پایان نامه درمورد زبان هنری، هنر معاصر، جنبش نوگرا

دانلود پایان نامه ارشد

در رم به سر برد، از زمرۀ هنرمندانی است که شکلگیری جنبش مدرن هنری در ایران وامدار تلاشهای فرهنگی و هنری آنان است. او در بدو تشکیل «انجمن خروس جنگی» به آن پیوست و مدّتی سردبیر هفتهنامۀ ادبی و هنری «پنجه خروس» بود. هر پژوهشی که به مسئلۀ ورود و تکامل جنبش مدرن در قلمرو هنر اخیر ایران بپردازد، ناچار بخشی از مطالعۀ خود را باید به جایگاه بهمن محصص در گسترۀ هنرهای ایران اختصاص دهد و این امر تحلیل آثار هنری این هنرمند ارزشمند ایرانی و تدقیق در آنها را میطلبد، به ویژه آنکه آثار متنوع هنری و فعالیتهای فرهنگی وی طیف وسیعی از هنرهای مختلفی چون نقاشی، مجسمهسازی، ترجمه و کارگردانی تئاتر را به خود اختصاص میدهد. این پژوهش با نام «بررسی زندگی و آثار بهمن محصص، هنرمند معاصر ایرانی» در پی روشن ساختن نقش بهمن محصص در عرصۀ هنر نو در ایران است و برای این منظور زندگی و آثار هنری وی را مورد بررسی موشکافانه قرار میدهد. مطالعات و بررسیها در این تحقیق درصدد یافتن پاسخ برای این پرسش محوری است که: «چگونه میتوان با تحلیل هنر و اندیشۀ بهمن محصص و نگاه خاص وی به زندگی و انسان از دریچهای مدرن، جایگاه این هنرمند نوگرا را در گسترۀ هنر معاصر ایران تعیین و تبیین کرد؟»

1-2) هدفهاي تحقیق:
نظر به اینکه این پژوهش زندگی و آثار بهمن محصص را از زاویۀ تحلیل و بررسی نحوۀ رشد و تکامل هنر نوگرا در ایران بررسی میکند، میتوان اهداف کلی و اختصاصی ذیل را برای آن قائل شد:
تشریح ورود زبان هنری نوین و تأثیر آن بر فضای فرهنگی جامعه.
اشاره به نخستین پایگاهها و محافل فرهنگی و هنری و توضیح تمایل هنرمندان نوگرا به تشکیل این نهادهای مستقل و عضویت و فعالیت در آنها.
گذری بر نخستین سبکهای مدرن هنری و گرایش هنرمندان جوان در گزینش بیانی متفاوت با ضوابط سنّتی یا آکادمیک پیشین.
بررسی نقش و جایگاه بهمن محصص در گردونۀ هنر نوگرای ایران و تأثیر وی در هنر معاصر ایران.
مروری بر زندگینامه و خاندان بهمن محصص و بررسی کارنامۀ هنری و فرهنگی وی.
تجزیه و تحلیل آثار نقاشی و مجسمهسازی بهمن محصص و تفحص در زبان هنری خاص وی.

1-3) اهمیت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن:
هنر هر سرزمینی در روند رشد و بالندگیاش، نیازمند بستری نظری است تا به مدد آن نظام
زیباییشناسی و گفتمان حاکم بر هنر دوران را صورتبندی کند. در این راستا بررسی موشکافانۀ هنر و اندیشۀ هنرمندان برجسته و اثرگذار، یکی از مهمترین ضرورتهاست، چرا که هر پژوهشی بدون شناخت دقیق آثار مهم هنری یک سرزمین و درک اندیشهی فرا پشت آنها، از تحلیل جامع فضای هنری و سیر تکاملی آن و نیز تبیین ساختارهای نظری هنر به صورتی بسنده و کارآمد بازمیماند. از این رو پژوهشهایی از این دست که هنر و اندیشهی تک چهره‌های شاخص فرهنگی را موضوع بررسی دقیق و تحلیلی قرار
میدهد، اهمیت انکارناپذیر دارد. بهمن محصص نیز در جایگاه هنرمند تأثیرگذاری که بخشی از سابقۀ هنری دوران اخیر بر گردهی اوست، از این قاعده مستثنی نیست. به ویژه آنکه وی برخلاف بسیاری از
همنسلانش، از رجوع مستقیم به سنّتهای هنری گذشته میپرهیزد و زبان هنری خاص خود را در خلق آفرینشهای بدیعش پی میگیرد و به این ترتیب سبک هنری منحصربه‌فردی را شکل میبخشد که شایستۀ تجزیه و تحلیل و بررسیهای افزونتر است.

1-4) سؤالات يا فرضيههاي تحقيق (بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه):
این پژوهش با عطف بررسی جریان هنر نوگرا در ایران و بازیابی جایگاه بهمن محصص و آثار وی در عرصۀ نقاشی و مجسمهسازی مدرن، درصدد یافتن پاسخ برای این پرسشهاست:
– هنر مدرن و مؤلفهها و سبکهای آن در چه فضایی و چگونه به ایران راه یافت و واکنش هنرمندان به آن چگونه بود؟
– نخستین بارقههای نوگرایی در هنر ایران را در آثار کدام هنرمندان باید جستجو کرد؟
– هنرمندان نوگرای ایرانی در راستای تحقق مفهوم مدرن هنر که برای این حوزه هویتی مستقل و غیر وابسته قائل میشود، به چه تلاشهایی دست زدند و نخستین نهادها و پایگاههای مرتبط با این گرایش چگونه و توسط چه کسانی پایهگذاری شد؟
– بهمن محصص، نقاش، مجسمهساز، مترجم و کارگردان تئاتر، در روند شکلگیری فضا و هویت جدید هنری چه نقشی ایفا کرد و به این جریان نوین چه واکنشی نشان داد؟
– در آثار نقاشی و مجسمهسازی بهمن محصص، چه نوع گرایشهای منحصربه‌فرد و بدیعی را میتوان جستجو کرد؟
– بررسی و تحلیل آثار و اندیشۀ هنرمندان برجستۀ معاصر به طور کلی و آثار و اندیشۀ خاص بهمن محصص به طور اخص، در تدوین و تشریح زبان هنری حاکم بر دوران چه جایگاهی میتواند داشته باشد؟

1-5) چهارچوب نظری تحقيق:
این پژوهش در چهار فصل تدوین شده است: فصل نخست به مطالعۀ طرح کلی پژوهش و فرضیات و ساختار فرمی آن اختصاص یافته است. در فصل دوم تاریخچه و نحوۀ شکلگیری هنر نوگرای ایرانی مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در این راستا زیر فصل‌هایی به جزئیات رشد و تکامل هنر مدرن در ایران میپردازد، ازجمله نخستین پایگاهها و نهادهای فرهنگی که به طور مستقل در عرصۀ هنر تأسیس گردید؛ نخستین هنرمندانی که به این زبان نوین گرایش یافتند؛ تأثیرگذارترین هنرمندانی که سبکهای نو ورود را در آثار تصویری و یا مجسمهسازیهایشان به جامعۀ هنری ارائه کردند؛ مهمترین گرایشهایی که مؤلفههای مدرن را در بیان تصویری به کار گرفتند، آن دسته که به هنری التقاطی روی آوردند که آمیزهای بود از ضوابط سنّتی با دستاوردها و فرمهای مدرن و بالأخره هنرمندانی که زبان خاص خود را بدون توجه به سنّتهای پیشین در خلق آثار بدیعشان پیش گرفتند. در فصل سوم زندگی و فعالیتهای فرهنگی و هنری بهمن محصص، به عنوان هنرمندی تأثیرگذار در روند شکلگیری موج جدید هنری، تشریح میشود؛ و دست آخر در فصل چهارم مصادیقی از هنر بهمن محصص با استفاده از مصاحبه‌های مستقیم ایشان و مقالات نوشته‌شده توسط منتقدین و افراد صاحب‌نام مورد بررسی و تحلیل موشکافانه قرار خواهد گرفت تا سرانجام بیان هنری عمیقاً مدرن و فردی مختص به وی با وضوح بیشتری نقش وی را در عرصۀ هنر نوگرای ایران مشخص و مؤکد سازد. فصل پنجم به نتیجهگیری کلی اختصاص یافته است.

1-6) روش تحقیق:
این تحقیق با روش کلی تحلیلی، به شیوه‌ی کیفی و با رویکرد تصویری شکل می‌گیرد. در نتیجه چهارچوب نظری آن نیز همراه با رویکرد تصویری است.

1-7) پیشینه تحقیق:
دربارۀ شکلگیری جریان هنر مدرن و موج نوگرایی در ایران، کتابهایی در زبان فارسی و انگلیسی به قلم روئین پاکباز، آیدین آغداشلو، جواد مجابی و دیگر نویسندگانی که مطالب خود را اغلب در قالب مقالههای موضوعی عرضه کردهاند، موجود است. بیشتر منابعی که بهمن محصص را موضوع بررسی خود قرار دادهاند، به صورت مقالههایی دربارۀ هنرمند و برخی آثار وی، یا مصاحبههایی با شخص بهمن محصص دربارۀ نوع تفکر و زبان هنری اوست. کتابی از مجموعه آثار محصص در سال 1977 با مقدمۀ مختصر جوزپه سلواجی، منتقد ایتالیایی، در رم و به زبان ایتالیایی با ترجمۀ انگلیسی به طبع رسیده است که توصیف و نقدی است بر برخی آثار او. لیکن پژوهشی از این دست که اندیشه و هنر بهمن محصص را در پسزمینۀ تعیین و تشخیص جایگاه وی در هنر نوگرای ایران موضوع بررسی و مداقه قرار دهد، مسبوق به سابقه نیست.

1-8) روش تحقیق (گردآوری اطلاعات):
گردآوری اطلاعات به شیوۀ کتابخانهای صورت خواهد پذیرفت و از جستجوی اینترنتی نیز برای دستیابی به مقالات، به ویژه آن دسته از مقالاتی که در خارج از کشور نگاشته شدهاند، استفاده شده است. در مواردی اطلاعات مرتبط با زندگی یا هنر بهمن محصص، از طریق مصاحبۀ مستقیم با برخی از هنرمندان همنسل یا خویشان ایشان گردآوری و تهیه شده است.
1-9) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
تجزیه و تحلیل اطلاعات بر مدار نظام زیباییشناسی و با عطف به نظریاتی که در باب هنر نوگرای ایرانی به طور کلی و هنر و اندیشۀ بهمن محصص به طور اخص، توسط صاحبنظران و منتقدان و نیز خود هنرمند عرضه شده است، صورت خواهد پذیرفت.

1-10) محدودیتها و مشکلات تحقیق
کتابی که به سیر تطور آثار هنری بهمن محصص، مجسمه و آثار تصویری، به طور مبسوط پرداخته باشد وجود ندارد و تنها کتاب در دسترس، به آثار اولیۀ او پرداخته و به زبان انگلیسی است که مجموعهای است از آثار تصویری و توضیحی بسیار گزیده دربارۀ نگرش این هنرمند. متأسفانه بهمن محصص در سال 1389 چشم از جهان فروبست و بنابراین امکان مصاحبۀ مستقیم از ایشان نیز حاصل نشد. اطلاعات گردآوری‌شده در این پژوهش حاصل مقالات و مصاحبهها و یک فیلم ویدئویی از این هنرمند ارزشمند ایرانی است که متأسفانه آن چنان که در خور اوست شناخته نشده است.

قبل از شروع موضوع و ورود به فصول اصلی لازم می‌دانم که توضیحی کوتاه درباره‌ی بعضی از واژگان و اصطلاحات استفاده‌شده در متن داشته باشم.
مدرن: مدرن به معنای رویارویی امروز با گذشته و یا مقابله‌ی پدیده‌های تازه با امور کهن و سنت‌هاست. واژه مدرن همراه با معانی اصلی آن یعنی «کنونی و امروزی» باقی مانده است رومانتیک‌ها در این زمینه می‌گویند «هنر مند باید مدرن باشد و مدرن بودن مسئو لیت و وظیفه ی اوست» (احمدی، 1380، صص 4,5).
مدرنیته: شروع آن در دوران رنسانس قرن 14 و 15 و 16 بوده است و مفهوم آن خردورزی انسان (امانیته) و محصول تفکر مدرنیته پس از 3 قرن منجر به مدرنیسم می‌شود؛ یعنی مدرن بودن و به همین دلیل «مدرنیست» را به عنوان برابر این واژه در زبان فارسی پیشنهاد کرده‌اند (م.آشوری، 1374، ص230).
می‌توان مدرنیته را چون حاصل مصدر در نظر گرفت و «امروزگی» خواند هر چند با توجه به تبار لاتین «مدرن» برابر درستی به نظر می‌آید ولی تمامی معناهای مدرنیته را نمی‌رساند (احمدی، 1380، ص 9).
مدرنیسم: (نو گرایی) به طور اعم اصطلاحی است که به روش و بیانی که ویژه روزگار نو باشد اطلاق می‌شود. در هنر و ادبیات، به معنای گسستن خودآگاهانه از گذشته و جستجوی قالب‌های جدید برای بیان است و به خصوص، بر جنبش‌های پیشتاز نیمه نخست سده بیستم دلالت می‌کند. مدرنیسم در هنرهای بصری، از یک رشته تحولات اجتماعی، فرهنگی و هنری اروپا در سده‌ی نوزدهم ناشی شد تلاش برای رهایی از بن بست هنر آکادمیک- که خود عصاره‌ی سنت طبیعت‌گرایی بود و هنرمندان نو جو را به تجربه‌های جدید کشاند. (پاکباز، 1378، ص 536).
به تعبیر ساندرو بُکولا: «مدرنیسم به مثابه یک عصر فرهنگی مستقل و دارای پارادایم خاص از حدود سال 1870 آغاز می شود و تحولی منسجم ، پیوسته و با معنا را نشان می دهد . ایده ی اساسی مدرنیسم – تصور واقعیت نامشهود و وحدت بنیادین کل هستی ، نظم عام و فراگیر نیروهای فیزیکی ، زیستی ، روانی و فکری – فرم و بیان هنری نوینی را ایجاب می کند. سیر تحول هنر مدرنیسم را می توان در مراحل
پیشا کلاسیک ،کلاسیک ، پسا کلاسیک ، منریسم و بارُک پیگیری کرد» (بُکولا، 1387، ص 12).

فصل دوم

ایران و مدرنیسم

2-1) آغاز جنبش نوگرایی در ایران
پس از جنگ جهانی اول، تحت تأثیر اوضاع جهانی و در پی جنبش‌های استقلال‌طلبی و ضد استعماری، ضرورت تغییر ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بسیاری از جوامع سنتی پیش آمد. این‌گونه جوامع عموماً الگوی تحولشان را در دنیای صنعتی غرب می‌جستند؛ و به خصوص، مظاهر جدید فرهنگی آن را بدون توجه به نیازهای واقعی خود جذب می‌کردند. حتی بسیاری از کارگزاران فرهنگی و روشنفکران این کشورها برای جبران عقب‌ماندگی، راه تقلید از دستاوردهای غربی را پیش می‌نهادند. چنین بود که مدرنیسم، مانند بسیاری از پدیده‌های دیگر به صورت سطحی و ظاهری در جوامع مزبور رسوخ کرد. جنبش نوگرایی در نقاشی ایران نیز- اگر چه از یک ضرورت اجتماعی و فرهنگی ناشی شد- مبتنی بر شناخت عمیق و انتخاب اصولی نبود. حدود نیم‌قرن از آغاز این جنبش می‌گذرد. طی این مدت بسیاری از هنرمندان ایرانی کوشیده‌اند خود را به طریقی با تحولات جهانی هنر معاصر همگام کنند؛ ولی هنوز هم مسئله‌ی انطباق الگوهای اقتباسی با شرایط درونی از مسائل حاد این جنبش است.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد سهراب سپهری، سیر تکاملی، روابط جنسی Next Entries پایان نامه درمورد هنرهای زیبا، جنبش نوگرا، امپرسیونیسم