پایان نامه درمورد ترجمه قرآن، شاه طهماسب، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

ر دسته چند قاعده را گنجانده است. وي ابتدا به توضيح قاعده مي پردازد و سپس آن را با آيات قرآن تطبيق مي دهد.35
خالد عبدالرحمن عک -همانطور که قبلاً هم اشاره شد- در کتاب “اصول التفسير و قواعده” مباني تفسير را از قواعد جدا کرده و قواعد تفسير را در 5 بخش تقسيم کرده است. قواعد تفسير در روش عقلي و نقلي، قواعد تفسير در بيان دلالت هاي نظم و چينش قرآني، قواعد تفسير در حالت روشن بودن معاني الفاظ قرآني، قواعد تفسير در حالت شمول معاني الفاظ قرآني و قواعد تفسير در ضوابط و قوانين الفاظ قرآني، عنوان پنج بخش قواعد تفسير در اين کتاب است. وي در هر بخش چند فصل گنجانده و هر فصل نيز به نوبه خود شامل چندين قاعده مي شود.36
عبد الرحمن بن ناصر سعدي در کتاب “القواعد الحسان لتفسير القرآن” 70 قاعده را بيان کرده است و در هر قاعده مثال هايي از قرآن بيان مي کند. وي در برخي قواعد بدون ذکر عنوان و يا نامي براي قاعده به بررسي آن پرداخته است.37
صاحب کتاب “روش شناسي تفسير قرآن” نيز که در فصل دوم کتاب خود انواع قواعد تفسير را بيان مي کند به ذکر هفت قاعده کلي از اين قواعد بسنده کرده است. اين قواعد عبارتند از: قاعده در نظر گرفتن قرائت صحيح، قاعده توجه به مفاهيم کلمات در زمان نزول، قاعده در نظر گرفتن قواعد ادبيات عرب، قاعده در نظر گرفتن قراين، قاعده مبنا بودن”علم” و “علمي”، قاعده در نظر گرفتن انواع دلالت ها و قاعده احتراز از ذکر بطون براي آيات.38
ما در اين پژوهش رعايت قواعد تفسير در منهج الصادقين را براساس کتاب اخير(روش شناسي تفسير قرآن) بررسي کرده و اين تفسير را از حيث رعايت قواعد تفسير ذکر شده در اين کتاب مورد بررسي قرار مي دهيم تا ميزان رعايت اين قواعد در تفسير منهج الصادقين مشخص شود.
فصل دوم: نگاهي به زندگي ملا فتح الله و تفسير منهج الصادقين
الف: زيست نامه ملا فتح الله کاشاني
ولادت و رشد
ملا فتح الله کاشاني مفسّر بزرگ، فقيه و متکلم دوره صفوي و فرزند ملا شکرالله کاشاني است وي در يکي از دهه هاي نخست قرن دهم هجري در کاشان به دنيا آمد و از علماي دولت شاه طهماسب صفوي است39 در کتب تراجم از اين شخصيت بزرگ با عناوين گوناگوني چون المولي المفسّر40 اکابر علما، محقق، متبحّر در تمام علوم ديني41 فقيه، متکلم، عالم کامل جليل42 عالم به لغات و ادبيات عرب43 و … ياد شده است.
پدرش ملا شکرالله نيز از علماي آن دوران بود، ملا فتح الله در خانواده اي مذهبي رشد يافت و تحصيلات مقدماتي را در زادگاهش نزد پدر و ديگر بزرگان آن دريار به اتمام رسانيد. ملا فتح الله بعد از رشد و ازدواج، با فقر و نداري زندگي را مي گذراند. دوران حيات وي يعني حدود سال هاي 900 تا 988 مصادف با پادشاهي سه پادشاه صفوي به نام هاي شاه اسماعيل، شاه طهماسب و شاه اسماعيل دوم بوده است.
کتاب هاي تاريخ و تراجم از چگونگي زندگي، خانواده و فرزندان ملا فتح الله سخن نگفته اند برخي علت ناشناختگي وي را به دليل روحيه زهد گرايي، انزواطلبي و فقر او دانسته اند.
ملا حبيب الله کاشاني مي نويسد: “من کسي را نديدم که به احوال او در ميان علما اشاره کند ….آن چه شايسته شگفتي است اين است که چنين فاضل کاملي چگونه ممکن است حالش از علما مخفي بماند و در شمار فضلاء از او ياد نشود ….انگيزه ناشناخته ماندن وي فقر و نداري اوست”44
احتمال ديگري که در ناشناخته ماندن ملا فتح الله کاشاني وجود دارد ممکن است فاصله تاريخي زياد وي باشد.
اظهارات آيت الله ابوالحسن شعراني در مقدمه بر تفسير منهج الصادقين، ما را به فرزندان و نوادگان با واسطه ملا فتح الله راهنمايي مي کند. وي در مقدمه بر تفسير منهج الصادقين مي نويسد: “در آخر کتابي مختصر از کتب خانواده ما، جد هفتم اين حقير ملا فتح الله، اجازه روايت اين کتاب را به ميرزا حسن نام، از اولاد ملا صالح مازندراني داده است و اسناد خود را به ملا فتح الله صاحب تفسير مي رساند و اين نسخه را تبرکاً نگه مي داشتند.”45
با توجه به اين اظهارات مي توان چنين نتيجه گرفت که ملا صالح مازندراني از اجداد آيت الله شعراني و از فرزندان چند نسل بعد ملا فتح الله کاشاني بوده است.
علاوه بر اين در تبار نامه آيت الله شعراني که در مجله نور علم به چاپ رسيده است اين چنين آمده است:”ميرزا ابوالحسن تهراني، فرزند محمد،….و از نوادگان ملا فتح الله کاشاني”46

استادان
ملا فتح الله نزد استادان مختلفي کسب علم کرده است که مشهورترين آن ها علي بن حسن زواره اي است که در علوم قرآني استاد بوده، است. وي از علماي قرن دهم و از شاگردان سيد غياث الدين جمشيد متوفي988 ه.ق و محقق کرکي بوده و تفسيري به نام ترجمه الخواص دارد که به تفسير زواره اي معروف است و به تصريح خودش آن را با توجه به تفسير مواهب عليه واعظ کاشفي نگاشته است.47
وي در سال 946ه.ق از تاليف اين تفسير فراغت يافته است که بر اساس حساب ابجد مطابق عدد “فضل آله” مي باشد.48
ملا فتح الله با واسطه استادش از شيخ علي کرکي و ضياء الدين محمد بن محمود از مقدس اردبيلي نيز روايت کرده است.”و او شاگرد مفسّر بزرگ ابو الحسن علي بن حسن زواري بوده که به واسطه او از شيخ علي کرکي و همچنين از ضياء الدين محمد بن محمود از مقدس اردبيلي روايت کرده است.49″
مرحوم ميرزا عبدالله افندي در رياض العلماء مي نويسد:”مولي فتح الله کاشاني از علماي دولت شاه طهماسب صفوي و از شاگردان علي بن حسن زواره اي است.50″
در موسوعه الطبقات الفقهاء، روضات الجنات و اعيان الشيعه نيز از اين استاد ملا فتح الله کاشاني ياد شده است.51
از ديگر استادان ملا فتح الله همانطور که قبلاً نيز اشاره شد به دليل فاصله زياد تاريخي و نيز شفاف نبودن تاريخ زندگي اين مفسّر بزرگ، اطلاع چنداني در دسترس نيست، ولي از شواهد معلوم مي شود که ملا فتح الله در خانواده مذهبي رشد يافته و مراحل تحصيل و بالندگي علمي را در همان کاشان گذرانده بود و نزد پدر بزرگوارش که از علماي آن عصر بوده، نيز تعليم ديده است.
شاگردان
شاگردان زيادي نيز در دوران حيات ملا فتح الله از دانش و معرفت و زهد و تقواي وي بهره مي بردند اما گذشت زمان نام بسياري از آن ها را از کتب تاريخ و رجال زدوده است52 و نام برخي از آن ها در کتب تراجم ذکر شده است. از شاگردان او مي توان به شخصيت هاي زير اشاره کرد:
رضي الدين شاه مرتضي بن تاج الدين محمود کاشاني که فقيه و مفسّر و اديب بود و در کاشان تدريس داشت. در سال 950ه.ق متولد و در 1009ه.ق در گذشت وي پدر ملا محسن فيض کاشاني بود53
ملا محسن فيض کاشاني نيز يکي ديگر از شاگردان ملا فتح الله است54 وي از عالمان قرن يازدهم هجري است او محدثي فقيه و فيلسوفي عارف بود که در کاشان ديده به جهان گشود و در آن شهر مدارج علمي را طي کرد و آوازه اي به سزا يافت. سه تفسير بزرگ، متوسط و کوچک به نام هاي صافي، اصفي و مصفي از اوست.55
همچنين ملا مرتضي برادر ملا محسن فيض کاشاني- اديب و صاحب کتاب خلاصه الاقوال- از شاگردان ملا فتح الله کاشاني بوده است.56
از ديگر افراد صاحب نامي که به صورت غير مستقيم از ملا فتح الله بهره برده اند محمد علم الهدي فرزند ملا محسن فيض کاشاني است که علاوه بر مکتب ملا فتح الله نزد پدر و عموهايش تحصيل کرده و از ملا صدرا (پدر بزرگش) و شيخ بهايي اجازه اجتهاد گرفت. وي بر وافي، صافي، کافي و شافي تعليقاتي دارد و کتاب هاي متنوع از خود بر جاي گذاشته است.57

آثار
آثار فراواني از اين مفسّر گرانقدر بر جاي مانده است. با مطالعه زندگي ملا فتح الله به اين حقيقت پي مي بريم که وي سراسر زندگي خود را وقف برآوردن نياز هاي علمي جامعه کرده بود. آثار فراوان وي در زمينه قرآن اعم از ترجمه و تفسير گواه اين مدعاست. برخي از آثار وي عبارتند از:
1- تفسير ارزشمند “منهج الصادقين في الزام المخالفين”
اين تفسير بزرگ ترين و مهم ترين اثر مفسّر مي باشد که در پنج جلد تاليف شده است. در طبقات مفسّران شيعه درباره اين تفسير اين گونه آمده است:”اين تفسير در پنج جلد و اخيراً در 10 جلد معمولي به چاپ رسيده است نخستين چاپ آن به سال 1284 ه.ش در تهران و بعد در سال 1296ه.ش در سه جلد و يک بار در سال 1314ه.ش در تبريز منتشر گرديد و سرانجام با تعليقه و تحشيه استاد شعراني بارها به چاپ رسيده است.58″
برخي معتقدند که اين تفسير ناقص بوده و بعد ها توسط داماد وي به پايان رسيده است.
“گفته مي شود تفسير فارسي معروفش هنگام وفات او ناتمام بوده که دامادش بعد از وفات او، آن را تکميل کرد.59”
البته اين نظر صحيح به نظر نمي رسد چرا که همانگونه که بعداً خواهد آمد ملا فتح الله تفسير خلاصه المنهج را بعد از منهج الصادقين تاليف کرده است. از اين رو صحيح به نظر نمي رسد که داماد وي منهج الصادقين را به پايان رسانيده باشد.
چون بررسي اين تفسير موضوع اصلي اين پژوهش است در ادامه به طور مفصل به بررسي ابعاد آن، انگيزه مولف از نگارش آن و ديگر موضوعات آن خواهيم پرداخت.

2- خلاصه المنهج
يکي ديگر از آثار ملا فتح الله کاشاني تفسير”خلاصه المنهج” است که بعد از تاليف منهج الصادقين به نگارش آن پرداخت.
“تفسير خلاصه المنهج به فارسي نيز از اوست. اين تفسير از تفسير اولش مختصرتر و در دو مجلد است.60”
“مولف پس از تاليف منهج الصادقين، به تاليف ديگري اقدام نموده است، آن را به نام “خلاصه المنهج ” ناميده است اين تفسير در دو مجلد بزرگ قرار دارد.61″
همانطور که اشاره شد اين تفسير نيز مانند خود منهج الصادقين در ميان علماء و اهل تراجم معروف است.
3- زبده التفاسير
ملا فتح الله کاشاني علاوه بر نگارس به زبان فارسي، تفسيري نيز به زبان عربي به نام”زبده التفاسير” نگاشته است. اين تفسير دوره کامل تفسير قرآن کريم به زبان عربي است. صاحب طبقات مفسّرين شيعه در مورد روش تفسيري ملا فتح الله در اين تفسير مي نويسد:
“روش تفسيري ايشان در نقل اخبار، بدين سان است که نخست اخبار اهل سنت را مي آورد و سپس روايات اهل بيت:را ذکر مي کند و در نقل روايات اهل بيت:مقيد به نقل از منابع اصلي، تفسير قمي، عياشي، تفسير منسوب به امام حسن عسکري7، اصول کافي و کتب صدوق مي باشد. مفسّر بزرگوار در تاليف اين اثر به تفاسير کشاف از نظر ادبي، و معاني و بلاغي و تفسير بيضاوي از نظر مطالب عرفاني و تحقيقات فلسفي و مطالب اخلاقي و تفسير مجمع البيان از نظر اختلاف قرائات، فضيلت سوره ها، و تناسب آيات مراجعه دارد.62”
در روضات الجنات آمده است” اين تفسير نيز بزرگ است و نزديک به هشتاد هزار سطر است و در دو مجلد قطور است. بنا بر آنجه در اول تفسير آورده، آن را بعد از دو تفسير نوشته است و من نسخه خطي آن را ديدم. از نوشتن آن در نيمه ذي القعده سال 977 فراغت يافته و در آن اخبار اهل بيت7را آورده و در اکثر موارد از کشاف، تفسير قاضي و مجمع البيان و جوامع الجامع طبرسي نقل کرده است.63″
4- ترجمه قرآن
وي علاوه بر نوشتن تفسير به ترجمه قرآن نيز پرداخت؛ چون مي بايست در ضمن تفسير، ترجمه اي طبق تفسير خود ارائه دهد. صاحب رياض العلماء درباره ترجمه وي مي نويسد: “او ترجمه قرآن به فارسي دارد که مشهور است و بر حاشيه برخي قرآن ها به طور اختصار نوشته شده است.64”
وي ابتدا ترجمه توضيحي مفصل آيات را مي آورد و سپس به تفسير آن مي پردازد اين کتاب بارها در ايران به جاپ رسيده است از آن ميان در سال 1333ه.ش در ده جلد از سوي کتابفروشي علمي چاپ و منتشر شده است.
آثاري که تا اين جا به آن اشاره کرديم تنها آثار قرآني ملا فتح الله است علاوه بر اين وي آثار ديگري نيز دارد که در حوزه غير قرآني تاليف کرده است.
5- شرح نهج البلاغه
اين کتاب که به نام “تنبيه الغافلين و تذکره العارفين” معروف است، شرح فارسي نهج البلاغه بوده و در ايران به چاپ رسيده است.65 اين کتاب در کتابخانه آستان قدس رضوي جزء کتابهاي خطي است و در کتابخانه مرکزي نگه داري مي‌شود.
صاحب روضات الجنات نيز از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد علوم قرآن Next Entries پایان نامه درمورد علوم قرآن، ناسخ و منسوخ، نهج البلاغه