پایان نامه درمورد ضریب جینی، بهرهوری کل عوامل، رشد اقتصادی، دوره ابتدایی

دانلود پایان نامه ارشد

دارای تحصیلات عالی میتواند از نقاط قوت یک کشور به لحاظ سرمایه انسانی باشد که در صورت استفاده صحیح و متناسب از این سرمایههای انسانی میتوان شاخص بهرهوری نیروی کار و بهرهوری کل عوامل را افزایش داد.
مصادیق بهرهوری به طور صریح در برنامه چهارم توسعه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفت و اهداف کمی معینی برای ارتقای آن در نظر گرفته شد. بهعلاوه سیاستهای کلی این برنامه در خصوص بستر سازی برای رشد سریع اقتصادی، رقابت پذیری اقتصادی، تعامل فعال با اقتصاد جهانی و توسعه مبتنی بر دانایی هر یک به نوعی با مقوله بهرهوری در ارتباط قرار میگیرند. در این برنامه، رشد اقتصادی 8 درصد پیشبینی شد و مقرر گردید که 3/31 درصد از رشد اقتصادی کشور از محل ارتقاء بهرهوری تأمین گردد. اگرچه در قانون برنامه‌های دوم تا چهارم توسعه احکام و تکالیفی چه به صورت ضمنی و چه به صورت صریح در ارتباط با ارتقاء بهره‌وری لحاظ شده بود، اما این تمهیدات هیچگاه آن‌چنان که انتظار می‌رفت در عمل موثر واقع نشد.
در قانون برنامه پنجم توسعه به ارتقاء سهم بهره‌وری در رشد اقتصادی به یک سوم در پایان برنامه ‏اشاره شده است. لذا بررسی عملکرد شاخص بهرهوری به منظور شناسایی،آگاهی از عملکرد آنها و تلاش برای افزایش بهرهوری در جهت رفع موانع و تنگناهای تولید در اقتصاد ایران از اهمیت بسزایی برخوردار است.
نمودار 3-2 روند رشد بهرهوری کل عوامل تولید ایران طی دوره 1390-1349 را نشان میدهد. بر اساس نمودار، در سال 1352 رشد بهرهوری کل عوامل تولید کاهش یافته و منفی شده است. در سال 1355، رشد بهرهوری کل عوامل تولید مثبت بوده است. سپس طی سالهای 1360-1356 رشد بهرهوری در کشور به شدت کاهش یافته که مهمترین دلایل کاهش رشد بهرهوری در سالهای 1357- 1356 وقوع اعتصابات و انقلاب و در سال 1359 جنگ بوده است. در سالهای 1362- 1361 و همزمان با خارج شدن از شوک جنگ و افزایش درآمدهای نفتی که منجر به بهبود رشد اقتصادی شد، رشد بهرهوری کل عوامل تولید نیز افزایش یافت. در طی سالهای 1367- 1363 رشد بهرهوری کل عوامل تولید به دلیل افت درآمدهای نفتی به خصوص در سال 1363 و فرسودگی ناشی از جنگ به شدت کاهش یافت. پس از پایان جنگ و شروع دوران بازسازی اقتصادی و تا قبل از اجرای سیاست یکسان سازی نرخ ارز رشد بهرهوری کل عوامل تولید افزایش یافت. اجرای سیاست یکسان سازی نرخ ارز و شکست این سیاست آثار منفی خود را به شکل کاهش در رشد بهرهوری کل عوامل تولید نمایان ساخته و این روند تا قبل از اجرای سیاست تثبیت اقتصادی در سال 1374 ادامه یافت. در این سال اجرای سیاست تثبیت سبب افزایش رشد بهرهوری کل عوامل تولید شده و این روند برای سال 1375 نیز تداوم داشت. لیکن اصرار بر سیاستهای انقباضی و نیل اقتصاد به سمت شرایط رکودی سبب کاهش بهرهوری کل عوامل تولید در سال 1376 گردید که تقریباً تا سال 1377 ادامه داشت. از طرف دیگر شوک نفتی 1378 یکبار دیگر بر شدت کاهش در بهرهوری کل عوامل تولید افزود و این روند به جز سال 1379 تا سال 1380 ادامه یافت. از سال 1381 به بعد به ویژه برای سال 1382، و با اجرای سیاستهای موفق یکسانسازی نرخ ارز و نیز تمهیدات موفق دیگر همچون حساب ذخیره ارزی آثار مثبت قابل توجهی بر افزایش رشد بهرهوری کل عوامل تولید در این سالها داشته است. یک کاهش شدید نیز در سال 1387 مشاهده میشود.

نمودار(3-1): روند بهرهوری کل عوامل تولید ایران 1390- 1349
منبع: دادههای سازمان بهرهوری آسیایی (APO)

نمودار(3-2): روند رشد بهرهوری کل عوامل تولید ایران طی سالهای 1390- 1349
منبع: دادههای سازمان بهرهوری آسیایی (APO)
3-3- ضریب جینی آموزش
توزیع آموزش در میان یک جامعه مسئله مهمی است که دلالتهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی دارد. در گذشته دو شاخص انحراف معیار تحصیلات52 و ضریب جینی آموزش53 برای بررسی ابعاد توزیعی آموزش استفاده شده است. انحراف معیار تنها معیاری برای پراکندگی مطلق54 است و مخصوصاً برای کشورهای دارای سطوح تحصیلی بسیار پایین و بسیار بالا تصویر واضحی از توزیع آموزش به دست نمیدهد. بنابراین، به نظر میرسد که ضریب جینی آموزش به عنوان یک معیار نابرابری نسبی55، شاخص قویتری برای توزیع آموزش باشد که بهبود در توزیع فرصتهای آموزشی را منعکس میکند و توزیع نسبی آموزش میان یک جامعه را اندازه میگیرد و در مقایسه با شاخصهای متعارف نظیر نرخ فارغ التحصیلی56 و یا متوسط سالهای پیشرفت آموزشی که جزو معیارهای سطح کلان اندازهگیری آموزش هستند، اطلاعات بیشتری را به دست میدهد. معیار ضریب جینی آموزش تابعی از سالهای تحصیل و سطوح مختلف تحصیلات، درصد جمعیت مربوط به هر یک از سطوح پیشرفت تحصیلی، و متوسط پیشرفت آموزشی جامعه میباشد. مقدار ضریب جینی آموزش بین صفر و یک است. مقدار صفر نشان میدهد که همه افراد جامعه دارای میزان تحصیلات یکسانی هستند که این به معنای برابری کامل در توزیع آموزش است. مقدار یک نشان میدهد که آموزش تماماً به یک نفر اختصاص یافته است و سایر افراد جامعه از آموزش محروم هستند که این بیانگر نابرابری کامل در توزیع آموزش میباشد. صفر و یک دو مقدار حدّی هستند و تنها به لحاظ تئوری امکان پذیر میباشند و در دنیای واقعی رخ نمیدهند (کرسپو- کارسما، 2012).
برابری کامل که از طریق ضریب جینی صفر مشخص میشود، میگوید که همه افراد دقیقاً مقدار سالهای تحصیل یکسانی دارند. با اینکه این شرایط ممکن است ایده ال به نظر برسد اما باید توجه کرد که هر جامعهای از مجموعه متنوعی از افراد تشکیل شده است که از نظر قابلیت و استعداد یادگیری و دسترسی داشتن به فرصتهای آموزشی با هم فرق دارند. این افراد همچنین تمایلات متفاوتی به ریسک کردن داشته و نسبت به اینکه سرمایهگذاری در آموزش چقدر برایشان منفعت دارد انتظارات متفاوتی دارند. علاوه بر این، آنها ممکن است از این نظر که آیا ترجیح میدهند وقت خود را به آموزش اختصاص دهند یا به سایر فعالیتهایی که به نحوی جانشین آموزش هستند، با هم اختلاف نظر داشته باشند. چون تقاضا برای سطوح مختلف آموزش اساساً ناهمگن است، برابری کامل در توزیع پیشرفت آموزشی نه مطلوب است و نه شدنی. دنیای واقعی از انسانهایی تشکیل شده است که انگیزه دارند برای استفاده از منابع کمیاب و زمان محدود با یکدیگر رقابت کنند (بنت، 2011).
3-3-1- محاسبه ضریب جینی آموزش
در این تحقیق از ضریب جینی آموزش به عنوان شاخصی برای بیان نابرابری آموزشی استفاده شده است. این ضریب با استفاده از شاخص جینی آموزشی توماس و همکاران(2001)، محاسبه شده است. برای محاسبه ضریب جینی لازم است ابتدا، سالهای تحصیل محاسبه شود. دورههای تحصیلی در ایران، با استفاده از اطلاعات سایت بارو و لی(2010)، شش دوره در نظر گرفته شده و جمعیت 15 سال به بالا مورد نظر قرار گرفته است.
شاخص جینی توماس و همکاران(2001) و متغیرهای مورد استفاده به صورت زیر است:
Gini_e=(1/μ)∑_(i=2)^n▒∑_(j=1)^(i-1)▒P_i |Y_i-Y_j | P_j(3-1)
Gini_e: جینی آموزشی،
μ: میانگین سالهای تحصیل برای جمعیت مورد نظر،
P_i وP_j : نسبت جمعیتی که یک سطح مشخص از تحصیلات را طی کردهاند (به عنوان مثال: P_i=12/66 به این معنی است که از کل جمعیت 15 سال به بالا در سال مورد نظر، 66/12 درصد از افراد تحصیلات سطح i را طی کردهاند.)،
Y_i وY_j: سالهای تحصیل در سطوح مختلف تحصیلی،
n: تعداد سطوح تحصیلی.
تمامی آمار و اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه این ضریب از سایت بارو و لی استخراج شده است. در این سایت دادهها به صورت پنج ساله ارائه شده است. برای به دست آوردن آمار سالانه از درونیابی استفاده شده است.
متغیر سالهای تحصیل (y) به صورت زیر محاسبه میشود:
Y_1=0 بیسواد
Y_2=1/2 C_p ناتمام57 ابتدایی
Y_3=C_p تمام ابتدایی
Y_4=C_p+1/2 C_s ناتمام دبیرستان
Y_5=C_p+C_(s ) تمام دبیرستان
Y_6=C_p+C_s+C_(t ) کارشناسی
به طوری که:
C_p: طول دوره ابتدایی و راهنمایی (8 سال58)،
C_s: طول دوره متوسطه و یک سال پیشدانشگاهی (4 سال)،
C_t: میانگین دوره دانشگاهی است و 4 سال در نظر گرفته شده است. با توجه به اینکه اکثر افرادی که وارد دانشگاه میشوند تحصیلات خود را کامل میکنند و تعداد محدودی از افراد هستندکه تحصیلات دانشگاهی خود را نیمه تمام رها میکنند، این دوره به طور کامل در نظر گرفته شده است.
همچنین در روابط بالا،
تعداد سالهای تحصیل برای افراد بیسواد، صفر در نظر گرفته شده است و (〖(Y〗_1=0.
تعداد سالهای تحصیل برای افرادی که دوره ابتدایی را ناتمام رها کردهاند، 4 سال (Y_2=1/2 C_p) و
تعداد سالهای تحصیل برای افرادی که دوره ابتدایی را تمام کردهاند، 8 سال (Y_3=C_p) در نظر گرفته شده است.
تعداد سالهای تحصیل برای افرادی که دوره دبیرستان را ناتمام رها کردهاند، 10 سال(Y_4=C_p+〖1/2 C〗_s) و
تعداد سالهای تحصیل برای افرادی که دوره دبیرستان را تمام کردهاند، 12 سال (Y_5=C_p+C_(s )) محاسبه شده است.
و نهایتاً تعداد سالهای تحصیل برای افرادی که دوره دانشگاهی را تمام کردهاند، 16 سال (Y_6=C_p+C_s+C_(t )) در نظر گرفته شده است.
جدول (3-1)، نشان دهنده آمار محاسبه شده برای متغیر ضریب جینی آموزشی طی دوره 1349 تا 1390 با استفاه از شاخص جینی توماس و همکاران(2001) است.
جدول (3-1): آمار ضریب جینی آموزش
ضریب جینی
سال
ضریب جینی
سال
ضریب جینی
سال
ضریب جینی
سال
33/0
1385
51/0
1373
72/0
1361
9/0
1349
32/0
1386
49/0
1374
71/0
1362
88/0
1350
32/0
1387
47/0
1375
7/0
1363
87/0
1351
31/0
1388
45/0
1376
69/0
1364
85/0
1352
31/0
1389
43/0
1377
67/0
1365
84/0
1353
30/0
1390
41/0
1378
66/0
1366
83/0
1354

4/0
1379
64/0
1367
81/0
1355

38/0
1380
63/0
1368
79/0
1356

37/0
1381
62/0
1369
78/0
1357

36/0
1382
59/0
1370
76/0
1358

35/0
1383
56/0
1371
75/0
1359

34/0
1384
53/0
1372
73/0
1360
منبع: یافتههای تحقیق
نمودار (3-3) روند ضریب جینی آموزشی ایران طی سالهای 1390-1349 را نشان میدهد. بر اساس این نمودار ضریب جینی در سالهای قبل از 1369 نزدیک به یک بوده است که نشان دهنده وجود نابرابری در توزیع آموزش است. در سالهای بعد از 1371 به تدریج ضریب جینی کاهش یافته است. در حالت کلی با اینکه روند ضریب جینی طی دوره مورد بررسی کاهشی بوده است و از 9/0 در سال 1349 به 30/0 در سال 1390 رسیده است این کاهش در سالهای اخیر رو به زوال بوده است. میتوان گفت در طی این سالها توجه زیادی به آموزش ابتدایی شده است. اقدامات صورت گرفته از جمله توجه به نهضت سوادآموزی در سالهای بعد از انقلاب موجب شده است کاهش ضریب جینی بیشتر باشد ولی با بهبود اوضاع تحصیل در کشور بعد از جنگ و توجه به آموزش عالی طی سالهای اخیر، کاهش ضریب جینی کمتر شده است زیرا به دنبال افزایش عدالت آموزشی برای یک تغییر اندک در بهبود توزیع آموزش اقدامات بیشتری باید صورت گیرد.

نمودار (3-3): ضریب جینی آموزش ایران طی سالهای 1390- 1349
منبع: یافتههای تحقیق

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد رشد اقتصادی، سرمایه انسانی، بهرهوری کل عوامل، ضریب جینی Next Entries پایان نامه درمورد بهرهوری کل عوامل، ضریب جینی، توسعه مالی، انحراف معیار