پایان نامه درمورد سلامت خانواده، سعادت و کمال

دانلود پایان نامه ارشد

ي را تشکيل مي دهد. در اين قطب،سنايي غالبا شاعري است متوسط و سنايي را ميتوان يکي از بهترين هجوگويان عصر نيز به شمار آوريم.
مدار خاکستري وجود سنايي:24
در مرز سنايي قلندر (قطب روشن)و سنايي مداح و هجاگوي(قطب تاريک)يک مدار پهناور خاکستري،يا نيمه روشن و نيمه تاريک،وجود دارد. اين جا قلمرو سنايي ناقد جامعه و اندرزگوي اخلاقي است،با همه پست و بلندي هايي که اين گونه مردمان در پهنه ي اجتماع دارند،در اين مدار خاکستري و نيمه روشن سنايي شاعري است ممتاز.
قطب روشن شعر سنايي:25
اقليم روشنايي جان سنايي،در مرزهاي غزل آغاز مي شود و نوعي غزل وار،در اين گونه شعر,او سر آغاز است و حتي نقطه ي کمال و اوج .با اطمينان ميتوان گفت که غزل هاي قلندري و مغانه ي او در رده بالاي اين نوع شعر،در تاريخ شعر فارسي قرار دارد،حتي به لحاظ بعضي ويژگي هاي صوري و بلند پروازي هاي خيال در حدي است که بزرگان بعد از او،بهتر از او و بلندتر از او پرواز نمي کنند.

1-8-2- آثار و تأليفات سنايي:
حکيم سنايي غير از ديوان قصيده و غزل و ترکيب و ترجيع و قطعه و رباعي، مثنوي‌هاي معروفي سروده است، سه مکتوب و يک رساله نثر نيز به وي نسبت داده شده که بدين قرارند:
1- ديوان اشعار: از سنايي قصايد و غزليات و قطعات و اشعار پراکنده اي به جاي مانده است که در مجموعه اي به نام ديوان اشعار گردآمده است.
2- حديقه الحقيقه و شريعه الطريقه : اين مثنوي را فخري نامه نيز ناميده اند و بعضي از شعراء آن را الهي نامه نيز ناميده اند اين مثنوي داراي ده هزار بيت در ده باب است. اين منظومه بر بسياري از شاعران تأثيرگذار بوده است ، سنايي با سرودن اين منظومه باب تازه اي را در سرايش منظومه هاي عرفاني در تاريخ ادب و عرفان گشود.
3- سيرالعباد: اين مثنوي بيش از هفتصد بيت است که شاعر از آن به شيوه تمثيلي از خلقت آدم و عقل و مسايل اخلاقي سخن مي گويد
4- طريق التحقيق: اين مثنوي نيز بر وزن حديقه الحقيقه است.
5- کارنامه بلخ: سنايي در هنگام توقف در شهر بلخ اين مثنوي را سروده که حدود پانصد بيت دارد و مبناي آن طنز و مزاح است و به همين جهت آن را مطالبه نامه هم گفته اند.
6- عشق نامه: حدود هزار بيت و موضوع آن حقايق و معارف و حکمت است.
7- عقل نامه و تحريمه القلم که هر دو مثنوي هستند.
8- مکاتيب سنايي: نوشته و نامه هايي به نثر موجود است که همه آنها در کتابي به عنوان مکاتيب سنايي به چاپ رسيده است.
1-8-3- ويژگي اشعار سنايي:
زبان شعر سنايي در قصايد و مثنوي هايش زباني صلب وسخت است چه هنگامي که لب به سخن حکيمانه باز مي کند و چه زماني که بر ريزه خواران خوان تملق بر مي شويد. قصايد او چنان قلعه هاي باشکوهي هستند که تسخير آنها از عهده هر پهلواني برنمي آيد و هم از اين روي است که از انبوه شاعران عارف و غيرعارف تاريخ ادب فارسي فقط بعضي توانايي آن را داشته اند که رخنه اي در قلعه هاي او به وجود آوردند ، غنيمتي فراجنگ آرند، زبان قصايد او در عين استواري و استحکام، زيبايي و ويژگي هاي زيبايي شناختي خاص خود را دارد. زبان حکمت ، انتقاد و عشق است و گاه در حکم تيغ برنده اي است که حتي شاعر نيز از گزند آن مصون نمي ماند. غزليات سنايي به حکم مضمون عاشقانه اي که دارد لطيف تر و قلندرانه تراند.
1-8-4- شرحي کوتاه درباره ي حديقه الحقيقه و شريعه الطريقه سنايي
حديقه الحقيقه و شريعه الطريقه عنوان عربي است که خود شاعر به کتاب داده و کتاب را به فارسي فخري نامه مي نامند و بعضي از شاعران مانند مولانا به الهي نامه از آن ياد کرده اند.
حديقه الحقيقه از مهم ترين آثار عرفاني سنايي است که بعد از وي شاعران و نويسندگان بسياري بدان توجه کرده اند ، شاعراني چون مولانا ، خاقاني ، نظامي ، عطار ، جامي ….
در قديمي ترين نسخه هاي خطي حديقه الحقيقه مقدمه اي به نثر وجود دارد که در بعضي از نسخه هاي از زبان سنايي و در بعضي ديگر از زبان محمدبن علي رفّاء جمع کننده آثار سنايي است.
سنايي در سرودن کتاب حديقه از آثار مختلفي بهره برده است که عبارتند از: کتاب هاي امام محمدغزالي به خصوص احياء علوم الدين26 و کيمياي سعادت و منهاج العابدين الي جنه رب العالمين 27و کتاب رساله قشريه از عبدالکريم بن هوازن قشيري28 که در روزگار سنايي در غزنه آن آثار را به روايت و تدريس مي کردند .
شمار ابيات حديقه در نسخه هاي خطي متفاوت است که ابيات آن از سه هزار و هشتصد بيت در نسخه خطي خليل اينابحق تا نسخه خطي کتابخانه ايا صوفيه که به چهارده هزار بيت مي رسد.
در آغاز نسخه هاي تحرير بلند سنايي مقدمه اي به نظم يا نثر ديده مي شود که کتاب را به ده باب تقسيم مي کند باب اول ابياتي درباره توحيد و معرفي حق تعالي و تمجيد و تنزيه خداوند باب دوم ذکر کلام باري تعالي باب سوم در سپاس و ستايش نبي عليه السلام و فضايل اصحاب او ، باب چهارم در صنعت عقل ، باب پنجم در فضليت علم و معناي عشق و حالات آن ، باب ششم در ذکر نفس کلي و مراتب آن ، باب هفتم در صفت افلاک و بروج و درجات قلب و عشق و انس ، باب هشتم در مدح سلطان بهرام شاه و امراي آن که هدفش تشويق سلطان و امرا به دادگري در شيوه حکمراني بوده است. باب نهم در حکمت و امثال و باب دهم در بيان تصنيف کتاب مي باشد، ترتيب ياد شده به نوعي در تحرير کوچک هم ديده مي شود. بي تعصبي مذهبي، آموزه مهم در فصول مختلف حديقه است که به کلام مستملي بخاري در شرح تعرف بي شباهت نيست.29
در همان ابيات آغازين شاعر نشان مي دهد که نه تنها علاقه دارد در بحث معرفت الهي از کلام متشرعه بهره گيرد بلکه دوست دارد از تجربه هاي عارفانه نيز مدد جويد که بيانگر اين است که مخاطب وي همه ي مردم هستند. در تمام فصول اين کتاب از شريعت همراه با طريقت براي رسيدن به حقيقت سخن گفته است.
از کثرت تلميحات به آيات قرآني و احاديث نبوي در حديقه و ديوان معلوم مي شود که سنايي بر قرآن وقوف داشته و علم حديث مي دانسته است.
1-9- تعليم و تربيت
تعليم و تربيت از فراهم آوردن زمينه ها و عوامل به فعليت رساندن يا شکوفا ساختن شخص در جهت رشد و تکامل اختياري او به سوي هدف هاي مطلوب براساس برنامه اي سنجيده شده است.
فلسفه تعليم و تربيت همان کشف استعدادهاي طبيعي و شکوفا ساختن آنها است، نظر چند تن از دانشمندان را مورد بررسي قرار مي دهيم
ارسطو مي گويد: تعليم و تربيت مجموعه اي از اعمال است که به وسيله ي خانواده يا دولت براي ايجاد فضايل اخلاقي و مدني در افراد صورت ميگيرد.30
فارابي: تعليم و تربيت عبارت است از هدايت فرد به وسيله ي فيلسوف و حکيم براي عضويت در مدينه ي فاضله به منظور دستيابي به سعادت و کمال اول در اين دنيا و کمال نهايي در آخرت.31
بوعلي سينا : تعليم و تربيت عبارت است از برنامه ريزي و فعاليت محاسبه شده در جهت رشد کودک ، سلامت خانواده و تدبير شعور اجتماعي براي وصول انسان به کمال دنيوي و سعادت جاويدان.32
غزالي: تعليم و تربيت عبارت است از نوعي تدبير نفس باطن از طريق اعتدال بخش تدريجي و قوا و تمايلات به وسيله معرفت ، رياضت و استمرا ، براي نيل به انس و قرب الهي.33
1-9-1- ديدگاه استاد مطهري
تعليم و آموزش و استقلال نيروي فکردادن و زنده کردن قوه ي ابتکار متعلم است و تربيت ، پرورش دادن و به فعليت درآوردن استعدادهاي دروني که بالقوه در يک شي ء موجود است ، از اين رو کاربرد واژه تربيت فقط در مورد انسان جانداران صحيح است زيرا غيرجاندار را نمي توان به مفهوم واقعي پرورش داد ، آن طور که يک گياه يا يک حيوان و يک انسان را پرورش مي دهد.34
از همين جا معلوم مي شود که تعليم بايد تابع و پيرو فطرت ، طبيعت ، سرشت شيء باشد اگر بنا باشد يک شيء شکوفا شود بايد کوشيد تا همان استعدادهايي که در آن هست بروز کند بنابراين تربيت در انسان به معناي پرورش دادن استعدادهاي او است.
1-9-2- اهميت تعليم و تربيت در اسلام
تعليم و تربيت نقش شگفت انگيز در زندگي انسان دارد شکوفايي استعدادها و ارزش هاي والا مبتني بر تعليم و تربيت است و انسان شدن انسان و وصولش به کمال نهايي همه مرهون تعليم و تربيت صحيح است. انسان نه تنها تربيت پذير است بلکه تنها مخلوقي است که به تعليم و تربيت نيازمند است و اگر اين فرصت را از دست دهد چيز ارزنده اي را براي هميشه از دست خواهد داد. تعليم و تربيت مي تواند به رشد و ارتقاي جسمي و روحاني انسان ياري کند و نيازهاي فردي و اجتماعي و اقتصادي و غيره انسان را تأمين کند به عبارتي تمام امور زندگي بشر به امر تعليم و تربيت ارتباط دارد از نظر اسلام کسي که از تعليم و تربيت بي بهره است همچون کسي است که در بيابان خشکي سرگردان و متحير است و نمي داند از کدام راه برود تا به سرمنزل مقصود برسد خداوند در قرآن کريم در سوره جمعه آيه 2 فرموده است: ((اوست خدايي که ميان عرب اُمي پيغمبري بزرگوار از همان مردم برانگيخت که بر آنان آيات وحي خدا تلاوت مي کند و آنها را از (جهل و اخلاق زشت) پاک مي سازد و شريعت و احکام کتاب سماوي و حکمت الهي مي آموزد و همانا پيش از اين همه در ورطه جهالت و گمراهي آشکار بودند))
حضرت علي(ع) مي فرمايند: بهترين ميراث پدران براي فرزندان ادب و تربيت نيکو است.35
1-9-3- تأثير شعر بر تعليم و تربيت
همه مي دانيم تربيت صحيح انسان ها از دوران کودکي آغاز مي گردد و هر آنچه کودک به عنوان عادت پسنديده آموزش مي بيند در دوره هاي بعدي زندگي حتي در بزرگسالي نيز آن عادت ها را به کار خواهد برد، آغاز فراگيري عادت هاي پسنديده که مهم ترين دوره يادگيري انسان ها را تشکيل مي دهد، همان دوره ي قبل از دبستان است آموزش عادت هاي صحيح بهداشتي به کودکان قبل از دبستان به کمک شعر و موسيقي بهتر است ، البته زماني مي توان گفت که شعر و موسيقي کار خود را در تعليم و تربيت و ايجاد روحيه شور و نشاط به کودکان با موفقيت انجام داده که همه ي شرايط لازم رعايت گردد يعني در اين امر مهم هم شاعر و هم شعر و هم معلمي کارآزموده ، نقش آفريني نمايند.
خواندن قطعات ادبي مانند شعر و داستان با صداي بلند در خانواده هاي قديم مرسوم بوده است، در اين خانواده ها کودکان قسمتي از شعري را که حفظ کرده اند همراه با شخصي بزرگتر زمزمه مي کنند ، البته اگر چه ممکن است از قسمت هاي اين قطعات ادبي از نظر کودک نامفهوم باشد ولي خوش آهنگي و شيوايي و رواني اشعار ، زبان شاعرانه و پراستعاره سبب شکوفايي احساس عالي در کودک و آشنايي او با ظرافت هاي کلمات و سوق دادن او به سوي خلاقيت هاي هنري و ادبي خواهد شد.
علامه اميني مي گويد، تأثير شعر خوب و زيبا را بالاتر از هر دعوت و تبليغي مي يابي حال اگر شعر به صورت سرود که داراي آهنگ است ارائه گردد علاوه بر موارد مذکور روح همفکري ، همکاري ، تعاون و وحدت را تقويت مي کند36. و همينطور داستان نيز در تربيت انسان اثرات مهم و ويژه اي دارد، اگر کودک در ابتداي زندگي با ادبيات و هنر آشنا گردد در بزرگي انسان دانش دوست و خوش مشرب و آشنا با فرهنگ خواهد بود به خصوص اگر داستان در قالب شعر نوشته شده باشد.
موفقيت در آموزش و اطلاع رساني به کودک به کمک شعر و موسيقي نتيجه هاي باورنکردني را با خود به همراه دارد که علاوه بر تعليم و تربيت و ايجاد عادت صحيح و پسنديده مي توان به کمک شادابي و توانمندي اشاره کرد که باز به کمک شعر و موسيقي در کودک پديدار مي گردد و اين موفقيت در آموزش با اين روش باعث رشد و شکوفايي بهتر کودکان و خردسالان شده و زمينه ي مطلوبي را براي گام نهادن در دوره هاي بعدي زندگي ايجاد خواهد کرد.
به هر حال تأثير شعر در انسان بسيار زياد است ، به همين دليل مي توان از اين وسيله براي آموزش بهتر ، مؤثرتر و ماندگارتر استفاده نمود ، چرا که شعر و موسيقي با روحيه ي افراد (به خصوص کودکان) بسيار سازگار است و هر آنچه هدف آموزش باشد از طريق شعر و موسيقي به او تعليم داده شود ، فرا مي گيرد.
قرآن از شعر فاسد انتقاد مي کند اما اگر شاعري با تکيه بر قرآن و سنت ، حقايق اسلامي را در قالب شعر بيان کند ممدوح است و پيامبر (ص) هم از چنين شعرايي تجليل مي کردند ، تأثير شعر در انسان به قدري زياد است که مشرکان تهمت مي زدند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد ناصر خسرو، عشق و محبت، ملک الشعرا، طبقه حاکم Next Entries پایان نامه درمورد ظلم و ستم، نهج البلاغه، آرامش خاطر، ضرب المثل