پایان نامه درمورد مشارکت اجتماعی، جوامع روستایی، انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

سازي ارتباطی) درون یک اجتماع به منظور افزایش کارایی افراد و حس مسئولیت پذیري، اهمیت حیاتی دارد.
2-4-9 جشن هاي دسته جمعی وهمبستگی اجتماعی
دورکیم اعتقاد دارد که مناسک دینی همبستگی و انسجام اجتماعی را ایجاد و حفظ می کند. وي می گوید این اهمیت ندارد که اعضاي گروه براي چه کاري گرد هم می آیند ، مهم این است که آنها گرد هم می آیند و کاري را به گونۀ دسته جمعی انجام می دهند. به عبارت بهتر امر اساسی این است که انسان ها گرد هم می آیند ، احساسات مشترکی را تجربه می کنند و به گونۀ یک
کنش جمعی آن را بیان می کنند. بنابر آنچه که دورکیم می گوید مهم کنش جمعی است مهم نیست به چه منظوري. بنابراین دورکیم کارکرد مناسک دینی را در قالب کنش جمعی و نتیجتاً همبستگی و انسجام اجتماعی تبیین می کند. بر این منوال شاید بتوان صور دیگر پدیده هاي اجتماعی را که منجر به کنش جمعی می شوند عامل انسجام اجتماعی تلقی کرد.
جشن هاي دسته جمعی را می توان یکی از موارد مهم، از این نوع دانست . جشن ها معمولاً به صورت گروهی برگزار می شوند. تعدادي از افراد گرد هم آمده و با تمسک به یک موضوع خاص به تبادل احساسات و عواطف نسبت به هم می پردازند . این گونه جشن ها براي خود قاعده مندي ها و روش هاي خاص دارند. از این نظر بین جشن هاي دسته جمعی و مناسک دینی یک نوع
همانندي وجود دارد. بدین معنی که در هر دو پدیده ، عنصر قاعده مندي و روش مندي وجود داشته و برگزاري آن فاقد نظم و مقررات خاص نیست. اما جشن هاي گروهی بر خلاف مناسک دینی که از تقدس برخوردار بوده و کمتر تغییر پذیرند ، آسانتر با شرایط ، مقتضیات و نیازهاي زندگی بشري سازگار می گردند. از سویی برگزاري جشن هاي دسته جمعی ضمن اینکه منجر به
کنش جمعی می شوند از لحاظ روحی و روانی ، شادابی ، کاهش تنش هاي عاطفی ، رفع تیره گیهاي روابط بین افراد و کاهش کشمکش هاي اجتماعی را به همراه دارد.جشن هاي دسته جمعی معمولاً طبقات رایج اجتماعی را که باعث تقسیم بندي اعضاي جامعه و ایجاد خط کشی هاي سفت و سخت می شوند تضعیف و به طریق اولی حذف می کنند. مناصب ، مقام ها ، موقعیت ها و
پایگاه هاي اجتماعی حین برگزاري جشن ها عامل اساسی به شمار نمی روند.بنابراین می توان گفت که برگزاري جشن ها همانند مناسک دینی از جمله عوامل ایجاد همبستگی ، انسجام و وفاق اجتماعی هستند. مضافاً اینکه در جشن ها تنوع بیشتري به چشم می خورد .با این وصف جشن هاي گروهی در خدمت حفظ منافع جمعی است چرا که همبستگی اجتماعی را تضمین کرده و
سلامت روحی و روانی اجتماع را به ارمغان می آورد.به هر حال ایجاد و حفظ همبستگی اجتماعی براي ادامۀ حیات مفید و ثمر بخش جوامع، بسیار مهم و تعیین کننده است. جشن هاي گروهی ابزار مناسبی براي ایجاد چنین همبستگی اجتماعی به شمار می روند چه معمولاً برگزاري جشن ها با هر عنوان و علتی که باشد مورد استقبال عموم مردم قرار می گیرد.چیزي که شادابی و نشاط
و همبستگی و انسجام اجتماعی را همزمان به وجود می آورد شایسته آن است که بیشتر از آنچه امروز هست مورد عنایت قرار گیرد.جشن هاي دسته جمعی کارکردي این چنینی دارند بنابراین ایجاد شور و نشاط بین افراد جامعه و نتیجتاً دستیابی به یکپارچگی اجتماعی در گرو توجه ویژه به آن است.
مشارکت اجتماعی در جوامع شهري و روستایی از ابعاد مختلف با هم متفاوت است . به نحوي که مشارکت جوامع روستایی مبتنی بر نیاز و مشارکت شهري مبتنی بر آگاهی بوده و کسب آگاهی نیز مشروط به آموزش افراد می باشد. مشارکت اجتماعی در جوامع روستایی ایران را از دو دیدگاه می توان مورد بررسی قرار داد:
الف- از دیدگاه تصمیم گیري، تصمیم سازي و نظارت اجتماعی.
ب- از دیدگاه تشریک مساعی و فعالیت هاي جمعی در امور مربوط به زندگی روزمره .
در جوامع روستایی ایران هر دو شیوة مورد اشاره به وفور به کار گرفته می شوند. علت وجودي چنین مشارکت هایی را در ویژگی هاي خاص جوامع روستایی چون روابط اجتماعی نزدیک و چهره به چهره ، توقعات افراد از هم ، نظارت اجتماعی قوي در چارچوب وجدان جمعی ، یکنواختی سنت ها و باورها می توان یافت . در جوامع روستایی ایران ویژگی هایی چون وجود اعتماد بین اعضاي
جامعه روستایی ، همبستگی موجود بین آنان و ضرورت پایبندي به آن ، تخصص هاي یکسان و امکان مشارکت افراد ، ارجحیت همنوایی و همرنگی ، همگی زمینه هاي ظهور و پایداري مشارکت اجتماعی را فراهم نموده است. اساس جوامع روستایی ایران مبتنی بر نظام ایلی و قومی است لذا مشارکت افراد روستایی در امور اجتماعی نه به خاطر انگیزه هاي فردي بلکه عمیقاً تحت
سیطرة گروه گرایی و قبیله گرایی است. از اینجا می توان به این نتیجه رسید که حضور مداوم روستائیان در عرصۀ مشارکت اجتماعی ناشی از تلاش آنان براي حفظ گروه، قوم ، قبیله و ایل و حفظ موجودیت و حریم مادي و معنوي آن است.نیازهاي زیر بنایی چون حفظ امنیت ایل، امور مربوط به کشاورزي ودامداري که ادامه حیات ایل وابسته به آن است ، محدودیت هاي محیطی و سبب تقویت انگیزه هاي افراد براي اینگونه مشارکت ها است. جوامع شهري ایران از مشارکت اجتماعی به نحوي که در روستاها دیده می شود محروم است. در شهرها برخلاف روستاها یکنواختی قومی و ایلی و در نتیجه یکنواختی آداب و رسوم وجود ندارد.
تفاوت هاي فرهنگی موجود سبب می شود که نظارت اجتماعی و وجدان جمعی مانند آنچه که در روستا دیده می شود به چشم نخورد. بنابراین براي تأمین این نیاز اجتماعی (نظارت و کنترل اجتماعی )، قوانین و مقررات به کار گرفته می شود. از آنجا که لزوماً حضور یا عدم حضور در بسیاري از عرصه هاي مشارکت اجتماعی تخلف از مقررات و قوانین حاکم نیست و از آنجا که این عدم
حضور با وجدان جمعی مجازات نمی شود لذا میزان استقبال از این مشارکت ها کم است. تراکم جمعیت و عدم شناخت اجتماعی، فردگرایی و محوریت منفعت شخصی ، حاکمیت روابط عمودي و تمایز اجتماعی در کاهش میزان مشارکت اجتماعی جوامع شهري ایران نقشی اساسی دارد. نوع آموزش مدرسه اي در ایران که مبتنی بر آموزشی انفرادي است و ضعف مدیریت شهري و منطبق
نبودن شیوه هاي مدیریت شهري با نیازهاي روز، سبب ناتوانی در هدایت فرهنگی جامعه به سوي مشارکت اجتماعی است.
2-4-10 راهکارهاي توسعه مشارکت اجتماعی در جوامع شهري
آموزش زیر بناي توسعۀ فرهنگی و اجتماعی است. آحاد تودة مردم با آگاهی از شیوه هاي مشارکت ، چگونگی فعالیت در آن، نتایج و پیامدهاي مشارکت اجتماعی می توانند با حضور خود میزان و شمول آن را ارتقاء دهند. اعتماد اجتماعی مؤلفه بسیار مهم در امر مشارکت است. اعتماد افراد نسبت به هم ،اعتماد افراد نسبت به نهادها و دولت و بالعکس سبب توسعه و تعمیق مشارکتهاي اجتماعی می شود .وجود فضاي باز سیاسی ، امکان نقد و نقادي ، امکان تصمیم گیري و تصمیم سازي در امور شهري ، و به طور کلی همه گیري شیوه هاي دموکراتیک در زوایاي مختلف زندگی شهري و تغییر ساختارها در این جهت،تنوع و بسط مشارکت هاي اجتماعی را به دنبال خواهد داشت .
تقویت و توسعۀ زمینه هاي مشارکت اجتماعی مردم در برنامه ریزي هاي شهري از طریق بهبود شیوه هاي مدیریت شهري تشویق فعالیت هاي جمعی و گروهی . تمرکز بر آموزش گروهی به جاي آموزش انفرادي.
وجود عوامل زیر نیز در افزایش مشارکت اجتماعی و سیاسی مردم تأثیرگذار است:
قانون اساسی کشور اجازه دهد که قشرهاي وسیع تري به مجالس یا دیگر پست هاي انتخاباتی راه یابند.
مردم این گونه برداشت کنند که گروه حاکم در کشور تغییر پذیر است .
امکان تماس بین مردم و مسئولان آسان و زیاد باشد.
فعالیت هایی که رسانه هاي گروهی در این زمینه می توانند داشته باشند به قرار زیر است:
بررسی عملکرد طبقات ذي نفوذ در دوران پهلوي و تأثیر منفی انها بر مشارکت مردم .
تشکیل میزگردهایی براي ارائه راهکارهاي عملی استفاده از ظرفیت مشارکتی جوانان در امور سیاسی و اجتماعی
نشان دادن الگوهاي موفق دیگر کشورها در زمینه استفاده از جوانان در عمران و آبادي روستاها (فیروزآبادي و ایمانی، 1385، 99).
2-4-11 گروه ها و مشارکت اجتماعی
یکی از بهترین راه هاي بسیج مشارکت سیاسی و اجتماعی مردم ، بهره گیري از گرو ههاي کوچک و منسجم است، زیرا این گروهها توانایی بسیج سریع افراد را دارند. زیرا بیشتر افراد توانایی همسان کردن هویت خود با گروههاي بزرگ واسط مانند احزاب و گروههاي انتزاعی مانند ملت را ندارند گروههاي واسط این فراگرد و همسان سازي را تسهیل می کنند. ممکن است براي یک
شخص عادي و کارگر یا کشاورز ، حضور و مشارکت در یک حزب یا گروه سیاسی جاذبه اي نداشته باشد ، اما در یک گروه کوچک مانند تعاونی کشاورزي به آسانی مشارکت می کنند. گروه هاي ذي نفوذ کوچک با ادغام خود در سازمان هاي بزرگ تر ، در سطح ملی به ایجاد وحدت ملی کمک می کنند و سبب می شوند هر نوع بسیج و مشارکت از طریق آن ها انجام شود؛ براي مثال چون
یک انجمن پزشکان در سطح شهر به یک انجمن سراسري پزشکی در سطح کشور پیوسته است ، احساس جمعی و ملی در اعضا پدید می آید . برخی از تحلیلگران و پژوهشگران ، یکی از دلایل شکست انقلاب هاي پیش از انقلاب اسلامی ، مانند مشروطه و نهضت ملی شدن صنعت نفت را نبود گرو هها و سازمان هاي تشکیلاتی مناسب می دانند .از طرف دیگر ممکن است گروه هاي
ذي نفوذ کوچک با تسلط بر فرایندهاي حکومتی و جایگزین شدن نظر انان به جاي نظر نمایندگان منتخب پا جاي پاي آنان بگذارند. و این خطر است. به دلیل جایگاه دو گانه گروههاي نفوذ ، تبیین صحیح نقش آنان در جامعه اسلامی ما ضروري است ، از این رو پیشنهاد می شود وسایل ارتباط جمعی با معرفی گروههاي نفوذ مربوط به هر بخش ، مردم را به عضویت و مشارکت در این
گروهها تشویق کند. هر چه نقش توده مردم در این گروه ها زیاد باشد، مشارکت افزایش و خطر انحراف گروه هاي ذي نفوذ کاهش می یابد . یکی از راهکارهاي گسترش مشارکت اجتماعی وسیاسی استفاده از شخصیت هاي محبوب و چهره هاي شناخته شده در جامعه می باشد براي مثال حضور یک شخصیت محبوب سیاسی ، علمی ، ورزشی یا خانوادگی ، می تواند عامل مهمی در جلب توجه افراد جامعه و افزایش علاقه او به مشارکت اجتماعی باشد . که رسانه هایی چون تلویزیون در این امر می توانند حداکثر مشارکت اجتماعی را به بار بیاورند .
توجه به فرهنگ هاي محلی مناطق گوناگون کشور توسط برنامه هاي صدا و سیما می تواند مشارکت اجتماعی را باعث شود . اما نکاتی در این زمینه باید مورد توجه باشد:
برنامه ها ، نوشته ها و تولیدات رسانه ها از خواسته ها و نیازهاي مردم سرچشمه بگیرد .
افرادي مسئول تهیه ، نگارش یا تدوین آن باشند که بطور کامل با فرهنگ آن مناطق آشنایی داشته باشند .
باید کوشید به گونه اي از واکنش مخاطبان آگاه شویم . متأسفانه در کشور ما از آن جهت که غالب مطبوعات کارکرد حزبی و جناحی دارند تشویق و انگیزه سازي آنان براي مشارکت اجتماعی مردم جامعه در قالب دیدگاه هاي حزبی و جناحی قرار دارد و انگیزه هاي کلان و منافع ملی در انگیزه سازي هاي آنان نقش کمتري دارد.
2-4-12 دولت و مشارکت اجتماعی
توسعه ملی در کشورهاي جهان سوم بیش از هر چیز به مشارکت فعال و وفاق اجتماعی مؤثر افراد جامعه وابسته است. فقدان این مشارکت و وفاق اجتماعی زمینه بر خورد و اختلاف و تضاد را در میان عملکرد بخش هاي مختلف (خصوصی و عمومی) جامعه فراهم می آورد و بخش اعظم منابع کمیاب این کشور صرف مقابله با عوارض نامطلوب این برخوردها می گردد. از این رو نگرش برنامه ریزان و خط مشی تدوین کنندگان در آستانه ورود به قرن بیست و یکم باید معطوف به افزایش نقش مشارکت هاي مردمی در فرآیند توسعه و به ویژه در زمینه هاي اجتماعی، سیاسی و اقتصادي باشد.
ارگان هاي مرکزي دولت، با احاله قسمتی از کارها به ارگان هاي محلی می توانند توجه و حمایت بیشتري به مشکلات کلیدي کشور داشته باشند و در ضمن با صرف وقت و فراغت بیشتري به برنامه ریزي در سطح ملی و سرپرستی و نظارت آنها بپردازند. تقویت ارگان ها و سازمان هاي محلی در حالت عدم تمرکز، یکی از شیوه هاي مهم افزایش مشارکت و وفاق اجتماعی در مسایل
اجتماعی، اداري، عمرانی و سیاسی می باشد. تدوین

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد مشارکت مردم، مشارکت اجتماعی، مشارکت سیاسی، علوم سیاسی Next Entries پایان نامه درمورد مشارکت مردم، مشارکت اجتماعی، حاشیه نشینی، توسعه پایدار