پایان نامه درمورد قانون مجازات، مجازات اسلامی، قانون مجازات اسلامی، مجازات های تکمیلی

دانلود پایان نامه ارشد

کیفری می دانستند که مجرم تحت شرایط خاص علاوه بر محکومیت به کیفر اصلی بدان نیز محکوم گردد (مثلاً اگر زنا در زمان های متبرکه صورت گیرد، علاوه بر حد، تعزیر نیز می شود، ماده ی 106 قانون مجازات مصوب 1370)، و برای مجازات تتمیمی هم به ماده ی 19 قانون مجازات مصوب 1370 استناد می کردند.20
با این وجود برخی حقوقدانان قائل به یکسان بودن مفهوم مجازات های تکمیلی و تتمیمی بودند.
پس از آن با تصویب قانون مجازات اسلامی در سال 1392، تحولی شگرف در قانونگذاری مجازات های تکمیلی بوجود آمد.
ماده ی23 قانون مجازات اسلامی 1392:
“دادگاه می تواند فردی را که به حد، قصاص یا مجازات تعزیری از درجه ی شش تا درجه ی یک محکوم کرده است با رعایت شرایط مقرر در این قانون، متناسب با جرم ارتکابی و خصوصیات وی به یک یا چند مجازات از مجازات های تکمیلی زیر محکوم نماید:
الف- اقامت اجباری در محل معین.
ب- منع از اقامت در محل یا محل های معین.
پ-منع از اشتغال به شغل، حرفه یا کار معین.
ت- انفصال از خدمات دولتی و عمومی.
ث- منع از رانندگی با وسایل نقلیه ی موتوری و یا تصدی وسایل موتوری.
ج- منع از داشتن دسته چک و یا اصدار اسناد تجارتی.
چ-منع از حمل سلاح.
ح- منع از خروج اتباع ایران از کشور.
خ- اخراج بیگانگان از کشور.
د- الزام به خدمات عمومی.
ذ- منع از عضویت در احزاب، گروه ها و دستجات سیاسی یا اجتماعی.
ر- توقیف وسایل ارتکاب جرم یا رسانه یا مؤسسه ی دخیل در ارتکاب جرم.
ز- الزام به یادگیری حرفه، شغل یا کار معین.
ژ-الزام به تحصیل.
س- انتشار حکم محکومیت قطعی.
تبصره ی1- مدت مجازات تکمیلی بیش از دو سال نیست مگر در مواردی که قانون به نحو دیگری مقرر نماید.
تبصره ی2- چنانچه مجازات تکمیلی و مجازات اصلی از یک نوع باشد، فقط مجازات اصلی مورد حکم قرار می گیرد.
تبصره ی3- آیین نامه راجع به کیفیت اجرای مجازات تکمیلی ظرف شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون توسط وزیر دادگستری تهیه می شود و به تصویب رئیس قوه ی قضائیه می رسد.”
همانگونه که در این ماده ملاحظه می گردد قانونگذار در قانون مجازات اسلامی 1392، تحولاتی نسبت به قوانین سابق، در خصوص مجازات های تکمیلی ایجاد کرده است.
از جمله اقدامات قانونگذار در قانون مجازات 1392 به کارگیری عنوان مجازات برای این دسته از واکنش ها می باشد، لذا ظاهراً قانونگذار قائل به ماهیت مجازات گونه ی این اقدامات است.
همانطور که ملاحظه شد در قانون مجازات 1370، مجازات های تکمیلی تنها درکنار تعزیرات و مجازات های بازدارنده قابل اعمال بود، اما از دیگر تحولات قانونگذاری در زمینه ی مجازات های تکمیلی، امکان اعمال این مجازات ها در کنار مجازات های حدود و قصاص در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 می باشد.
هم چنین در قانون مجازات اسلامی 1392، مصادیق مجازات های تکمیلی نسبت به قوانین سابق بسیار گسترده تر شده است.
در این قانون برخلاف قوانین سابق حداکثر مدت زمان اعمال مجازات های تکمیلی مشخص شده است.
در ماده ی 24 قانون مجازات اسلامی 1392، شرایط تخفیف مجازات های تکمیلی و تشدید این مجازات ها در صورت عدم رعایت مفاد حکم دادگاه بیان گردیده است.
هم چنین با توجه به اینکه قانونگذار امکان اعمال این مجازات ها را به صورت مطلق در کنار جرایم حدی، جنایات و تعزیرات بیان کرده است، لذا می توان گفت این مجازات ها هم در جرایم عمدی و هم در جرایم غیرعمد قابل اعمال است.

فصل سوم

موقعیت مجازات های تکمیلی در واکنش های جزایی
قانونگذار ظاهراً در قانون مجازات اسلامی 1392، اقدامات تکمیلی را در ردیف واکنش های کیفری قرار داده است و با عنوان «مجازات های تکمیلی» از این اقدامات صحبت می کند؛ لذا جهت شناسایی صحیح موقعیت اینگونه اقدامات در قانون و حقوق جزای ایران، می بایست با توجه به شرایط و ویژگی های واکنش های کیفری و غیرکیفری، ماهیت مجازات های تکمیلی به درستی تبیین گردد.

مبحث اول: واکنش های کیفری
در این مبحث ابتدا تعریف واکنش های کیفری بیان می گردد و سپس رابطه ی مجازات های تکمیلی با اینگونه واکنش ها بررسی خواهد شد، بدین معنا که خواهیم دید با توجه به مفهوم و انواع واکنش های کیفری، آیا می توان اقدامات مذکور در ماده 23 قانون مجازات مصوب1392 را در ردیف مجازات ها قرار داد.

گفتاراول: تعریف و انواع واکنش های کیفری
یکی از مصادیق واکنش های جزایی، واکنش های کیفری می باشد که انواع متفاوتی دارند و در قانون مجازات اسلامی مصادیق این دسته از واکنش ها با عنوان مجازات ذکر شده است؛ در این گفتار ابتدا معنی و مفهوم واکنش های کیفری و در ادامه انواع واکنش های کیفری مطابق قانون مجازات اسلامی توضیح داده خواهد شد.

بنداول: تعریف واکنش های کیفری
کیفر در لغت به معنای مکافاتِ بدی، عقوبت، جزا، عقاب و مجازات معنا شده است؛ مجازات در لغت پاداش دادن و جزا دادن در نیکی و بدی معنا شده است و نیز گفته شده است که مشقتی است که مقنن تحمیل به مجرم می کند.21
مفهوم اصطلاحی مجازات تا حدودی از معنای لغوی آن تبعیت می کند، در این مورد تعاریف مختلفی از مجازات ارائه شده است.
به تعبیر استاد دکتر محمد باهری :
” مجازات آزاری است که قاضی به علت ارتکاب جرم و به نشانه ی نفرت جامعه از عمل مجرمانه و مرتکب آن، برای شخصی که مقصر است بر طبق قانون تعیین می کند؛ آزار را که صدمه ای به حقی از حقوق مجرم وارد می آورد نباید هدف مجازات تلقی کرد. هدف مجازات اصلاح مجرم، دفاع اجتماعی و اجرای عدالت است.”22
در این تعریف مجازات لزوماً یک واکنش اجتماعی قلمداد شده است که به نمایندگی از آحاد جامعه و به نشانه ی نفرت جامعه، بر مجرم اعمال می گردد، لذا دفاع اجتماعی از جمله اهداف مجازات شناخته شده است؛ این در حالی است که مجازات هایی هم چون قصاص، کاملاً جنبه ی شخصی داشته و به نمایندگی از مجنیٌ علیه یا ولی دم، بر مجرم تحمیل می گردند.
در تعریفی دیگر مجازات بر مبنای موضوع آن تعریف شده:
“مجازات هرنوع صدمه یا محدودیتی است که برطبق قانون و به منظور تحقق بخشیدن به هدف های خاصی، از طرف دادگاه نسبت به جسم و جان، حیثیت، آزادی، مال و دارایی مجرم تحمیل می شود.”23
دکتر نوربها مجازات را پاداشی نکوهش کننده، رنج آور و ترساننده می دانند که در مقابل افعال یا ترک افعالی ایجاد شده تا مرتکب یا مرتکبین آن اعمال را تنبیه کنند.24
احمد فتحی بهنسی نیز درتعریفی مشابه از کیفر در کتاب العقوبة فی الفقه الاسلامی، کیفر را پاداشی می داند برای ارتکاب آنچه که شارع نهی کرده و ترک آنچه که شارع بدان امر کرده است، «العقوبة هی جزاءو منعه الشارع للردع عن ارتکاب ما نهی عنه و ترک ما أمر به»25
و به نظر می رسد در یک تعریف کامل و جامع بتوان گفت:
“کیفر پاداشی است آمیخته با رنج و استخفاف و مناسب با جرم که به موجب قانون یا شرع و بوسیله ی مراجع ذیصلاح علیه یکی از حقوق بزهکار اعمال می گردد.”26
در این تعریف ضمن بیان ویژگی های مجازات ها، موضوع آنها (حقوق بزهکار)، نیز مدنظر قرار گرفته است و مجازات را صرفاً یک واکنش اجتماعی علیه بزهکار محسوب نمی کند.
با توجه به تعاریفی که از مجازات ارائه شد، اهداف و ویژگی های مجازات ها را در یک دسته بندی کلی می توان چنین بیان کرد:
اهداف مجازات ها عبارت است از:
1-اصلاح بزهکار
2- حمایت از جامعه
3- ارعاب بزهکار(پیشگیری فردی)
4- ارعاب دیگران(پیشگیری عمومی)
5- جلب رضایت مجنیٌ علیه
و ویژگی های مجازات ها عبارت است از:
1-رنج آوری
2-رسواکنندگی
3- معین بودن
4- قطعی بودن27
حال با توجه به مفهوم، اهداف و ویژگی های مجازات ها باید دید آیا اقدامات مذکور در ماده ی 23 قانون مجازات اسلامی 92 را می توان در ردیف واکنش های کیفری قلمداد کرد.
بند دوم: انواع واکنش های کیفری
مطابق ماده ی 14 قانون مجازات اسلامی 1392، مجازات های اصلی مقرر در حقوق جزا عبارتند از، حد، قصاص، دیه و تعزیر.
در این قسمت با تکیه بر قانون مجازات، انواع واکنش های کیفری توضیح داده خواهد شد.
الف- حدود
حد، جمع آن حدود، در لغت به معنی حایل میان دو چیز و کنایه از انتها یا کرانه یا مرز شیء است؛ در لغت عرب به معنی منع و جلوگیری کردن نیز آمده است.
در تعریف حدود گفته شده است:
“فالحدود هی عقوبات الجرائم المحددة بنص الکتاب أو سنة الرسول علیه الصلاة و السلام” لذا حدود را به کیفر جرایمی که در کتاب و سنت پیامبر ذکر شده است محدود کرده است. 28
مطابق ماده ی 15ق.م.ا: “حد مجازاتی است که موجب، نوع، میزان و کیفیت اجرای آن در شرع مقدس، تعیین شده است.”
شهید ثانی در کتاب مسالک حد را به معنی منع دانسته و بیان کرده چون مجازات حد مردم را از ارتکاب گناه باز می دارد، حد شرعی نیز به همان معنای لغوی است.
در اصطلاح شرعی حدّ عبارت از مجازاتی است که به علت ارتکاب جرم مخصوص بر بدن مکلف اجرا می شود و مقدار آن در همه جا از سوی شرع مشخص شده است.29
در پاره ای از منابع حد به معنی مطلق عقوبت اعم از تعزیر و غیر آن استعمال شده است.
اما می توان گفت مراد از حدود در حقوق جزا، کیفرهایی است که شارع مقدس در کتاب و سنت برای برخی از گناهان مهم از نظر کمّی و احیاناً از نظر کیفی تعیین نموده است. 30
حقوقدانان اسلامی در اسباب موجب حد اختلاف کرده اند و تعداد جرایم مشمول کیفرهای حدی را متفاوت نوشته اند.
غالب مؤلفین امامیه کیفرهای حدی را در شش مورد منحصر کرده اند.
محقق حلی اسباب شش گانه ی حد را چنین نام برده است: 1- زنا 2- جرائم مربوط به آن 3- شرب خمر 4- قذف 5- سرقت 6- قطع الطریق31
برخی هم چون شیخ طوسی در کتاب «الحدود»، اسباب حد را به این عناوین محدود کرده است: 1- زنا 2- قذف 3- سرقت 4- قطاع الطریق 5- شرب خمر 6- ارتداد32
آیت الله خویی در بابِ حدود، شانزده سبب جهت ثبوت حد بیان کرده اند.33
در قانون مجازات اسلامی 1392 در کتابِ حدود، اسباب حد به موارد زیر منحصر شده است:
1- زنا 2- لواط 3- تفخیذ 4- مساحقه 5- قوّادی 6- قذف 7- سبّ نبی 8- مصرف مسکر
9- سرقت 10- محاربه 11- بغی و افساد فی الارض
در بیان ویژگی های این دسته از مجازات ها گفته شده است که کیفرهای حدی بیشتر بدنی و معدودی سالب آزادی است، که از پیش اندازه و مقدار آن تعیین شده است و مرتبه ی قوی و ضعیف ندارند و با وجود شرایط نسبت به کلیه ی افراد یکسان اجرا می شود و قاضی در کم و زیاد و تبدیل و اسقاط آن اختیاری از خود ندارد.
ب- قصاص
قصاص در لغت به معنای پیروی کردن، در پی کسی رفتن، پا در جای پای او گذاشتن است و گفته شده است مقابله به مثل در جنایت را به این دلیل قصاص گویند که به پیروی از جانی، همان عمل را درباره ی او انجام می دهند.
شهید ثانی می نویسد:
“منظور از قصاص در این جا مجازات است، بدین صورت که جانی مورد تعقیب قرار
گرفته و مثل کاری را که کرده درباره اش اجرا می کنند، این مجازات را قصاص گویند.”34
مطابق ماده ی 16 قانون مجازات اسلامی:
” قصاص مجازات اصلی جنایت عمدی بر نفس، اعضاء و منافع است که به شرح مندرج در کتاب سوم این قانون اعمال می شود.”
در این ماده قانونگذار قصاص را تعریف نکرده، لیکن با توجه به مقررات مندرج در کتاب سوم می توان گفت، قصاص حقی است که به مجنیٌ علیه و اولیاءدم او تعلق می گیرد، و صاحبان حق قصاص می توانند به جای مجازات قصاص (که مجازات اصلی جنایات عمدی است)، به دیه و یا مالی بیشتر یا کمتر از آن رضایت دهند.
به استناد ماده ی 16 قانون مجازات اسلامی، قصاص تنها در جنایات بر نفس، عضو و منفعت قابل استیفاء است و آن هم در صورتی که این جنایات به صورت عمدی واقع شوند.
در تعریف مجازات قصاص گفته شده است،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد قانون مجازات، مجازات های تکمیلی، قانون مجازات اسلامی، مجازات اسلامی Next Entries پایان نامه درمورد قانون مجازات، مجازات های تکمیلی، مجازات اسلامی، قانون مجازات اسلامی