پایان نامه درمورد مشارکت مردم، مشارکت اجتماعی، حاشیه نشینی، توسعه پایدار

دانلود پایان نامه ارشد

راهبردي مبتنی بر سازماندهی مردمی در رابطه با سیاست هاي و خطی مشی هایی که در جهت کسب حداکثر مشارکت مردم تنظیم می گردند، از اهمیت و ضرورت خاصی برخوردار است . البته باید اشاره نمود که سیاست هاي مشارکتی، به خودي خود بدون همراهی با سیاست هایی که در جهت برقراري تساوي و عدالت اقتصادي مطرح می شوند، قادر نخواهد بود تأثیري مثبت بر مطلوبیت و کارآیی ارگان ها و نهادها در جامعه داشته باشد.
از طریق تأمین مشارکت مردم در امور مربوط به خود، قوه ابتکار و ابداع مردم تقویت شده و به نحو احسن مورد استفاده قرار خواهد گرفت. مردم به شکل واقعی و ملموس با امور اجرایی برخورد نموده و از این رو شکاف آنان از دستگاه هاي دولتی، دولت هاي محلی و نیز تعارض منافعشان رو به کاهش خواهد گذاشت.
همه نظریات مربوط به از خود بیگانگی و بی قدرتی بر این تاکید دارند که هرچه احساس هاي فوق الذکر در میان مردم رواج بیشتري پیدا کند حالت هاي مختلفی از جمله انفعال و بی تفاوتی در آحاد مردمی بیشتر خواهد شد. پارسونز معتقد است انسان در کنش هاي اجتماعی خود رابطه اي دو جانبه با جامعه دارد بر این اسا س است که میتواند در تغییرات ساختاري جامعه هم اثر گذار
باشد و هم اثر پذیر. حال این نکته بسیار اهمیت دارد اکنون که جامعه ما در حال گذار از مرحله سنتی به صنعتی است چه سازو کارهایی باید مد نظر قرار گیرد تا مشارکت مردمی همچون گذشته حداکثري و موثر تر از قبل باشد. میتوان نتیجه گرفت که هر چقدر متغیرهایی همچون عام گرایی ، فعال گرایی ، عقلانیت ، اعتماد ، دلبستگی و تعهد اجتماعی بیشتر باشد میزان مشارکتهاي اجتماعی نیز بیشتر خواهد بود .
2-5 اصول و بنیان هاي آموزش شهروندي
آموزش شهروندي، نحوه ایجاد انگیزش در میان افراد براي پذیرش نقش شهروند و توجه به منافع جمعی است. شهروندي در سطوح متنوعی عمل می کند. ابعاد شهروندي را می توان در ابعاد و جنبه هاي کلی نشان داد. شهروندي از یک سو واجد ابعاد سیاسی و ساختاري است و از سوي دیگر، ابعاد عاطفی را در بر می گیرد که با فرهنگ و هویت هاي فرد ارتباط دارد . در کمترین سطح آن، شهروندان باید نسبت به مسئولیت ها، حقوق و هویت هاي متفاوت خود آگاهی و شناخت داشته باشند. کسب این شناخت آشکارا مستلزم آموزش حقوق انسانی و فراهم شدن محیطی براي یادگیري است که در آن، مجال جست وجو و تقویت احساسات و انتخاب هاي افراد فراهم باشد.
ابعاد و اجزاي آموزش شهروندي در برگیرنده یک سطح حداقل و یک سطح حداکثر است. مطابق این مدل، تا زمانی که ادغام واقعی در جامعه محقق نشود و حداقل درآمد، امنیت و مشارکت فعال شهروندان تأمین نشود، اعضاي جامعه نخواهند توانست حقوق خود را طلب کنند. آموزش شهروندي را در چنین جامعه اي می توان در برگیرنده آموزش دانش، مهارت ها و ارزش ها دانست که با ماهیت و شیوه هاي اداره یک نظام مردم سالاري مشارکتی همخوان است.
آموزش شهروندي عملا به عنوان وسیله اي براي پرورش احساس تعلق به جامعه و داشتن هدفی در زندگی براي اعضا مورد استفاده قرار می گیرد. هدف اصلی برنامه هاي آموزش شهروندي باید درگیر کردن افراد در فعالیت هاي مربوط به حوزه زندگی خود (اجتماع) باشد.آموزش مؤثر شهروندي از همان آغاز، به کودکان اعتماد به نفس و رفتارهاي مسئولانه را از نظر اجتماعی و اخلاقی می آموزد. وجه دیگر این آموزش، درگیرکردن افراد جامعه در مسائل مربوط به شرایط زندگی و دغدغه هاي اجتماع محل زیست آنهاست.
بالاخره وجه سوم آموزش شهروندي را می توان انتقال دانش، مهارت ها و ارزش ها به کودکان دانست که به واسطه آن خود را عضو مفیدي از حیات عمومی جامعه تشخیص دهند. به این ترتیب هدف هاي آموزش شهروندي را باید عموما حول سه محور آموزش مسئولیت اجتماعی و اخلاقی، آموزش فعالیت هاي اجتماعی و گرایش به چنین فعالیت ها و آموزش سواد سیاسی دانست.
اعتقاد بر این است که آموزش شهروندي نباید دربرگیرنده نفع فردي باشد بلکه جست وجو براي عدالت اجتماعی آن را به وجود می آورد. به همین دلیل شهروند کسی است که به مسائل عمومی جامعه آگاهی دارد، واجد فضیلت هاي مدنی است و از مهارت هاي لازم براي مشارکت در عرصه سیاسی برخوردار است. علاوه بر این تأکید آموزش شهروندي بر این است که کودکان را به عنوان
شهروندان، به گونه اي تربیت کند که در اجتماع و محیط پیرامون خود مشارکت کنند، با حقوق خود آشنا شوند و به وظایف خود در قبال جامعه عمل کنند. به این ترتیب، آموزش شهروندي دربرگیرنده احترام متقابل در میان شهروندانی است که در هویت هاي قومی، زبانی، نژادي، فرهنگی، دینی و جنسیتی تفاوت نشان می دهند.
از دیگر مهارت هایی که آموزش و یادگیري آنها در پرورش شهروندانی فعال مؤثر است، می توان به این موارد اشاره کرد: تقویت شیوه هاي همکاري و کار گروهی، تصمیم گیري به شیوه شورایی، توانایی بخشیدن به افراد براي استدلال و نقد کردن، تقویت مهارت هاي مؤثر ارتباطی، مدیریت مشترك فعالیت ها و کارهاي محلی، درگیر شدن در کارها و فعالیت هاي محلی و تقویت گفت وگو و مهارت هاي مشارکتی. در هر حال مفهوم شهروندي به عنوان نهاد و مبنایی براي ایجاد یک جامعه مدنی، مفهوم مهمی است که باید آن را تابع شرایط سیاسی- اجتماعی و نیز بستر و سنت تاریخی دانست که در آن رشد می یابد.
مشارکت به معنی به کار گرفتن منابع شخصی به منظور سهیم شدن در یک اقدام جمعی است. مشارکت عملی جمعی، آگاهانه و داوطلبانه است که دربردارنده دخالت شهروندان در امور عمومی و در سطوح مختلف تصمیم گیريهاي اداري و سیاسی و انداختن رأي به صندوق تا مساعدت مستقیم به ارضاي نیازهاي اجتماعی و همچنین دخالت مردم در کارکرد سازمانهایی است که حیات
کاریشان به آن بستگی دارد. علاوه بر این مفهوم مشارکت درگیري مردم در سازمان هاي مذهبی و غیرمذهبی، انجمن ها و جنبش هایی از همه نوع که حیات اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهند، اما مستقیماً به توزیع قدرت مربوط نمی شوند و جنبش هایی که زندگی خصوصی را متأثر می سازد ولی به طور مستقیم با اهداف اقتصادي مرتبط نیستند را دربر می گیرد.
بنیادي ترین اندیشه زیرساز مشارکت پذیرش اصل برابري مردم است و هدف از آن ، همفکري، همکاري و تشریک مساعی افراد در جهت بهبود کمیت و کیفیت زندگی در تمامی زمینه هاي اجتماعی ، اقتصادي و سیاسی است. مشارکت فراگردي است که از راه آن مردم به دگرگونی دست می یابند و دگرگونی را در خود پدید می آورند. کرفت و بیراسفورد تحولاتی چون ظهور جنبش هاي اجتماعی جدید، تأمل و بازنگري در مورد نیاز انسان، ظهور مجدد ایده شهروندي و پست مدرن را موجب توجه به ایده مشارکت دانسته اند.
2-6 توسعه پایدار و مشارکت اجتماعی
توسعه فرهنگی اجتماعی یکی از مهمترین حوزه هاي توسعه پایدار است که عدم توجه به آن انتقاد اساسی را متوجه مدیران شهري خواهد کرد. توجه به مؤلفه هاي فرهنگی اجتماعی و برقراري ارتباط مؤثر میان این مؤلفه ها و برنامه ریزي شهري باعث می شود که سرمایه گذاري ها و هزینه هاي هنگفت، کیفیت زندگی در کلان شهرهایی مانند تهران را بیش ازپیش بهبود بخشند. علت این امر کاملاً واضح است. شهر اساساً یک پدیده فرهنگی اجتماعی است. هرگونه توسعه شهري در تمامی حوزه ها از ساخت و ساز و حمل ونقل گرفته تا فعالیت هاي اجتماعی، هنري، مسائل مربوط به بهداشت و سلامت روان و… تحت تأثیر باورها، ارزش ها، هنجارها و انگاره هاي شهروندان قرار دارد.
برهمین اساس می توان با قطعیت ابراز داشت که در جهان معاصر با توجه به روند سریع گسترش شهرنشینی، به ویژه در کشورهاي درحال توسعه، حل مسائل و مشکلات شهري بدون شناخت صحیح خواسته ها و نیازهاي شهروندان، برمبناي ارزش ها، باورها و انگاره هاي فرهنگی آنها، امکان پذیر نیست و اگر هم امکان پذیر باشد، تجربه نشان داده است که کمک چندانی به ارتقاي سطح
زندگی در شهرها نکرده و چه بسا گاه فاصله مدیران شهري را از وضعیت مطلوب و موردنظرشان بیشتر نیز کرده است. این مسأله در کشور ما به دلیل برخورداري از یک پیشینه فرهنگی غنی و باورهاي مذهبی ریشه دار از اهمیتی دوچندان برخوردار می باشد.
یکی از مهمترین راه کارهاي ارتقاي سطح توسعه فرهنگی اجتماعی در شهرها عبارت است از افزایش سطح مشارکت شهروندان در مدیریت شهري و استفاده از پتانسیل ها و ظرفیت هاي خلاقانه آنها. در نظام مدریت جدید شهري روش قدیمی مبتنی بر واگذاري کلیه مسؤولیت ها به شهرداري اعتبار و کارایی خود را از دست داده و درحقیقت مسؤولیت اداره امور شهر میان شهرداري، سازمان هاي غیردولتی، تشکل هاي مردمی و محله اي و بخش خصوصی تقسیم شده است. براي تحقق این مهم نخست باید شهرداري از طریق انجام مطالعات و پژوهش هاي اجتماعی ظرفیت ها و امور قابل واگذاري به شهروندان و بخش خصوصی را زمینه سنجی نموده و امکانات و منابع فنی و مالی لازم را در اختیار داوطلبین قرار دهد. در مرحله بعد لازم است که میزان اثربخشی اقدامات صورت گرفته در این زمینه در مناطق مختلف شهرداري مورد سنجش و تحلیل دقیق قرار بگیرند و در نهایت راهکارها و شیوه هاي اجرایی در مناطق مختلف با یکدیگر مقایسه شده و شیوه هاي مبتکرانه تر، کم هزینه تر و کارآمدتر شناسایی و معرفی گردند(زرآبادی و توکلی، 1388، 111).
نخستین نشانه هاي حضور و مشارکت جامعه مدنی در اداره امور شهر در ایران، به دوران مشروطیت و زمان تشکیل مجلس شوراي ملی و تصویب قانون اساسی باز می گردد. در آن زمان با تشکیل انجمن هاي ایالتی و ولایتی نخستین گام براي تحقق مشارکت مردمی در اداره امور شهر برداشته شد. پس از پیروزي انقلاب اسلامی، با توجه به این که یکی از مهمترین اهداف انقلاب اعتلا مردم سالاري دینی و افزایش میزان مشارکت مردم در اداره امور جامعه بود، تشکیل شوراهاي اسلامی در زمره اهداف مهم قرار گرفت. فرایند تصویب، تشکیل و فعالیت جدي شوراهاي اسلامی شهرها از آغاز انقلاب تاکنون روندي صعودي داشته است به گونه اي که امروز شوراهاي اسلامی شهرها نقش مؤثري در رفع معضلات عمده مدیریت شهري و حل بحران تصمیم گیري هاي شهري دارند. از جمله مهمترین اهداف شوراهاي اسلامی شهرها می توان به موارد ذیل اشاره کرد: اجراي سیاست عدم تمرکز، سرعت بخشیدن به جریان امور، ارتقاي سطح آگاهی مردم، رفع تبعیض و تکمیل فعالیت هاي دستگاه هاي دولتی و نظارت بر آنها را مورد اشاره قرار داد.
شهرداري به عنوان یکی از مهمترین نهادهاي مسؤل در زمینه افزایش سطح مشارکت اجتماعی اقدامات قابل توجهی در راستاي شناسایی و استخراج ظرفیت هاي شهرداري به تفکیک حوزه ها و معاونت هاي مختلف هنري- فرهنگی، فنی و عمرانی، ترافیک و حمل و نقل، امور حقوقی و … به منظور استفاده از توان مشارکتی مردم نموده است. به عنوان مثال می توان به طرح هاي واگذارشده اي مثل پروژه شهر سالم، طرح شهردار مدرسه، طرح پیشگامان فضاي سبز و طرح تشکیل شورایاري ها یا انجمن معتمدان محلی اشاره نمود. شهرداري در مسیر اجراي این سیاست با مشکلات و موانعی مانند؛ برداشت کلیشه اي و سطحی و عدم نهادینگی مفهوم مشارکت اجتماعی در افراد، عدم آگاهی شهروندان از وظایف متقابل شهروندي و شهرداري، ضعف کارشناسان در برقراري ارتباط سازنده با مردم، عدم وجود ارتباط مؤثر میان مراکز پژوهشی و اجرایی، تغییرات سریع و عمر کوتاه مدیریت ها در شهرداري، مواجه بوده است.
به طور کلی می توان گفت که وضعیت مشارکت شهروندان در فعالیت هاي معطوف به توسعه پایدار اجتماعی در سطح متوسط رو به پایین قرار داشته و هنوز فاصله قابل توجهی با وضعیت مطلوب در این حوزه دارد. همان طور که اشاره شد یکی از مهمترین راه کارها در این زمینه عبارت است از انجام و کاربست مجدانه پژوهش هاي فرهنگی و اجتماعی که خوشبختانه در این دوره از مدیریت شهرداري بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است(Onyx and Bullen, 2012, 34).
2-6-1 حاشیه نشینی و مشارکت اجتماعی
پدیده حاشیه نشینی پدیده اي شهري است که با توجه به رشد شهرها شکل و گسترش یافته است.حاشیه نشینی به عنوان عامل برهم زننده تعادل فیزیکی شهري، نشان دهنده توسعه ناموزون شهري و منطقه اي است و دغدغه بسیاري از متخصصان شهري، جامعه شناسان و معماران است.شروع این پدیده

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد مشارکت اجتماعی، جوامع روستایی، انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی Next Entries پایان نامه درمورد کارآفرینی، مشارکت مردم، شهر پایدار، توسعه شهر