پایان نامه درمورد تغییرات اجتماعی، نظام اجتماعی، اجتماعی شدن

دانلود پایان نامه ارشد

مربوط به بهداشت، حتي بيرون از بيمارستان، يك رهبر فكري است. در موارد ابهام، براي تعيين اين كه چه كسي احتمالا رهبر فكري است، بايد به نتايج بررسي ها و ديگر انواع داده ها تكيه كرد( همان ،110).

گونه هاي الگوي دو مرحله اي: ارتباط رهبر فكري با رهبر فكري

مي توان فراگردهاي نفوذ دو مرحله اي را به گونه اي جدا از مجراي رسانه هاي جمعي و روابط ميان شخصي، كه در بالا ارائه شد، در نظر گرفت. مثلا ممكن است هر دو مرحله به صورت رابطه ميان شخصي باشند. فرض كنيد برنامه ريز ارتباطات در يك شركت، رهبران فكري را بشناسند و گرد هم آورد. در يك نشست رو در رو59 برنامه ريز اطلاعات لازم را به آنها مي دهد و از ايشان مي خواهد تا آن اطلاعات را ميان همكاران خود پخش كنند. اين رويكرد ممكن است در اين وضعيت بيش از هر گونه رسانه هاي جمعي رابطه ميان شخصي اثر داشته باشد، زيرا برنامه ريز نظارت بيشتري بر فراگرد دارد.
الگوي جريان دو مرحله اي اوليه در تشخيص پيروان نيز دچار محدوديت است. مثلا رابينسون60 (1976) بين افرادي كه در شبكه هاي اجتماعي مداخله دارند (يعني بخشي از اطلاعات را از كساني مي گيرند كه رابينسون آنها را «عقيده دهندگان»61 مي نامد) و كساني كه چنين مداخله اي ندارند (يعني بيشتر مستعد پذيرش نفوذ يك مرحله اي رسانه هاي جمعي هستند) تمايز قايل مي شود. بنابراين حداقل دو نوع عقيده گير62 وجود دارد ( همان ، 111).

شکل 2-2- دو نوع از عقیده گیران پیروان
Robinson) ،1967، به نقل از ویندال و همکاران، 111:1387)

2-4-4-1- تئوری اشاعه و نشر نوآوریها

در میان متفکران مختلف که از منظر ارتباطات به مسئله توسعه میپردازند میتوان به نظریه پردازان حوزه نوسازی روانی اشاره کرد که نقش ارتباطات را در تغییرات اجتماعی و نهایتاً توسعه امری مؤثر و کلیدی به شمار آوردهاند. بر طبق الگوی نوگرایی حرکت از مرحله سنتی به مرحله گذار و سپس به مرحله نوین همواره با تغییر نظامهای ارتباطی شفاهی به نظامهای ارتباط جمعی همراه بوده و این تغییرات همیشه یک دگرگونی تک فعلی از نظامهای سنتی به نظامهای نوین بوده است (مولانا، 71 : 83). به اعتقاد صاحبنظران این حوزه نحوه تعامل انسانها با یکدیگر و فرایند ارتباطی و ساختارهایی که کنشهای ارتباطی انسانها در آنها جریان مییابد با میزان و نوع تغییرات اجتماعی ارتباطی مستقیم دارند. نحوه تعامل انسانها بستگی به ابزارهای ارتباطی دارد که در اختیار کنشگران یک جامعه قرار دارد. ساختارهای اجتماعی حاکم بر جامعه نیز مشخص میکند چه نوع ابزارهایی و با چه محتوایی کارکرد مناسب برای جامعه دارد. در این دیدگاه ساختارهای اجتماعی در نتیجه آرایش منزلت اجتماعی در یک نظام توسعه مییابد. ساختار اجتماعی از طریق آن چه که اثرات نظام نامیده می شود به عنوان بازدارنده و یا تسهیل کنندهای در سرعت نشر و پذیرش افکار و روش های نو عمل میکنند. اثرات نظام نیز تأثیر هنجارها و منزلتهای اجتماعی نظام در رفتار افراد است (راجرز و شومیکر ، 69 : 26).
از این رو مسئله نوگرایی یک مسئله ارتباطی است. به عبارت دیگر استقرار و ایجاد نظامی مدرن و نوگرا به چگونگی ردیابی نظام اجتماعی و عناصر نظام اجتماعی که متشکل از افراد، ارزشها و هنجارها است با پدیده، ایده و روش نو است. به اعتقاد متفکران حوزه نوسازی روانی به خصوص راجرز و همکاران وی مقابله و برخورد با امری نو دارای مکانیزمی است که متأثر از عوامل گوناگون است که مطالعه و پژوهش در این عوامل جهت گسترش نظامهای اجتماعی مدرن غربی و عموماً نوسازی ذهن متفکران مختلف را به خود مشغول داشته است.
به اعتقاد این متفکران تغییرات اجتماعی همه جانبهای برای رسیدن به نوسازی لازم و ضروری بوده و برای دستیابی به آن باید مردم آگاه و متقاعد و باسواد میشدند. جریان آزادی و کافی اطلاعات که با توسعه رسانههای جمعی حاصل میشد به عنوان پشتیبانی برای سیاست ملی عمل میکرد و موجب ارتقا آرزوها و تمرکز توجه عمومی بر نیازهای توسعه ، تحکیم معیارهای اجتماعی نوسازی شده و اصلاح نگرشها میشد. باور بر این بود که با تزریق ایدههای نو به داخل تودهها نقشهای جدید به مردم شناسانده و تلقین میشود و راه و رسم متفاوت و بهتری برای زندگی پیش روی آنها نهاده میشود (بورن ،14:1379). در این راستا تحقیقات گستردهای در چگونگی پذیرش و نشر اندیشههای نو و مکانیزمهای حاکم بر این روند انجام گرفته است.
در اینجا با توجه به ارتباط تکنولوژیهای اطلاعاتی و ارتباطی به عنوان یک تکنولوژی و پدیده نو برای جامعه و دستیابی از دیدگاه سه تن از صاحبنظران این حوزه یعنی دانیل لرنر، اورت هیگن و بخصوص اورت راجرز استفاده میشود. تکنولوژیهای ارتباطی و اطلاعاتی به عنوان یک ابزاری نو که هم کارکردی ارتباطی داشته و هم کارکردهای دیگری از قبیل آموزشی ، اطلاع رسانی و… و با توجه به تبیینهای تئوری های نشر میتوان تغییرات و واکنش هایی را در جامعه روستایی در بر داشته باشد که تکنولوژیهایی نظیر رادیو، ادوات کشاورزی و… داشته است. لذا به نظر میرسد بخشی از مسایل مربوط به ورود چنین فناوری را با توجه به این نظریهها بتوان مورد تحلیل قرار داد.
دانیل لرنر مطالعه خود را متمرکز بر 6 کشور خاور میانه (ترکیه ، لبنان ، ایران ، اردن ، مصر ، سوریه نموده است که حاصل آن کتابی است تحت عنوان گذر از جامعه سنتی نوسازی خاور میانه). اندیشههای لرنر در چارچوب نظریه اشاعهی فرهنگی قرار میگیرد و متکی بر این ایده است که به واسطه بسط و نشر عناصر فرهنگی کشورهای غربی در کشورهای جهان سوم جریان نوسازی و تجدید به وقوع میپیوندد. به نظر لرنر ورود عناصر و مکانیزمهایی که حاصل نوسازی هستد در آمادگی روانی و تحرک ذهنی انسانها برای پذیرش عناصر جدید تجدد تأثیرگذار هستند. به نظر لرنر مهمترین عناصر متغیرهایی که در ظهور تحرک ذهنی و آمادگی روانی انسان ها برای نو شدن مؤثرند عبارتند از : بسط و گسترش رسانههای گروهی ، سوادآموزی و ارتقای سطح تحصیلات ، شهرنشینی و مشارکت (ازکیا ،108:1377).
او در مطالعه خود سهم بالایی را به رسانههای گروهی و وسایل ارتباط جمعی میدهد (همان ،77) که این مسئله نقش عوامل دیگر را کمرنگ مینماید.
اورت هیگن نیز با دیدگاههای خود در کتاب «درباره نظریههای تحول اجتماعی» رشد اقتصادی و اجتماعی را محصول انگیزههای شخصی و روان شناسانه دانسته و این رشد را در ارتباط با الگوهای ارتباط و اجتماعی شدن دوران کودکی میداند. از دیدگاه الگوی هیگن جامعه سنتی یک نظام پایدار و متوازن است که به آسانی تغییر نمیکند تغییر هنگامی به وجودمیآید که رویدادهای تاریخی رفتار نخبگان طراز اول را تغییر میدهد. این نخبگان در جامعه خود منزوی میشوند و الگوهای تربیتی آنان و فرزندان آنها تغییر می یابد و این تغییر خود منجر به پذیرش ایدههای جدید از سوی این افراد میشود. به اعتقاد هیگن رشد اقتصادی فقط هنگامی عملی میشود که شصیت سنتی ، خودمداری ، خودکمبینی و استبدادشدید جای خود را به یک ساختار نوین شخصیتی ، ساختاری برتر و نوآورتر بدهد.
از نظر هیگن این تغییر ابتدا از محیط خانه و الگوهای پرورش کودک آغاز میشود به این ترتیب رفتار ارتباطی در ساختار خانواده و نخستین مراحل اجتماعی شدن ، از مهمترین جنبههای این پدیده به شمار می روند. لذا با تغییر رفتار ارتباطی و اجتماعی شدن میتوان افراد و نظام اجتماعی را آمادهی پذیرش ایدههای نو نمود.
اساسیترین تئوری های مربوط به ارتباط رسانهها و تکنولوژیهای ارتباطی در توسعه و فرایند اشاعه را نظریه پردازان اشاعه مطرح نمودهاند. در بین نظریه پردازان اشاعه نیز مهمترین و برجسته ترین کارهای پژوهشی و نظری را بدون شک راجرز و همکاران وی انجام دادهاند. فرضیه مطالعات مربوط به نشر نوآوریها برمیگردد . در اوایل 1900 که در بین جامعه شناسان میتوان کار گابریل تارد را (1903) به عنوان اولین پژوهش در زمینه نشر عنوان کرد . اما بیشتر نشریههای پژوهشی مربوط به اشاعه از اواخر سال 1920 تا اوایل 1940 مطرح شدند. تارد (1903) چندین مفهوم جدید قابل آزمون را برای پژوهشگران بعدی نشر پیشنهاد کرد وی جزء اولین کسانی بود که اظهار داشت پذیرش افکار جدید تابع توزیع پراکندگی S شکل در طول زمان است. وی همچنین معتقد بود که جهان شهریتر بودن نوآوران یکی از دلایل زودپذیری است.
لرنر بر این عقیده است که ارتباطات بین فردی سنتی به تقویت نگرشها و آداب سنتی میانجامد حال آن که ارتباطات جمعی مهارتها ، نگرشها و رفتارهای تازه را یاد می دهد . بنابراین رسانههای جمعی تقویت کننده تحرک است و این امر به این معناست که رسانههای جمعی در برابر مخاطبان فزاینده خود هم ظرفیت برقراری ارتباط با نوع تغییر و هم ظرفیت برقراری با امکان تغییر را دارند (مولانا ،1383: 71 ). لرنر بر این عقیده است که بین نفوذ رسانهها در یک جامعه و نوگرایی سایر نهادهای اجتماعی یک رابطه متقابل وجود دارد چرا که متغیرهای دیگر نوگرایی نظیر مشارکت و شهرنشینی نیز با گسترش رسانهها در ارتباط است.
به اعتقاد لرنر با ورود این متغیرها در جوامع سنتی میتوان آنها را به سمت نوگرایی و تجدد کشاند و شاید به همین علت هم باشد که همه برنامههای نوسازی در آغاز راه ، خود را مشغول چنین متغیرهایی در جوامع سنتی میسازند. لرنر با طرح مفهوم همدلی و شخصیت انتقالی به معنی اینکه شخص این توانایی را در خود ببیند که خود را در جای دیگری بگذارد ، در پی شناسایی ابعاد روانی و آمادگی ذهنی افراد در پذیرش تجدید و نوآوری است (ازکیا ،109:1377). به اعتقاد لرنر رسانهها میتوانند در همدلی افراد با پدیدههای نو مؤثر باشند. از طریق رسانههای ارتباطی میتوان آموزههای نوین را به فرد انتقال داده و افراد را در جهت نوگرایی آماده ساخت.
انتقادات عمدهای نیز بر دیدگاههای لرنر در باب نوسازی و رویکرد او از نقش رسانهها در دگرگونی وارد شده است. اگرچه لرنر ارتباط جمعی و رسانههای جمعی را به عنوان یکی از متغیرهای نوگرایی مطرح می نماید ولی توجه چندانی به مباحث و ساختار دقیق جوامعی که رسانهها میتوانند در آن نقش ایفا نمایند ندارد. لرنر مکانیزم هایی را که طی آن ارتباطات منجر به پذیرش و یا رد نوآوری و روش های نوین میشود مورد تحلیل قرار نمیدهد. علاوه بر آن معتقد است که عناصری باید از بیرون وارد نظام اجتماعی جامعه سنتی شوند تا اینکه زمینه برای حرکت به سمت نوگرایی فراهم شود در حالی که مطالعات بعدی نشان داده اند که عناصر تغییر داده شده از بیرون همیشه منجر به نوگرایی نمیشود و از طرف دیگر برعکس آن نیز اتفاق میافتد چرا که در مواقعی تغییرات درونی یک نظام میتواند منجر به نوگرایی شود.
رفتار رهبران افکار ، توسط دیگران تقلید میشود. بیشتر جامعه شناسان نخستین ، شریک نوآوری منفرد را در منطقهای جغرافیایی دنبال میکردند. انگیزه علاقه جامعه شناسان نخستین اصولاً در نشر نوآوریهایی بود که در تغییرات اجتماعی مهم بودند (راجرز، 61:1369). در دهه 1940 دو جامعه شناس به نامهای رایان63 و گراس64 مطالعه روی بذر هیبرید ذرت65 (همان ، 62) را آغاز کردند. نتایج پژوهش آنها بیش از هر تحقیق ، جامعه شناسان روستایی را تحت تأثیر قرار داده آنها در اجتماع نسبتاً کوچک گرند جانکشن66 و اسکرانتان67 در آیوا جمعاً 251 زارع را مورد مصاحبه قرار دادند. یافتههای حاصل از این مطالعه عبارت است از :
اولاً استفاده از هیبرید در طول زمان تابع منفی توزیع زنگوله مانند (اما نه کاملاً نرمال) بود. 4 گروه پذیرا بر اساس اولین زمان کاربرد بذر طبقه بندی شدند. سپس ویژگیهای اجتماعی مانند سن ، منزلت اجتماعی و جهان شهری بودن زودترین و دیرترین پذیرندگان مشخص شد. ثانیاً میانگین دوره تصمیم نوآوری برای تمام پاسخگویان از اولین دانش تا تصمیم پذیرش در حدود 9 سال بود که به این واقعیت روشنتر منجر شد که فرایند تصمیم نوآوری مستلزم تفکر قابل توجه بیشتر پذیرندگان حتی در مورد یک نوآوری با نتایجی چشمگیر است. ثالثاً اینکه یک زارع معمولی ، برای اولین بار مطالبی را در مورد بذر از یک فروشنده شنید اما همسایگان فراوانترین

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد انتقال اطلاعات Next Entries پایان نامه درمورد ارتباط جمعی، وسایل ارتباط جمعی، مشارکت سیاسی