پایان نامه درمورد قرآن کریم، امام سجاد (ع)، رسول خدا (ص)، ترک فعل

دانلود پایان نامه ارشد

لاجرم براي آنكه بتوان در سايه قوانين اسلامي به عبوديت پروردگار و حيات طيبه نائل آمد چاره‌ای جز متعهد شدن به پیمان‌ها و وفاي به آنها وجود ندارد.
البته حسن وفاي به عهد و قبح عهدشکني از امور فطري است که براي هر انساني قابل فهم است. به عبارتي ديگر، انسان براي درک حسن وفاي به عهد و قبح عهدشکني، به راهنمايي شرع و اقامه برهان نياز ندارد. به همين جهت، زماني که به تاريخ جوامع مينگريم، به وضوح مشاهده ميکنيم که پايبندي به معاهدات، يکي از اصول اخلاق اجتماعي مورد توجه آن‌ها بوده است. در حقیقت، هيچ اجتماعي راه زندگي اجتماعي و پیشرفت به سوي مقاصد خود را، جز به وسيله پايبندي به معاهدات هموار نميبيند.
قرآن کریم نیز به این دلیل که متعرض اصلاح زندگی اجتماعی بشر شده، همان‌گونه که به اصلاح زندگی افراد اهتمام نموده است، به طور گسترده به بیان اهمیت وفای به عهد پرداخته است. در قرآن به روشهای گوناگون به وفای به عهد اشاره شده است. توصیهی اکید قرآن به وفای به عهد چه به صورت عام و چه به صورت خاص، چه وفای به عهد به نفع صاحب عهد باشد یا به ضرر او، چه طرف مقابل مشرک باشد یا مسلمان، چه عهد بزرگ و مهم باشد یا کوچک و بی‌اهمیت. خلاصه آن که قرآن وجوب وفای به عهد را به طور مطلق دستور داده و تحت هیچ شرایطی و با هیچ عذر و بهانهای، نقض آن را جایز ندانسته است. مگر جایی که عدالت، نقض عهد را حکم کند.
در اهميت وفاي به عهد همين بس که خداي تعالي آنگاه که ميخواهد از حضرت اسماعيل (ع) به عظمت نام برد وفاي به عهد را به عنوان يکي از اوصاف برجستهي وی به شمار ميآورد و ياد ميکند.102 در آيهای که به این موضوع پرداخته، وفاي به عهد پيش از مقام نبوت و رسالت آورده شده است و گويي که وفاي به عهد، پایه‌ی نبوت است.
در چند جاي قرآن مجيد وفاي به عهد را واجب و روي آن تأكيد نموده است. مهم‌ترین آیهای که می‌توان در این رابطه نام برد آیهی «و اوفوا بالعهد ان العهدكان مسئولاً؛ به پيمان (پيماني كه خدا با شما بسته است از تكاليف شرعي و عهدي كه با يكديگر مي‌بنديد و عهدي كه با خدا مي‌بنديد) وفاكنيد به درستي كه پيمان مورد بازخواست خواهد بود»103 است که «عهد» در این آیه مطلق آمده در نتیجه عمومیت را میرساند و حکم آیه، همهی عهدها را در برمیگیرد. درجاي ديگر مي‌فرمايد: «يا ايها الذين آمنوا اوفوا بالعقود؛ اي كساني كه ایمان آوردهاید به تمام عقدهاي خود وفاكنيد»104كه از آن جمله پيمان با خدا يا بندگان خداست . همچنین در باره‌ي اهل صدق و تقوا مي‌فرمايد: «و الموفون بعهدهم اذا عاهدوا؛ آنان كه به پيمانشان چون پيمان بستند، وفاكنندگانند».105
باز در قرآن آمده است که؛ «بلى من اءوفى بعهده واتّقى فانّ اللّه يحبّ المتّقين». در اينجا وفاى به عهد همرديف تقوا شمرده شده، تقوايى كه بهترين زاد و توشه انسان در قيامت و سبب ورود در بهشت و معیار شخصیت و مقام انسان در پيشگاه خدا است. اين تعبير نشان مىدهد كه وفاى به عهد يكى از شاخههاى مهم تقوا است و تعبير آيه دربارهی اين دو از قبيل ذكر عام بعد از ذكر خاص است.106
با توجه به این آیات، به وضوح مشاهده میشود که قرآن کریم نسبت به وفای به عهد در همه معانی و مصادیقی که دارد، توصیه اکید فرموده است. ذکر کردن وفای به عهد به عنوان صفت برجسته یک انسان مؤمن در قرآن و قرار گرفتن این صفت در کنار دیگر اوصاف اساسی او نظیر خشوع در نماز، روی‌گردانی از کارهای لغو، پرداخت زکات، پاک‌دامنی و محافظت بر نمازها، نشان‌دهنده‌ی اهمیت والای وفای به عهد است. همچنین ذکر وفای به عهد به عنوان یکی از اصول اخلاق نیکوکاران واقعی و قرار گرفتن این شاخصه مهم اخلاقی در کنار اساسی‌ترین مسائل اعتقادی و عملی، نشان‌دهنده جایگاه ویژه وفای به عهد است. در آیهی 177 سورهی بقره، پانزده صفت نیک در قالب اصول مهم اعتقادی، عملی و اخلاقی برای نیکوکاران واقعی بیان شده است. در بخش اعتقاد به مسئله ایمان به خدا، فرشتگان، انبیاء، قیامت و کتب آسمانی اشاره شده و در بخش عمل به برپایی نماز، پرداخت زکات، آزاد نمودن بردگان و صبر اشاره گردیده است. در قسمت اخلاقی نیز، وفای به عهد و دل کندن از مادیات و ترحم به فقرا، به عنوان اصول این بخش معرفی شده‌اند.107
در قرآن برای نشان دادن اهمیت وفای به عهد روشهای دیگری نیز از جمله بیان سرزنش عهدشکنان، برخورد شدید با عهدشکنان و بیان پیامدهای سوء عهدشکنی به کار برده شده است. از خلال آیات قرآن به دست میآید که عهدشکنی پیامدهای شوم گمراهی، قساوت، خیانت و دروغ، شرمساری، بی‌اعتمادی، جنگ و خونریزی، فرجام بد، لعنت، عذاب و انحطاط را به دنبال دارد.108 که در قسمتهای بعدی آنها را توضیح خواهیم داد.
پس از قدرت و شوكت اسلام در زمان پيامبر(ص)، خداوند در سوره‌ي برائت به جهاد با مشركين امر فرمود که مكه معظمه را از لوث شرك و بت پرستي پاك كنند ولي از اين حكم آن عده از مشركيني كه سابقه پيمان عدم تعرض با مسلمين دارند استثناء فرمود كه بايد به پيمان خود وفا کنند و متعرضشان نشوند تا مدت پیمانشان پايان پذيرد آنگاه با آنها جهاد كنند چنانچه مي‌فرمايد: « الا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئاً و لم يظاهروا عليكم احداً فأتِمّوا اليهم عهدهم الي مدتهم ان الله يحب المتقين؛ مگر كساني از مشركين كه با ايشان پيمان بسته‌ايد و چيزي از پيمان‌تان را نقض نكرده و با كسي برعليه شما هم پشتی نكرده‌اند براي آنها پيمان‌شان را تا مدت‌شان كامل كنيد به درستي كه خدا پرهيزگاران را دوست مي‌دارد».109
در روایات اسلامی به اهمیت وفای به عهد به طور مفصل پرداخته شده است و شواهد بسياري در دست است که پيغمبر اکرم (ص) به وفاي به عهد اهتمام تام داشت. از آن جمله در صلح حديبيه بين آن حضرت و مشرکين مکه پيماني بسته شد که اگر کسي از پيروان رسول خدا (ص) به سوي قريش آمد قريش او را بپذیرد و هر کس از قريش به سوي پيغمبر (ص) آمد او را نپذيرد رسول خدا (ص) همچنان بر پيمان خود استوار بود و کسي از افراد قريش را در آن هنگام نميپذيرفت. 110پيامبر خدا (ص) اهميت ویژه‌ای براي وفاي به عهد قائل گشته و آن را مرادف با دین‌داری و عهدشکنی را مصداق بيديني ميداند. در حديثي از ايشان نقل است که: «لادين لمن لا عهد له؛ كسي كه پيمانشكن باشد ديندار نيست».111
عمار ياسر گفته است: «من و محمد (صلي الله عليه و آله) قبل از اسلام گوسفند ميچرانديم روزي در محلي مرتع خوبي يافتم و قرار شد گوسفندان را آنجا بچرانيم فردا که من گوسفندانم را به آنجا بردم ديدم آن حضرت پيش از من به آنجا رسيده، ولي گوسفندان را از چرا بازداشته است. پرسيدم: چرا چنين کردهاي؟ پاسخ داد: ما با هم قرار گذاشتيم که گوسفندان را به اتفاق بچرانيم و من دوست ندارم خلاف وعده انجام دهم ».112
حضرت علي(ع) نیز در اهمیت وفای به عهد فرموده است: «هيچ موضوعي همانند وفاي به عهد در ميان مردم با تمام اختلافاتي که دارند، مورد اتفاق نيست. حتي مشرکان هم، پيمانها را در ميان خود محترم ميشمردند، زيرا عواقب پيمانشکني را دريافته بودند».113
امام سجاد (ع) نيز وفاي به عهد را از لوازم دین‌داری می‌داند. روايت است که ابو مالک به امام سجاد (ع)عرض كرد: «اخبرني بجميع شرايع الدين، قال (ع) قول الحق و الحكم بالعدل والوفاء بالعهد؛ مرا از تمام آداب دين باخبرگردان. حضرت فرمود: گفتار درست و حكم كردن به عدل و وفاي به عهد.»114 مؤمن وقتي متعهد میشود هر امري را نسبت به خود، خدا يا ديگران و چه در فضاي سياسي، اجتماعي، خانوادگي و چه در هر حوزهی ديگري که متعهد شود بايد به اين امر توجه داشته باشد که وفاي به آن امري لازم و واجب است و قرآن مجيد و آموزههاي نبوي نسبت به اين حقيقت تاکيد و پافشاري دارند. بايد دانست كه خداوند پیمان‌شکنی را به هيچ وجه حتي در باره‌ي مشركين و کفار، جايز نميداند و وفاي به پيمان آنها را هم واجب فرموده است مگر اينکه طرف مقابل دچار پيان شکني شده باشد که تفصیل این بحث را در فصلهای بعدی ذکر خواهیم کرد.

فصل دوم

اقسام وفای به عهد

در فصل اول اشاره گردید که وفای به عهد به معنای پایبندی به عهد یا پیمانی است که بسته‌ایم. در نتیجه اقسام وفای به عهد بر اساس تقسیمات عهد معنا پیدا میکند. این بدان معناست که چند نوع وفا نداریم، بلکه چند نوع عهد داریم و در نتیجه چند نوع وفای به عهد داریم. پس در اینجا اقسام وفای به عهد اقسام عهد را بیان میکنیم. قبل از بررسی انواع و اقسام عهد باید دانست که هر عهدی عناصری دارد که اگر یکی از این موارد در زمان انعقاد پیمان وجود نداشته باشد، اصطلاح عهد بر آن اطلاق نمیگردد. این عناصر به شرح زیر است.
2-1. عناصر عهد
هر عهدی شامل چهار قسم است: الف) عهد بما هو عهد، متعلَّق عهد، متعهِّد و متعهَّد. در ذیل به توضیح هر یک از آنها خواهد آمد.
2-1-1. عهد بما هو عهد
خود عهد بما هو عهد میتواند به دو گونه باشد:
2-1-1-1. به صورت کتبی
عهد کتبی عهدی است که معمولاً طرفین عهد، مفاد عهد خود را به صورت کتبی نوشته و آن را امضا میکنند و با این کار خود را ملزم به رعایت آن میکنند. این امر باعث میشود که وثوق و اطمینان بیشتری در طرفین عهد ایجاد گردیده و طرفین میتوانند در صورت نقض عهد، عواقب آن را به طرفی که دچار نقض عهد گردیده، بر اساس شواهد و مستندات تنبیه و مجازات نمایند. البته این نوع عهد، اکثراً جنبهی حقوقی دارد و رعایت الزام آن هم جنبهی قانونی پیدا میکند. این نوع عهد بیشتر در میان انسانها است و از آن به معاهدات تعبیر میشود. گاهی دو نفر، یا دو گروه با هم عهد میبندند و به دلیل نسیان و فراموشی طرفین عهد، آن را به صورت کتبی در میآورند اما جنبهی حقوقی ندارد و قصد ندارند که جنبهی حقوقی به آن بدهند و نقض آن مجازات قانونی ندارد بلکه کسب صفت رذیله را برای ناقض عهد به دنبال دارد.
2-1-1-2. به صورت شفاهی
عهد شفاهی یعنی عهدی که طرفین عهد آن را به صورت کتبی در نمیآورند. بلکه صرفاً به صورت شفاهی با هم دیگر عهدی میبندند.این نوع عهد بیشتر جنبهی اخلاقی دارد. بخش عمدهای از عهدهايي كه در جامعه و در میان مردم مرسوماند به صورت شفاهي هستند و قول قرارها و وعدههاي ميان افراد عمدتاً به صورت شفاهي ميباشند. همچنین عهدی که انسان با خدا میبندد و یا خدا با انسان بسته است در این نوع عهد قرار میگیرد. چرا که مطلعیم که هیچ یک از ما چه در گذشته و چه در حال حاضر به یاد ندارد که با خداوند به صورت کتبی تعهدی داده باشد. غالب سفارشها و تأکیداتی که در قرآن کریم و آموزه‌های نبوی در مورد پایبندی به عهد آمده است، عهدهای شفاهی را نیز شامل می‌شود.
2-1-2. متعلق عهد
یکی از ارکان عهد موضوع یا متعلق عهد است و مراد امری است که متعهد در برابر متعهد له بر عهده میگیرد این نیز به دو صورت میتواند باشد
2-1-2-1. به صورت قول
یعنی وقتی متعهِد قبول میکند که در برابر متعهَد باید در جایی سخنی را بگوید. مثلاً قول میدهد در که در دادگاه او شهادت دهد. و چون این نوع عهد گفتاری را در بر میگیرد لذا میتوان گفت که متعلق عهد به صورت قول است.
2-1-2-2. به صورت فعل
گاهی تعهد، انجام فعلی و یا ترک فعلی خاص و خودداری از انجام عمل مشخصی است. انجام کار ممکن است در قبال تعهد با خدا باشد یا در قبال تعهد با خلق باشد. مراد از خلق ممکن است خود انسان و یا انسان‌های دیگری باشد. موضوع در هر دو انجام دادن چیزی، انجام کاری یا ترک فعلی است.

2-1-3. متعهِّد و متعهَّد
در این قسم باید گفت که چه عهد به صورت کتبی و در قالب عقد و قرارداد بین طرفین بسته شود یا طرفین در قالب قول و گفتار به طور شفاهی نسبت به هم تعهدی را بپذیرند، اما چون عهد نیاز به قصد و انگیزه و اختیار دارد پس متعهِّد همیشه انسان [خود و دیگران] و در نگاه بالاتر خداوند است و جمادات و نباتات و حیوانات نمیتوانند متعهِّد و یا متعهَّد باشند به دلیل اینکه دارای اختیار و قصد و انگیزه نیستند.
2-2. اقسام

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد قرآن کریم Next Entries پایان نامه درمورد قرآن کریم، حضرت محمد (ص)، هدایت و رهبری، فکر و اندیشه