ به‌ دنیا آمد. پدرش‌، عبدالحسین‌، از نوادگان‌ شیخ‌ محمدحسن‌ نجفی‌ (مؤلف‌كتاب‌ معروف‌ جواهرالكلام‌) بود. اولاد و نوادگان‌ شیخ‌محمدحسن‌، نام‌ خانوادگی‌ خود را در انتساب‌ به‌ این‌ كتاب‌، «جواهری‌»، «صاحب‌ جواهر» و «جواهر كلام‌» برگزیده‌اند (مهدوی دامغانی‌، 1387: ‌ 144).
3 ـ 1 ـ 3ـ دوران تحصیل و تعلیم جواهری
محمدمهدی‌ از پنج‌ سالگی‌ خواندن و نوشتن‌ را نزد برادر بزرگش‌، عبدالعزیز، و قرآن‌ را در مكتب‌خانه‌ فراگرفت (جواهری‌، 1999، ج‌ 1: 49)
تحصیلات‌ ابتدایی‌ را نزد معلمی‌ تندخو گذراند، به‌طوری‌كه‌ بعدها از تأثیر منفی‌ این‌ دوره‌ با تلخی‌ بسیار یاد می‌كرد. سپس‌ به‌ مدرسه رشدیه‌ رفت‌ و به‌ فراگیری‌ زبان‌ و ادبیات‌ عرب‌ و جغرافیا پرداخت‌. وی‌ حافظه‌ای‌ اعجاب‌انگیز داشت‌ به‌ شكلی‌ كه‌ در هشت‌ سالگی‌ هر روز یك‌ خطبه‌ از نهج‌البلاغه‌ ، قطعه‌ای‌ از أمالی‌ شریف‌ مرتضی‌، قصیده‌ای‌ از دیوان‌ متنبی‌ و قطعه‌ای‌ از البیان‌ و التبیین‌ جاحظ‌ را از بر می‌كرد و چنان‌كه‌ خود گفته‌، به‌ جهت‌ قدرت‌ حافظه‌اش‌ مورد غبطه‌ و حسادت‌ قرار می‌گرفت‌ . وی‌ با وجود استعداد و حافظه قوی‌، در آغاز علاقه‌ای‌ به‌ تحصیلات‌ سنّتی‌ نداشت‌ (جواهری‌، 1999، ج‌ 1: 49ـ51) اما همین‌ تحصیلات‌ اولیه سنّتی‌ و مطالعه اشعار قدما بعدها تأثیر عمیقی‌ بر شعر وی‌ گذاشت (جیوسی، 2001م‌ : 197)
3 ـ 1 ـ 4 ـ علاقه جواهری به شعر
جواهری‌ از كودكی‌ دلبستگی‌ شدیدی‌ به‌ شعر داشت‌. پدرش‌ با اینكه‌ در آغاز مخالف‌ سرودن‌ وی‌ بود، هنگامی‌ كه‌ علاقه عمیق‌ او را به‌ شعر درك‌ كرد، خود نیز به‌ تشویق‌ وی‌ پرداخت‌ و او را با خود به‌ مجالس‌ بزرگان‌ برد. جواهری‌ هم‌ در این‌ مجالس‌ تحت‌ تأثیر اندیشه آزادی‌خواهی‌ بزرگانی‌ چون‌ محمدسعید حبوبی‌، شاعر مبارز ضداستعمار، قرار گرفت (جواهری‌، 1999، ج‌ 1: 65)
3 ـ 1 ـ 5 ـ تحصیلات حوزوی جواهری و دوری وی از حوزه علمیه
وی‌ در نوجوانی‌ همراه‌ برادر بزرگ‌ترش‌ در یكی‌ از حوزه‌های‌ علوم‌ دینی‌ نجف‌ به‌ تحصیل‌ پرداخت‌ و لباس‌ روحانیت‌ بر تن‌ كرد، اما پس‌ از مرگ‌ پدرش‌، تحصیلات‌ حوزوی‌ و لباس‌ روحانیت‌ را كنار گذاشت (همان 35).
3 ـ 1 ـ 6 ـ تألیفات جواهری:
جواهری دارای دیوان پرحجم چهار جلدی می باشد که در بردارنده اشعار سیاسی و اجتماعی، وصف طبیعت و زن، و نیز اشعار مناسبات است.
3 ـ 1 ـ 7 ـ فعالیت های سیاسی اجتماعی جواهری
از آنجایی که او فعالیت های سیاسی اجتماعی مختلفی در زمان حیات خود داشت و شاعری بود که خود را در برابر حوادث سیاسی اجتماعی عراق و جهان عرب و ستمدیدگان جهان مسئول می دانست، صبغه حماسه بر بسیاری از شعرهای او سایه افکند و اندیشه های او را تحت تأثیر قرار داد.
3 ـ 1 ـ 8 ـ موضعگیری های جواهری
محمد مهدی که از خانواده ای دینی (خاندان شیخ محمد حسن صاحب جواهر الکلام) برآمده و در محیطی شیعی پرورش یافته بود، زمانی که ستم انگلیس نسبت به مردم عراق و اشغال سرزمین عزیز خود را به دست استعمارگر پیر دید، در شعرش سخت بر آن شورید. از این رو با استفاده از سلاح شعر، پرچمدار آزادی و مبارزه در کنار ملت عراق گردید که جسورانه و شجاعانه بر ضد زورگویی حاکمان، وارد آوردگاه مبارزات ملی میهنی شد. لذا نگارنده در این نوشتار بر آن است تا آرا و اندیشه های سیاسی اجتماعی او را از خلال اشعار دیوانش استخراج، دسته بندی و در نهایت بررسی، و جهت گیری های فکری در آن را تا حد امکان مشخص نماید.

3 ـ 1 ـ 9 ـ نخستین شعر جواهری
در هجده‌ سالگی‌ نخستین‌ شعرش‌ را با نام‌ مستعار در روزنامه العراق‌ به‌ چاپ‌ رساند و فقط‌ در 1300ش‌ حدود 21 شعر از وی‌ در نشریات‌ عراق‌ به‌چاپ‌ رسید و به‌ دلیل‌ استحكام‌ اشعارش‌ خیلی‌ زود جای‌ خود را در میان‌ خوانندگان‌ باز كرد (همان‌، ج‌ 1: 86) اولین‌ مجموعه شعری‌ وی‌، با عنوانِ «حلبة الادب‌» در 1302ش‌/ 1923 در بغداد منتشر شد (الیسوعی، ۱۴۳۱ق، ج‌ 1: 435).
جواهری‌ دو بار به‌ ایران‌ سفر كرد. در تابستان‌ 1924 و تابستان‌ 1926 . تأثیر عمیقی‌ كه‌ مشاهده طبیعت‌ زیبا و سفر به‌ شهرهای‌ ایران‌ بر وی‌ گذاشته‌، در اشعارش‌ (از جمله‌) عَلی‌’ حدود فارس‌»، «عَلی‌’ كَرند»، «الریف‌ الضاحك‌»، «عَلی‌’ دربند» و «فی‌ طَهران‌») آشكار است‌ (جواهری‌، 1973ـ1980، ج‌ 1: 255)
3 ـ 1 ـ 10 ـ شغل معلمی جواهری
وی‌ در 1306 ش‌/1927 به‌ بغداد سفر كرد و معلم‌ مدارس‌ كاظمیه‌ شد (میربصری‌، همانجا)، اما پس‌ از انتشار قصیده «بَریدالغُربه» در روزنامه الفَیحاءــ كه‌ در آن‌ به‌ ستایش‌ طبیعت‌ و آب‌ و هوا و زیباییهای‌ ایران‌ پرداخته‌ بود و دلیل‌ وابستگی‌ به‌ عراق‌ را فقط‌ علاقه‌ به‌ یارانش‌ دانسته‌ بود ــ ساطع‌ حُصَری‌*، مدیركل‌ وزارت‌ معارف‌، او را به‌ شعوبی‌گری‌ متهم‌ و از معلمی‌ بركنار كرد (جواهری‌، 1999، ج‌ 1:‌147.)
سپس‌ جواهری‌، با وساطت‌ عالم‌ دینی‌، سیدحسن‌ صدر، با ملك‌ فیصل‌ ملاقات‌ كرد و به‌ عنوان‌ كارمند اداره تشریفات‌ دربار، مشغول‌ به‌ كار شد.( همان، ج‌ 1: 179)
وی‌ سه‌ سال‌ در دربار سلطنتی‌ مشغول‌ به‌ كار بود و سپس‌ استعفا كرد. او با وجود انتقاد بسیار از وضع‌ عراقِ تحت‌ سلطنت‌، توانسته‌ بود به‌ خوبی‌ مناسباتش‌ را با خانواده سلطنتی‌ حفظ‌ كند (عطیه‌، 1998: 62)
3 ـ 1 ـ 11 ـ فعالیت های فرهنگی و مطبوعاتی جواهری
وی‌ در 1307 ش‌/1928 دفتر شعر بَینَ الشعورِ و العاطفه را در بغداد منتشر كرد (الیسوعی، ۱۴۳۱ق، ج‌ 1: 435). در 1309 ش‌/1930 روزنامه‌ الفرات‌ را منتشر كرد و به‌ همین‌ مناسبت‌ كنیه ابوالفرات‌ را برای‌ خود برگزید، اما پس‌ از انتشار بیست‌ شماره‌، به‌ دلیل‌ مخالفتهای‌ سیاسی‌، امتیاز آن‌ لغو شد (مهدوی‌ دامغانی1376‌: 144)
او سپس‌ رئیس‌ دبیرخانه وزارت‌ معارف‌ شد و تا 1315 ش‌/1936، كه‌ از وزارت‌ معارف‌ استعفا كرد، به‌ تدریس‌ در دبیرستانهای‌ بصره‌، نجف‌ و دانشسرای‌ معلمان‌ مشغول‌ بود ( میربصری‌،1999:. ج‌ 1: 181.)
در همین‌ سال‌، با انتشار روزنامه الانقلاب‌ به‌كار مطبوعاتی‌ بازگشت‌ و پس‌ از تعطیل‌ این‌ روزنامه‌، در 1316 ش‌/1937 الرأی‌ العام‌ و المعرض‌ را منتشر كرد. جواهری‌ در این‌ حرفه‌ شهامت‌ چشمگیری‌ از خود نشان‌ داد. وی‌ تا 1340 ش‌/1961، كه‌ از روزنامه‌نگاری‌ كناره‌ گرفت‌، حدود دوازده‌ روزنامه‌ را سرپرستی‌ و سردبیری‌ كرد كه‌ اغلب‌ آنها به‌ دلایل‌ سیاسی‌ عمر كوتاهی‌ داشتند (همان، 432)
3 ـ 1 ـ 12 ـ به زندان رفتن جواهری و ورود وی به مجلس
در 1315 ش‌/ 1936، جواهری‌ به‌ دلیل‌ مخالفت‌ با بَكر صدقی‌، چندماهی‌ به‌ زندان‌ رفت (جواهری‌، 1999، ج‌ 1: 327)
وی‌ در 1326 ش‌/ 1947، با حمایت‌ امیرعبدالاله‌، به‌ عنوان‌ نماینده شهر كربلا وارد مجلس‌ شد، اما پس‌ از مدت‌ كوتاهی‌ به‌ جبهه مخالف‌ پیوست‌ و سرانجام‌ در 1327 ش‌/ 1948 از نمایندگی‌ استعفا كرد (عطیه 1998‌: 66 ـ67)
3 ـ 1 ـ 13 ـ کشته شدن جعفر برادر جواهری
در همین‌ سال‌ برادرش‌، جعفر، در تظاهرات‌ دانشجویی‌ كشته‌ شد. مرگ‌ برادر چنان‌ تأثیر عمیقی‌ بر وی‌ گذاشت‌ كه‌ دو قصیده‌ به‌ نام‌ «أخی‌ جعفر» و «یوم‌ الشهید» در رثای‌ وی‌ سرود كه‌ هر دو از شاهكارهای‌ شعر معاصر عرب‌ در قالبهای‌ قدمایی‌ محسوب‌ می‌شوند (جواهری‌، 1980، ج‌ 3: 255)
3 ـ 1 ـ 14 ـ سفر جواهری به فرانسه و مصر
او در اواخر همین‌ سال‌ به‌ پاریس‌ رفت‌ كه‌ حاصل‌ آن‌ شعر عاشقانه «أنیتا» و دوستی‌ و مجالست‌ با طه‌ حسین‌ بود (میربصری‌،1999م، ج‌ 1: 181)
پس‌ از آن‌، دو سال‌ در مصر اقامت‌ گزید و در 1331 ش‌/1952 به‌ بغداد بازگشت‌ و روزنامه‌نگاری‌ را از سر گرفت‌ و یك‌ سال‌ بعد برترین‌ نشان‌ افتخار عراق‌ (نشان‌ الرافدین‌) را از امیر عبدالاله‌ دریافت‌ كرد (عطیه‌،1998: ‌ 67ـ 68.)
3 ـ 1 ـ 15 ـ پناهندگی در سوریه و حمایت عبد الکریم قاسم از جواهری
جواهری‌ در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان با موضوع اخوان ثالث، سمبولیسم اجتماعی، جنبش های اجتماعی، کارکرد اجتماعی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع مظالم اجتماعی، فکر و اندیشه، روزنامه نگاری، نهج البلاغه