پایان نامه درمورد مصرف مواد، تغییر نگرش، فشار روانی

دانلود پایان نامه ارشد

اعتیاد منطقی به نظر می‌رسد، سبک‌های مقابله‌ای با فشار روانی است. سبک‌های مقابله به عنوان تلاش‌های رفتاری و شناختی افراد به منظور فائق آمدن بر یک عامل فشار زای درونی یا بیرونی (متمرکز بر مسئله58)،یا ایجاد تسکین هیجانی و عاطفی(متمرکز بر هیجان59)، تعریف شده است. همچنین سبک‌های مقابله با فشار روانی می‌تواندرویداد های تنیدگی زا را تحت تأثیر قرار داده و چگونگی برخورد با آن‌ها را تعیین کنند(ملازاده اسفنجانی و همکاران،1390).
2-4-1- انواع مهارت‌های مقابله‌ای
كوشش‌هاي مقابله‌اي گاه به صورت انجام دادن كار، فعاليت و اقدام خاصي است و گاه به صورت انجام دادن فعاليت‌هاي ذهني و درون رواني است. به اين ترتيب مي‌توان گفت كه دو نوع مقابله وجود دارد: مقابله‌هاي مسأله‌مدار و مقابله‌هاي هيجان‌مدار، در اكثر موارد ضروري و سالم است كه هر دو نوع مقابله با هم مورد استفاده قرار گيرند.
مقابله‌هاي مسأله‌مدار: در مقابله‌هاي مسأله‌مدار فرد سعي مي‌كند كاري انجام دهد تا استرس را از ميان بردارد، كاهش دهد يا آن را تحمل كند. نمونه‌هايي از مقابله‌ي مسأله‌مدار عبارتند از:
• اقدام به عمل نمودن
• فعاليت خاصي انجام دادن
• راهنمايي گرفتن
• مشورت كردن
• برنامه‌ريزي كردن
• جمع آوري اطلاعات
• مطالعه كردن
• استفاده از روش حل مسأله
• فكر كردن و…
مقابله‌هاي هيجان‌مدار: در مقابله‌هاي هيجان‌مدار فرد كار خاصي انجام نمي‌دهد، بلكه فقط سعي مي‌كند خود را آرام سازد و ناراحتي خود را كاهش دهد .زيرا، هنگامي‌كه انسان با استرس رو به رو مي‌شود، تعادل و آرامش خود را از دست مي‌دهد و هنگامي‌كه فرد آرامش و تعادل رواني نداشته باشد، نمي‌تواند به خوبي از عهده‌ي برخورد صحيح برآيد. اين نوع مقابله به كمك فرد مي‌آيد تا بتواند ابتدا آرامش و تعادل رواني خود را بازيابد و سپس به مقابله‌هاي مسأله‌مدار بپردازد. نمونه‌هايي از مقابله‌هاي هيجان‌مدار عبارتنداز:
• دعا و نيايش
• تخليه و ابراز احساسات مانند گريه كردن، بي‌قراري كردن، ابراز خشم(به طور سالم)
• گفتگوي دروني، مانند: دلداري دادن به خود
• مثبت انديشي، دادن معني مثبت به آنچه رخ داده
• توكل
• صبر
• درد دل كردن با دوستان و آشنايان و… (نوری،1383).
گاهي اوقات مردم فكر مي‌كنند كه مقابله‌هاي هيجان‌مدار ناسالم هستند، چون بي فايده‌اند و كمكي به كاهش استرس نمي‌كنند. برخلاف تصور اين عده، مقابله‌هاي هيجان‌مدار در بسياري از موارد بسيار سالم وكمك كننده اند. اين مقابله‌ها باعث مي‌شوند تا فرد آرامش خود را باز يابد و هنگامي‌كه فرد آرامش داشته باشد، بهتر مي‌تواند فكر و برنامه‌ريزي كند و از مهارت حل مسأله كمك بگيرد. در غير اين صورت ممكن است فرد به علت نداشتن آرامش و تعادل رواني مناسب از مقابله‌هاي ناسالم و خطرناك استفاده كند يا از راه‌حل‌هاي عجولانه و تكانشي براي بيرون آمدن از موقعيت استرس را بهره ببرد. در اين‌صورت نه تنها مشكل اصلي حل نشده، بلكه مشكلات ديگري نيز به دنبال خواهد داشت كه گاهي اين مشكلات ثانوي بسيار مخرب تر و زيان‌بارتر از مشكل اوليه است.
مقابله‌هاي مذهبي، معنوي: مقابله‌هاي مذهبي و معنوي معمولاً انواعي از مقابله‌هاي هيجان‌مداراند، ولي به لحاظ اهميتي كه دارند در اينجا بر آن‌ها تأكيد مي‌شود. پژوهش‌هاي متفاوتي در كشورها و فرهنگ‌هاي مختلف جهان نشان داده افرادي كه اعتقادات مذهبي و معنوي دارند، بهتر در مقابل استرس‌ها و حتي بيماري‌ها دوام مي‌آورند و از سلامت رواني و جسماني بهتري برخوردارند. مقابله‌هاي مذهبي و معنوي به صورت هاي مختلفي است و در كشور ما بيشتر به صورت زير ديده مي‌شود:
• نذر كردن
• دعا كردن
• نيايش
• قرباني كردن
• خيرات كردن
• بخشودن و گذشت كردن
• به خدا سپردن
• توكل
• معني مثبت دادن به آنچه رخ داده
• اميدوار بودن
• صبر پيشه كردن
• هراس نداشتن از اتفاقات و پيشامدها
• تسليم قسمت و سرنوشت بودن و…
به ياد داشته باشيد زماني مقابله‌هاي هيجان‌مدار نامناسب خواهند بود كه به عنوان تنها مقابله از آن‌ها استفاده شود و يا فرد به صورت طولاني مدت و در دراز مدت براي استرس‌هايي كه قابل برطرف كردن مي‌باشند، از آن‌ها استفاده نمايد(نوری،1383).
بيلينگر و موس60(1980)، چهارچوبي را براي تعريف عملياتي پاسخ‌هاي مقابله‌اي و مشخص نمودن چندين پاسخ مقابله‌اي بالقوه رفتاري و شناختي در دسترس براي شخص تدارك ديده‌اند. مي‌توان چنين تصور نمود كه مقابله دو جزء دارد. روش‌هاي مورد استفاده و تمركز بر پاسخ مقابله آن‌ها به هشت نوع از اين پاسخ‌هاي مقابله‌اي اشاره دارند كه هر كدام توسط تركيب خاص روش و تمركز مقابله‌اي تعريف مي‌شود. برحسب روش مقابله فرد مي‌تواند هم پاسخ‌هاي فعال را براي برطرف نمودن واقعه استرس آميز برگزيند و هم از منبع استرس دوري كنند تمركز بر پاسخ مقابله ممكن است در جهت خود مسأله باشد يا متوجه عواقب عاطفي منبع استرس باشد. با استفاده از اين چهارچوب براي فهم مهارت‌هاي مقابله‌اي شناختي، مي‌توانيم به دامنه تفاوتي از جريانات شناختي كه تمركز بر خود مسأله و يا عواقب عاطفي آن دارد اشاره كنيم(عطاردی،1389).
پاسخ‌هاي مقابله‌اي شناختي فعال، پاسخ‌هايي هستند كه طرح شده‌اند تا ارزيابي شخص را از استرس‌آميز بودن مسأله و يا عواقب عاطفي آن در نظر گيرند. يكي از رويكردهاي كنار آمدن از نظر بيلينگر و موس كنار آمدن فرآيندهايي فيزيولوژيكي (مثل انكار)، است كه از افراد در برابر تهديدهاي بيروني و فيزيولوژيكي حمايت مي‌كنند. احتمالا افراد معتاد به دلیل وابستگی به مواد، شرایط محیطی را بیشتر از افراد غیر معتاد فشار زا احساس می‌کنند و یا اثر خوشایند مصرف مواد در کاهش فشار روانی و افزایش لذت، باعث می‌شود تا افراد معتاد در مواجهه با شرایط محیطی بیشتر از سبک مقابله متمرکز بر هیجان و کمتر از مقابله متمرکز بر مسأله استفاده کنند(باقری،1385).

2-5- طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه
طرح‌واره‌هاي ناسازگار اولیه الگوهاي هیجانی و شناختی خودآسیب رسانی هستند که درابتداي رشد و تحول درذهن جاي گرفته‌اند و در سیر زندگی تکرار میشوند .طرح‌واره‌ها حاصل گفتگوي والدین با کودك هستند که به تدریج در ذهن او جاي گرفته‌اند و هم اکنون به گونه‌اي نظام مند، اما ناکارآمد زندگی وي را زیر سیطره خود گرفته‌اند. طرح‌واره‌هاي ناسازگار به عنوان زیرساخت‌هاي شناختی منجر به تشکیل باورهاي غیر منطقی می‌شوند و داراي مولفه‌هاي شناختی، عاطفی، رفتاري هستند .هنگامی که فعال می‌شوند سطوحی از هیجان منتشر می‌شود و مستقیم یا غیرمستقیم منجر به آشفتگی‌هاي روان‌شناختی نظیر افسردگی،اضطراب، عدم توانایی شغلی، سوء مصرف مواد، تعارضات بین فردي و مانند آن می‌شوند(ملانوروزی، 1386).
طرح‌واره‌هاي ناسازگار اوليه بر نحوه تفكر، احساس و عملكرد بيماران يا اين كه با ديگران چگونه ارتباط برقرار كنند نقشي اساسي دارند. طرح‌واره‌هاي ناسازگارانه اوليه وشيوه‌هاي ناسازگارانه‌اي كه بيماران براي مقابله با آن‌ها ياد مي‌گيرند اغلب زيربناي علايم اختلالات مزمن محوري كه مانند اختلالات سوء مصرف مواد، افسردگي، اضطراب و روان‌تني هستند(احمدیان،1385).
یکی از مهم‌ترین مسائل در پیشگیري از اعتیاد تغییر نگرش‌هاي مثبت و تثبیت نگرش‌هاي منفی نسبت به مصرف مواد مخدر است، نگرش یعنی باورهاي فرد در مورد نتیجه و عاقبت هر کار و ارزشی که فرد براي این نتیجه قائل است نگرش‌ها دلایل منطقی بروز رفتارهاي هر فرد خاص می‌باشد، عوامل بسیاري بر نگرش افراد تاثیر می‌گذارند؛ یکی از این عوامل دانش و اطلاعات فرد در حوزه‌هاي مختلف می‌باشد، لذا طبق مطالعات صورت گرفته مشخص شده است افرادي که نسبت به مواد مخدر نگرش‌ها و باورهاي مثبت دارند احتمال مصرف واعتیادشان بیشتر از کسانی است که نگرش‌هاي منفی یا خنثی دارند بر همین اساس تغییر نگرش‌ها از خنثی به منفی آسان‌تر از تغییر نگرش‌ها از مثبت به منفی است(گلزاری و همکاران،1387).
2-5-1- شکل‌گیری طرح‌وارهای ناسازگار
بر طبق نظر یانگ در شکل‌گیری طرح‌واره‌های ناسازگار،تجارب ناسازگار اولیه زندگی، نیازهای روان‌شناختی اساسی و خلق و خوی هیجانی تعامل می‌کنند.
تجارب ناسازگار اولیه: ریشه‌ی تحولی طرح‌واره‌ها در تجارب ناگوار دوران کودکی نهفته است. طرح‌واره‌هایی که زودتر به وجود می‌آیند، معمولأ قوی تر و از خانواده‌های هسته‌ای61 نشأت می‌گیرند (حاجی‌علیزاده و همکاران،1387). همزمان با تحول کودک، همسالان، مدرسه و فرهنگ در شکل‌گیری طرح‌واره نقش بازی می‌کنند. چهار دسته از تجارب ناگوار اولیه طرح‌واره‌ها را به وجود می‌آورند. اولین دسته، ناکامی ناگوار نیازها هستند. این حالت وقتی اتفاق می افتد که کودک تجارب خویشاوندی را تجربه نکند. دسته دوم آسیب دیدن و قربانی شدن می‌باشند.در دسته سوم، کودک چیزهای خوب، رفاه و آسایش را در حد زیادی تجربه می‌کند. در این حالت نیاز به خودگردانی یا محدودیت‌های واقع‌بینانه ارضا نمی‌شود. دسته چهارم، همانندسازی با افراد مهم زندگی است. اینکه کودک کدام جنبه از کارکردهای افراد مهم زندگی‌اش را درونی سازی می‌کند، طرح‌واره‌های مختلف شکل می‌گیرد(خورشیدیان،1389).
نیازهای روان‌شناختی اساسی: طرح‌واره به دلیل ارضا نشدن نیازهای هیجانی کودکی به وجود می‌آیند. این نیازها شامل: دلبستگی ایمن، خودمختاری62، آزادی برای بیان نیازها و هیجان‌های سالم، خودانگیختگی63، محدودیت‌های واقع بینانه64 است. این نیازها جهان شمول اند. همه انسان‌ها این نیازها را دارند، گرچه شدت این نیازها در بعضی بیشتر است. ناکامی این نیازها باعث شکل‌گیری طرح‌واره ناسازگار می‌شود. هدف طرح‌واره درمانی، کمک به بیماری برای ارضاء سازگارانه این پنج نیاز هیجانی است.
خلق و خوی هیجانی: خلق و خوی کودک یک نقش اصلی در رشد طرح‌واره ‌ایفا می‌کند. هر کودک با خلق و خوی متمایز و منحصر به فردی متولد می‌شود که نسبتأ غیر قابل تغییرند. پایدار، بی‌ثبات، خونسرد، مضطرب، بازیگوش، اجتماعی،خجالتی، وسواسی،حواس پرت و غیره از ابعاد خلق و خوی انسان هستند.
خلق و خوی کودک در تعامل با وقایع دردناک، منجر به شکل‌گیری طرح‌واره می‌شود.خلق و خوهای متفاوت کودک را در معرض شرایط گوناگون قرار می‌دهد و به گونه‌ای متفاوت نسبت به شرایط مشابه آسیب‌پذیر می‌سازد(خورشیدیان،1389).
2-5-2- عملکرد طرح‌واره65های ناسازگار
دو عملکرد اصلی طرح‌واره‌ها عبارتند از تداوم طرح‌واره66 و بهبود طرح‌واره67.هر فکر، احساس، رفتار و تجربه مرتبط با طرح‌واره را می‌توان تداوم بخش طرح‌واره(طرح‌واره را تثبیت و تقویت می‌کند)، یا بهبود دهنده‌ی طرح‌واره (باعث ضعیف شدن آن می‌شود)، در نظر گرفت. تداوم طرح‌واره به هر چیزی اشاره دارد که بیمار انجام می‌دهد(درونی یا رفتاری)، تا وضعیت فعلی طرح‌واره را حفظ کند.تداوم طرح‌واره، تمام افکار، احساس‌ها و رفتارهایی را در بر می‌گیرد که به جای بهبود طرح‌واره، در نهایت باعث تقویت آن می‌شود. به‌عبارتی، تمام پیشگویی‌های خودکام بخش68 فرد. طرح‌واره‌ها توسط سه سازوکار اولیه تداوم می‌یابند: تحریف‌های شناختی69، الگوی زندگی خودآسیب‌رسان70 و سبک‌های مقابله‌ای.71تحریف‌های شناختی موقعیت‌ها را به گونه‌ای سوء تعبیر می‌کنند (با تحریف،انکار،کمینه سازی و…)، که باعث تقویت طرح‌واره می‌شود. از نظر رفتاری، فرد درگیر الگوهای خودآسیب رسان، انتخاب ناهوشیارانه و ماندن در موقعیت‌ها و روابطی می‌شود که باعث برانگیختگی و تداوم طرح‌واره می‌شود و در عین حال از بر قراری روابطی که منجر به بهبود طرح‌واره می‌شود اجتناب می‌کند(یانگ، کلوسکو، ویشار72،2003).
2-5-3- طرح‌واره‌های شرطی و غیر شرطی
برخی از طرح‌واره‌ها، شرطی و برخی دیگر، غیر شرطی هستند. به طور کلی، طرح‌واره‌هایی که در اوایل سیر تحول انسان شکل می‌گیرند و اغلب در محور ساختار شناختی قرار دارند، باورهایی غیر شرطی درباره خود و دیگران

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد سبک دلبستگی، دلبستگی ایمن، عوامل محیطی Next Entries پایان نامه درمورد مثبت اندیشی، شایستگی اجتماعی، مصرف مواد