پایان نامه درمورد رسول خدا (ص)، مسجد الحرام، اعتماد متقابل، روابط اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

اجتناب از اضرار به همديگر با انعقاد معاهده رابطه داشته باشند.
يكي از دشمنان رسول خدا صـلّي اللّه عليه و آله و سلم در جبهه جنگ از آن حضرت امان خواست و آن بزرگوار به او امان داد. توضيح اينكه مسلمانان در جنگ خيبر براي تصرّف آخرين دژي كه انبار كالا و اموال يهوديان بود و به همين جهت ازآن محافظت بيشتري مي‌شد و دشمن مقاومت مي‌كرد، به زحمت افتادند تا اينكه پيامبر اكرم صلّي اللّه عليه و آله و سلم دستور داد قلعه را محاصره كنند. يكي از يهوديان خدمت پيامبر آمد و عرض كرد: اگر بدانم جان و مال و فرزندانم در امان هستند راه تسخير اين سنگر را به شما نشان مي‌دهم. حضرت فرمود: تو در امان هستي. گفت دستور دهيد اينجا را حفر كنند تا به راهي كه آب آشاميدني مردم از آن تأمين مي‌شود دست يابيد، آنگاه آب را به روي مردم ببنديد تا وادار به تسليم شوند. پيامبر اكرم صلّي اللّه عليه و آله و سلم فرمود: تو در امان هستي اما من چـنين كاري نمي كنم تا اينكه خداوند ما را از راه ديگري بر دشمن پيروز كند. به هر حال، پاي بند بودن به تعـهّدات (با دوست و دشمن) از مهمترين پايه هاي نظام اجتماعي بشر است كه بايد انسان به وعده خود وفا كند و وفاي به عهد تا آن حد از نظر اسلام اهميت دارد كه رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلم فرمود: أقربكم منّي غـدا في الموقف أصـدقكم للحديث واداكم للامانة واوفاكم بالعهد. نزديكترين افراد روز قيامت نسبت به من كساني هستند كه در سخن راستگوتر، در اداي امانت كوشاتر و در عهد و پيمان از يكديگر باوفاتر باشند.
نمونه ی دیگری از وفای به عهد پیامبر با مشرکین گویای این است که پیامبر گرامی اسلام (ص) چقدر به این ارزش اخلاقی ارج نهادهاند. داستان به این قرار است:
«پیمان نامه بین پیامبر و مشرکین امضا شده بود و آخرین مراحل آن سپری میگشت که «ابوجندل» پسر «سهیل بن عمرو» نماینده ی قریش چون شنیده بود رسول خدا تا حدیبیه آمده اند، از زندان گریخته خود را به اردوگاه زیارتی مسلمانان رساند با ورود به مجلس که سویی پیامبر خدا و و سوی دیگر پدرش قرار داشت فوراً به رسول خدا پناهنده شد. سهیل بن عمرو با دیدن پسرش بی درنگ از آنجا برخاست و ابوجندل را آماج ضربات خود ساخته و آنگاه خطاب به رسول خدا (ص) عرض کرد به موجب عهدنامه باید فرزندش به مکه بازگردانده شود (از آنجایی که در عهدنامه ذکر شده بود که هر کسی از کفار به سوی مسلمانان برود باید به سوی اهلشان بازگردانده شود). این لحظه ی سخت بود که احساس و عاطفه بی نظیر رسول خدا (ص) حکم کرد. از این جوان مملو از اعتقاد و لبریز از ایمان و آرزو که به یاری مسلمین چشم امید داشته حمایت شود. از طرفی اگر چنین عملی صورت میگرفت تمام دست آوردهای صلح به باد داده میشد. مهم تر اینکه رسول خدا (ص) در سراسر شبه جزیره به رهبر و مقتدا و پیشوایی عهد شکن معروف میشد که با «یا أیها الَّذین آمَنوا اوفوا بالعُقود» منافات داشت.
و لذا میبینیم اتخاذ تصمیم در چنین موقعیتی حساس که احساس و عاطفه بی نظیر پیامبر اکرم (ص) باید نادیده گرفته شود چنان با صلابت رسول خدا توأم بود که تأکید بر باز سپاری «ابوجندل» به پدرش به صورت امضاء عملی در آمده، ایمان و اعتقاد به رسول خدا را بیش از پیش جلوه داد در حالی که برخی از صحابه برای این دستور به پیامبر اعتراض کردند». 280
چنانکه از متن داستان نیز بر میآید پیامبر آنچنان صبر و صلابت داشت که با وجود اینکه اعمال و رفتار مقابلش مخالف وضعیت اخلاقی آن حضرت بود ولی چون عهد بسته بود و میخواست تا به عهدش وفادار بماند تمام رفتارهای نابجای اطرافیانش را تحمل کرد و صبر پیشه کرد تا به عهدش طبق مفاد عهدنامه وفا کرده باشد تا اینکه در میان مردم به عنوان شخص پیمان شکن شناخته نشود.
به هر حال، پاي بند بودن به تعهّدات (با دوست و دشمن) از مهمترين پايه هاي نظام اجتماعي بشر است كه بايد انسان به وعده خود وفا كند و وفاي به عهد تاآن حد از نظر اسلام اهميت دارد كه رسول خدا (ص) فرمود: أقربكم مني غدا في الموقف أصدقكم للحديث وآداكم للامانه واوفاكم بالعهد.281؛ نزدیکترین افراد در روز قیامت نسبت به من کسانی هستند که در سخن راستگوتر و در امانت کوشاتر و در عهد و پیمان از یکدیگر با وفاتر باشند».
همان گونه که از آیات و روایات استفاده می شود مسئله وفای به عهد از مسائل مهم و اساسی به شمار می رود که در دین مقدس اسلام مورد کمال عنایت قرار گرفته است، زیرا اگر بنا باشد به این مسئله اساسی توجه نشود زندگی مردم متلاشی خواهد شد و در اثر بی نظمی و هرج و مرج مردم از یکدیگر سلب اعتماد خواهندکرد و در نتیجه زیربنای روابط اجتماعی سست می شود. از این رو اسلام آنقدربه وفای به عهد اهمیت می دهد که حتی در مورد دشمن و کسی که از نظر عقیده و مسلک و هدف با انسان توافق ندارد وفای به عهد و پیمان را لازم می شمرد.

4- 5. استثنائات در وفای به عهد
اسلام به خاطر اینکه متعرض اصلاح زندگی اجتماعی و عمومی بشر شده همانطوریکه به اصلاح زندگی افراد اهتمام نموده است قوانین کلیهای در بارهی شؤون حیات اجتماعی بشر دارد از قبیل قانون جهاد و دفاع و مقاتله با متجاوزین و پیمان شکنان و همچنین قوانینی در باره ی صلح و عهد و میثاق و غیر آن دارد. عهد و پیمانی که ما در پی توضیح آنیم در شریعت اسلام معتبر شده و اسلام به تمام معنا به آن اعتبار داده است و شکستن آن را از بزرگترین گناهان شمرده است مگر آنکه طرق مقابل اقدام به نقض آن کرده باشد. که در این صورت مقابله به مثل را جایز دانسته است. و شکستن عهد را جایز ندانسته مگر در جایی که حق و عدالت آن را تجویز کند و آن در جایی است که معاهده ی طرف مقابل از روی ظلم و گردن کشی اقدام به نقض آن نموده و یا مسلمین از نقض ایشان ایمن نباشند و کارهایی کرده باشند که از درجه ی اعتبار ساقط شده باشند. در چنین صورتی اگر مسلمانان و یا مسلمان عهدشکنی کنند کسی به ایشان اعتراض و یا ملامت نمیکند و در این باره فرموده است: «وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلى‏ سَواءٍ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْخائِنِينَ؛ و اگر بيم داشتى از قومى (مبادا) خيانتى را (مرتكب شوند) پس بيفكن بسويشان (عهدشان را) بطور مساوى كه خدا دوست نمى‏دارد خيانت‏كاران را»282 و نقض عهد را در صورتی که خوف خیانت طرف مقابل در کار باشد تجویز کرده و راضی به این نشده مگر مسلمین قبلاً طرف خود را اعلام بدارند و آنان را غافلگیر نکنند تا مرتکب خیانت نشوند. و نیز در آیه ی 1 سوره ی توبه «برائه من الله و رسوله …» راضی به نقض عهد نگشته مگر بعد از آنکه چهار ماه برای آنان مهلت قرار دهد تا در کار خود فکر کنند و آخرین رأی خود را با آزادی هر چه تمامتر معلوم بدارند و در نتیجه اگر ایمان آوردنی و نجات یافتنی هستند و اگر کشتنی هستند در هر حال دارای اختیار تام بوده باشند و این مهلت دادن آثار حسنه ای داشت که یکی از آنها این بود که معاهدین مورد نظر آیه ایمان آوردند و خود را به کشتن ندادند. خداوند این حسن اثر را در سورهی توبه به بهترین وجه تکمیل نموده است: و آنگاه از مشرکین آن دسته ای را که به عهد خود وفا دارند استثناء کرده و فرمود:
«چگونه براى مشركين در نزد خدا و نزد رسولش عهدى باشد؟ مگر آن مشركينى كه شما با ايشان نزد مسجد الحرام عهد بستيد، پس مادام كه پايدار بر عهد شما بودند شما نيز پايدار بر تعهداتى كه به ايشان سپرده‏ايد باشيد كه خداوند پرهيزكاران را دوست مى‏دارد»283 و در ضمن استقامت و استواری در عهد را از تقوی که دین جز دعوت به سوی آن دعوت دیگری ندارد، شمرده و فرمود: « و إن الله یحب المتقین» و این تعلیل زنده ای است که تا روز قیامت باقی خواهد ماند. و اما نقض ابتدایی و بدون اینکه دشمن معاهد قبلاً نقض کرده باشد در دین حنیف اسلام جایز نیست. و اینکه گفتیم اسلام وفای به عهد را واجب کرده و نقض آن را بدون مجوز تحریم نموده است تا حدی است که هر چند وفای به عهد باعث فوت منافع مسلمین و یا موجب خسارت آنان شود، اما اسلام اجازه ی چنین عملی را به مسلمانان نمیدهد که با إعمال قدرت و یا بهانه جویی و بر خلاف عهدی که دارند منافع خود را حفظ کنند هر چند اگر با این کار مورد ملامت هم واقع نشوند. چون مدار احکام اسلام بر حق و حقیقت است و حق برای هیچ کس و هیچ قومی ضرر نمیآورد.284
از دیگر شرایط شکستن عهد این است که اگر آبرو و ناموس و جان و مال مؤمن به خاطر وفای به عهد به خطر بیفتد.لذا اینجا میتوان که نقض عهد کرد.
4-6. شرایط درست بودن نقض عهد
حال این سوال پیش میآید که آیا همهی پیمانها محترم است؟ آیا نقض عهد همیشه و در همهی پیمانها نفاق محسوب میشود یا نه، آیا میتوان گفت در بعضی عهدها نه تنها نقض عهد حرام نیست بلکه لازم است و به عنوان یک فعل درست به حساب میآید؟
اگر اسلام یک سلسله پیوندها و پیمانهایی را محترم شمرده، برگسستن بعضی از آنها را نیز دستور داده است، مثلاً در رابطه با دشمن، آنگاه که احساس شود که در صدد خیانت و پیمان شکنی است نباید رابطه دوستی را ادامه دهد، و دلیل قرآنی آن هم چنانکه در بالا اشاره شد در سوره ی توبه به این صورت بیان شده است: «كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ إِلاَّ الَّذينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقين؛ چگونه براى مشركين در نزد خدا و نزد رسولش عهدى باشد؟ مگر آن مشركينى كه شما با ايشان نزد مسجد الحرام عهد بستيد، پس ما دام كه پايدار بر عهد شما بودند شما نيز پايدار بر تعهداتى كه به ايشان سپرده‏ايد باشيد كه خداوند پرهيزكاران را دوست مى‏دارد».
به طور كلي در دین اسلام اگر عهدنامه‌اي به صلاح اسلام و مسلمانان باشد مورد تأييد است ولي اگر بر خلاف مصالح اسلام و مسلمانان باشد و به سلطه يا سبيل كافر منتهي شود با قاعدة نفي سلطه يا سبيل كافر مواجه مي‌شود و اگر موجب تقويت كفر و ظلم و طغيان و فساد باشد مشمول قواعدي مانند: نفي ركون و اعانه (تمايل و كمك) به ظالم و كافر و طاغوت، و نفي تعاون بر اثم و عدوان و نفي فساد و افساد مي‌شود نقض عهد آن لازم است. حتی از لحاظ اخلاقی هم اگر نتیجه ی عهدی این باشد که جان چندین نفر از انسانهای بیگناه به خطر بیفتد وفای به آن نه تنها لازم نیست بلکه واجب است.به عبارت دیگر باید چنین عهدی را نقض کرد. و یا اگر مفاد عهد طوری باشد که آبروی مؤمن به خطر بیفتد یا اگر کسی قسم بخورد يا عهدى بر عمل حرامى ببندد پس مخالفت با آن، واجب مى‌گردد.285
4-7. ثمرات وفاي به عهد و زیان‌های عهدشکنی
وفاي به عهد در متون اخلاقي اسلام مورد تاکيد فراوان بوده و ثمرات زيادي براي آن ذکر شده است که در تمامي ابعاد فردي و اجتماعي و هم چنین در بعد دنیوی و اخروی زندگي انسان‌ها و روابط آنان تأثير بسيار دارد. در اینجا به ذکر چند مورد اکتفا ميکنيم.

4-7 – 1. ثمرات وفای به عهد
4-7-1 – 1. نظم اجتماعی و ثبات جامعه
اسلام بیش‌ترین اهمیت را براى استحكام پيوندهاى اجتماعى قائل شده است و به يقين هر چيزى كه كمك به تقويت اين پيوندها كمك كند از نظر اسلام مطلوب و هر چيزى كه سبب تضعيف آنها گردد منفور است. بديهى است نخستين چيزى كه سبب تقويت اين پيوندها و در نتيجه از شرايط عمده تعاون و همكارى اجتماعى است، مسئلهی عهدها و پیمانها است. اگر مسئلهی وفاى به عهد مورد بی‌توجهی قرار گيرد پيشرفت جامعه انسانى عملاً متوقف مىگردد. اصولاً مىتوان ميزان اتحاد، دوستی، قدرت، شوکت و پیشرفت در جامعه و موفقيت و بزرگي افراد را در زندگى به ميزان پايبندى آنان به عهدهايشان ارزيابى كرد.
4-7-1 – 2. جلب اعتماد دیگران
اصولاً آنچه جامعه را از تفرقه بيرون ميآورد و هم چون رشتههاي زنجير به هم پيوند ميدهد، همين اصل اعتماد متقابل است که پشتوانه فعاليتهاي اجتماعي و همکاري در سطح وسيع است. عهد و پيمان و سوگند، تأکيدي براي حفظ اين هم بستگي و اعتماد متقابل است. در بُعد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد روابط اقتصادی، روابط اجتماعی، نظام اخلاقی، رتبه بندی Next Entries پایان نامه درمورد امام صادق، عشق و محبت، رسول خدا (ص)، محبت خداوند