پایان نامه درمورد کتابداران، اشتراک منابع، خدمات مرجع

دانلود پایان نامه ارشد

آغاز شد تا توليد کنندگان نرم افزار و جامعه کتابشناختي را نسبت به پذيرش و منظور کردن پروتکل در زمره نظام‌هاي امانت بين کتابخانه‌اي تشويق نمايند.
پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي چهار جنبه از ارتباطات امانت بين کتابخانه‌اي را به طور رسمي استاندارد مي‌کند:
1- تعداد و نوع پيام‌هايي که در هر داد و گرفت امانت بين کتابخانه‌اي مبادله مي‌شود؛
2- عناصر و اجزاء داده‌هايي که در اين پيام‌ها وجود دارند؛
3- توالي صحيح براي ارتباط پيام‌هاي پروتکل؛
4- ترکيب انتقال داده‌ها (سوين وتاليم، 1371،73)35.
بنابراين با پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي مبادله منابع و اطلاعات به شکل رسمي و منظم صورت مي‌گيرد استانداردهايي که در اين رابطه تهيه و تدوين شده به طور همزمان در بين کتابخانه‌ها اجرا مي‌شود.
2-11. تأثير نظام‌هاي رايانه‌اي بر خدمات امانت بين کتابخانه‌اي
از آنجا که پايگاه‌هاي رايانه‌اي، اطلاعات کتابشناختي را با سرعت بيشتري در اختيار علاقه‌مندان قرار مي‌دهند، نظام امانت بين کتابخانه‌اي نيز با استفاده از فناوري نوين از دقت و سرعت بيش‌تري برخوردار خواهد شد. ارائه موفق خدمات امانت بين کتابخانه‌اي بستگي به چهار مورد زير دارد:
1- شناخت نياز مراجعه کننده؛ در اين مرحله با استفاده از منابع مختلف مثل نمايه‌ها و فهرستگان‌ها، مشخصات کتابشناختي منبع مورد نياز تعيين مي‌شود. استفاده از فهرستگان درون خطي، صحت انجام اين امر را تضمين، و جستجوي اطلاعات را آسان مي‌کند.
2- تعيين محل مورد نياز؛ تا قبل از استفاده از فهرست‌هاي رايانه‌اي، تعيين محل منابع با دقت زياد صورت نمي‌گرفت. براساس تحقيقي که “تامسن” (1967) انجام داد، 40% فرم‌هاي امانت بين کتابخانه‌اي که اطلاعات لازم براي تعيين محل نداشته‌اند، به همين دليل به مرکز ارسال شده‌اند که فاقد منبع مورد نظر بوده‌اند. در حاضر با استفاده از فهرست‌هاي رايانه‌اي اين اشکال رفع گرديده است.
3- ارسال تقاضا؛ در برخي از کتابخانه‌ها ارسال تقاضاي امانت بين کتابخانه‌اي از طريق پست انجام انجام مي‌گردد، که اين کار باعث اختلال در سيستم و صرف وقت طولاني مي‌شود. استفاده از فاکس و پست الکترونيکي باعث صحت، سرعت و دقت بيش‌تري خواهد شد.
4- حصول اطمينان از وجود منبع؛ در حال حاضر حصول اطمينان از وجود منبع، زماني ميسر مي‌گردد که اين مقصد بعد از دريافت تقاضا، پاسخ را به کتابخانه مبدأ ارسال نمايد و اين کار زمان زيادي مي‌برد. نظام‌هاي رايانه‌اي امانت کتاب اين زمان را تا حدود زيادي کاهش مي‌دهد. “نيتکي”36(1970)، اظهار مي‌دارد که با استفاده از سيستم تعاوني رايانه‌اي در نظام امانت بين کتابخانه‌اي، گردش کار با سرعت بيشتري انجام مي‌پذيرد و وضعيت کتاب‌هايي که به امانت رفته يا به امانت داده نمي‌شوند، سريعاً مشخص مي‌گردد(فرزين و احمدي لاري، 1376، 6-5).
مي‌توان گفت رايانه در کتابخانه‌ها باعث ايجاد تحولات بسياري شده است. به طوري که در کتابخانه‌هايي که از رايانه استفاده نمي‌کنند با مشکلات بيشتري نسبت به کتابخانه‌هاي ديگر روبرو مي‌شوند. از جمله ثبت کتاب‌ها و منابع که به صورت دستي و در دفتر ثبت کتاب نوشته مي‌شود و مستلزم صرف وقت است. بازيابي اطلاعات با استفاده از برگه‌دان صورت مي‌گيرد و ممکن است در بعضي مواقع امکان تهيه برگه‌هاي فهرست‌نويسي براي کتاب‌ها وجود نداشته باشد که در اين گونه موارد بايد تک تک قفسه‌هاي کتابخانه مورد جستجو قرار گيرد تا منبع مورد نظر مراجعه کننده يافت شود. و مورد ديگري که وجود دارد اين است که در موقع امانت کتاب‌ها چون رايانه‌اي وجود ندارد تا اطلاعات مربوط به امانت کتاب ثبت شود، بنابراين در انتهاي هر کتاب‌ پاکت مخصوص برگه امانت تعبيه مي‌شود تا اطلاعات مربوط به کتاب و فرد امانت گيرنده در آن محل نوشته شود. که باز هم مستلزم صرف زمان و هزينه مي‌باشد. در اينجا نکته‌اي که در مورد امانت بين کتابخانه‌اي وجود دارد اين است که در نظام امانت بين کتابخانه‌اي به صورت رايانه‌اي مي‌شود مشکلات مربوط به اين دسته از کتابخانه‌ها را مرتفع نمود تا آنان نيز بتوانند در اثر امانت بين کتابخانه‌اي به مراجعان خود خدمات با مشکلات کمتري را ارائه نمايند.
2-12. امانت بين کتابخانه‌اي در ايران
طرح امانت بين کتابخانه‌اي در ايران براي نخستين بار در بيستم آذر ماه 1348 در جلسه‌اي با حضور جمعي از نمايندگان کتابخانه‌هاي کشور در قالب آيين نامه‌اي پيشنهاد شد و اجراي آن در همان سال توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران آغاز گرديد. در اين جلسه مقرر شد که اين طرح به مدت يک سال به‌طور آزمايشي بين تعداد محدودي از کتابخانه‌ها به اجرا درآيد. گسترش اين طرح، در جلسه فوق پيش‌بيني شده بود و در طي يک سال دوره آزمايشي نيز مواردي پيش آمد که مشارکت کتابخانه‌هاي شرکت‌کننده در طرح، پاسخ‌گوي نيازها نبود و مي‌بايست از کمک ساير کتابخانه‌ها نيز استفاده مي‌شد. طبق آيين نامه، اين طرح که توسط مرکز اسناد و مدارک علمي ايران تنظيم شده بود، اين مرکز به عنوان مرکز رابط بين کتابخانه‌ها عمل مي‌کرد (امين پور، 1387، 28).
طرح امانت بين کتابخانهاي با عنوان “طرح امين” از نيمه دوم سال 1379 به اجرا درآمد. با عضويت در اين طرح، کتابخانهها ميتوانند منابع موجود در ديگر کتابخانهها را به امانت گيرند و يا از آنها تصوير تهيه کرده و در ازاي خدماتي که از ديگر کتابخانهها دريافت ميدارند، هزينه پرداخت کنند. بدين شکل، علاوه بر اينکه کتابخانه درخواستکننده موفق به تأمين نياز اطلاعاتي خود ميشود، بخشي از انگيزههاي لازم براي همکاري کتابخانه ارائه کننده خدمات نيز فراهم ميآيد. به منظور بالا بردن اطمينان از جايگزيني مدارک گم شده و خسارت ديده، کتابخانهها وجهضمانتي را به صورت سپرده نزد مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران ميسپارند. بر اساس اين آييننامه کليه کتابخانههاي دانشگاهها و مراکز آموزش عالي و پژوهشي سراسر کشور ميتوانند در اين طرح شرکت کنند و در اين صورت موظفند بر اساس مقررات و ضوابطي که توسط اين مرکز تعيين ميشود، عمل کنند. در اين آييننامه، از دو نوع کتابخانه رابط و وابسته، يک مرکز هماهنگ‌کننده و هم‌چنين بهامهر نام برده شده ست.
کتابخانه رابط: کتابخانهاي است که وظيفه درخواست و تهيه اصل يا تصوير مدارک را از ديگر کتابخانه‌هاي رابط براي کتابخانههاي وابسته از سوي ديگر کتابخانههاي رابط را عهدهدار است.
کتابخانه وابسته: کتابخانهاي است که از طريق کتابخانه رابط خود به درخواستهاي متقاضيان خود و درخواستهاي رسيده از ساير کتابخانهها پاسخ ميدهد.
بهامهر: برگي است بهادار براي پرداخت هزينه خدمات امانت بين کتابخانهها که توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران منتشر ميشود. و تنها کتابخانههاي رابط عضو طرح ميتوانند در چارچوب مقررات طرح از آن خريداري کرده و يا به آن بفروشند(همان، 30).
2-13. امانت بين کتابخانه‌اي در ساير کشورها
2-13-1. ايالات متحد? آمريکا
نظام امانت بين کتابخانه‌اي به شيوه‌ي جديد، با پيشرفت حرفه‌ي کتابداري در آمريکا در اواخر قرن نوزدهم شکل عملي به خود گرفت. در سال 1876، ساموئل گرين در برنامه‌اي به سردبير مجله‌ي کتابداري، پيشنهادي مبني بر اتکاي کتابخانه‌ها به يکديگر در برآوردن نياز مراجعان ارائه داد که بر اساس آن کتاب‌هاي يک کتابخانه براي مدت کوتاهي مي‌تواند به مراجعان کتابخانه‌ي ديگر امانت داده شود. دهه‌ي 1890، شاهد آغاز برنامه‌هاي عمد? همکاري بين کتابخانه‌ها در سطح آمريکا بود. در سال 1898 انجمن کتابداري آمريکا شروع به انتشار کارت‌هاي تحليلي به عنوان يک برنام? مشترک فهرست‌نويسي و نمايه‌سازي نمود. در سال 1899، طرح ايجاد يک کتابخانه‌ي امانت دهنده به ساير کتابخانه‌ها مطرح و کتابخانه‌ي کنگره با يک کتابخانه مستقل براي اين منظور پيشنهاد گرديد. در سال 1913، انجمن کتابداران آمريکا همايشي در زمينه خدمات امانت بين کتابخانه‌اي برگزار کرد که منجر به تصويب قانون امانت بين کتابخانه‌اي در سال 1916 گرديد. در حال حاضر، کتابخانه‌هاي ايالات متحده طيفي غني و متنوع از خدمات و مجموعه‌ها را عرضه مي‌کنند. هر چند اين کتابخانه‌ها اغلب به لحاظ حوزه‌ي عمل با يکديگر تفاوت دارند، ليکن همه‌ي آنها از نظر مهم شمردن دسترسي مراجعان خود به منابع مورد نياز و هزينه‌هاي مربوط به آن اتفاق نظر دارند. اين کتابخانه‌ها داراي سابقه عميق در اشتراک منابع هستند که اغلب در قالب هم‌سرمايگان کتابخانه‌اي مطرح مي‌شود. در بيشتر موارد، عوامل جغرافيايي در شکل گيري کنسرسيوم‌ يا همان هم‌سرمايگي نقش مهمي دارد. در برخي از کنسرسيوم‌ها، ارائه خدمات امانت به ديگر کتابخانه‌هاي عضو کاملاً محدود شده و تنها اعضاي هيئت علمي و دانشجويان تحصيلات تکميلي را در بر مي‌گرفت و حتي در پاره‌اي از موارد، امانت گرفتن مواد از اين هم محدودتر مي‌شد(همان، 33).
2-13-1-1. کد امانت براي ايالات متحده، توسط کميته امانت بين کتابخانه‌اي
انجمن کتابخانه‌هاي آمريکا که در سال 1994 خدمات مرجع را تصويب نموده بود، مجدداً در سال 2001 توسط هيئت مديران مورد تجديد نظر قرار داد. تصويب اين کد يکي از اهداف کتابخانه‌هاي آمريکا بود که زمينه امانت بين کتابخانه‌اي را بوجود آورد. با اين کد مي‌خواهد بيان نمايد که اشتراک گذاري مواد کتابخانه‌اي، يک عنصر جدايي ناپذير در ارائه خدمات امانت بين کتابخانه‌اي است. و معتقد است چنين تبادلي به تشويق عمومي منجر مي‌شود. در ارائه خدمات با کيفيت، کتابخانه‌ها وظيفه دارند براي بدست آوردن مواد و نيازهاي اطلاعاتي کاربران، پاسخگو باشند. امانت بين کتابخانه‌اي به صورت الکترونيکي براي بدست آوردن مواد از تمام کتابخانه‌ها ضروري است. در اين بين، اثر بخشي سامانه امانت بين کتابخانه‌اي ملي بستگي به مشارکت کتابخانه‌ها در انواع مختلف دارد. اين کد جهت ايجاد اصولي است که درخواست مواد از کتابخانه را به صورت امانت آسان مي‌نمايد. در اين کد “مواد” شامل کتاب، مواد سمعي و بصري و ديگر اقلام برگشت پذير و هم‌چنين، کپي از مقالات مجلات مي‌باشد. تعريفي که در اين اثر از امانت بين کتابخانه‌اي شده است: امانت بين کتابخانه‌اي روند درخواست منابع از ديگر کتابخانه است که براي بدست آوردن مواد از کتابخانه‌اي که امکان دسترسي به منابع اطلاعاتي موجود نيست، را بتوان فراهم آورد. اصول و راهبردهاي اين روش، انجام معاملات امانت بين کتابخانه‌اي با کتابخانه‌هاي خارج از ايالات متحده است که توسط فدراسيون بين المللي انجمن‌هاي کتابداري و مؤسسات بين المللي اداره مي‌شود. که اين اصول عبارتند از:
– سياست قرض گرفتن در کتابخانه جهت حفظ و در دسترس قرار دادن منابع براي کاربران است؛
– مسئوليت کتابخانه در اطمينان دادن به کاربر از محرمانه بودن درخواستش است؛
– به طور مستقيم کتابخانه‌ها به عرضه آي. ال. ال برخي از کتابخانه‌ها در اجازه درخواست به کاربران براي شروع درخواست‌ها از کتابخانه توسط آنان آغاز مي‌شود؛
– مواد درخواست شده به طور کامل و با دقت بوسيله کتاب‌شناختي دنبال مي‌شود؛
– درخواست کتابخانه‌ها بايد با سياست‌هاي بالقوه کتابخانه‌ها تأمين شوند؛
– درخواست امانت بين کتابخانه‌اي به صورت الکترونيکي منتقل مي‌شود؛
– درخواست خدمات کپي، از کتابخانه بايد مطابق با قانون حق مؤلف ايالات متحده (با عنوان 17 کد ايالات متحده) و رهنمودهاي آن همراه باشد (انجمن کتابداران آمريکا، 2001، 9)37.
2-13-1-2. پروژ? امانت بين کتابخانه‌ها و تحويل مدرک در آمريکاي شمالي
امانت بين کتابخانه‌ها بوسيله انجمن کتابخانه‌هاي تحقيقاتي حمايت مي‌شوند، و در جستجوي راه‌هايي براي افزايش کيفيت و سرعت امانت بين کتابخانه‌ها هستند. کتابخانه‌هاي تحقيقاتي مسئوليت نگهداري و تأمين مجموعه “هسته” که نيازهاي فوري را با تأکيد ويژه براي دانشجويان تحصيلات تکميلي پاسخ مي‌دهند را بر عهده دارند و در همين زمان ساير کتابخانه‌ها مسئوليت گسترش مجموعه‌هاي “پيرامون” در محيط‌هاي انتخاب شده را عهده‌دار مي‌باشند. اين

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد اشتراک منابع، افراد فعال Next Entries پایان نامه درمورد اشتراک منابع، مراکز اسناد، کتابداران