پایان نامه درمورد برنامه چهارم توسعه، برنامه سوم توسعه، منابع محدود

دانلود پایان نامه ارشد

و هم مردم مي‌توانند درباره عملکرد دولت قضاوت روشن‌تري داشته باشند، بودجه‌ريزي عملياتي، با مرتبط ساختن تصميمات بودجه و عملکرد دولت، راهي براي تقويت پاسخ‌گويي دولت ارائه مي‌دهد.
بودجه‌ريزي عملياتي مي‌تواند افرادي را که درباره بودجه تصميم گيري مي‌کنند به اطلاعات بهتري درباره نتايج هر برنامه و کل ابزارها و برنامه هايي که براي نيل به اهداف عملکردي مشترکي به کار مي‌روند تجهيز نمايد و با اين کار ارزيابي در خواست‌هاي مختلف بودجه‌اي را بهبود بخشد. اگرچه در اين شيوه هم، تخصيص منابع تابع انتخاب‌هاي سياسي است، ولي اطلاعات عملکرد مي‌تواند به سياست‌گذاران در پاسخ‌‌گويي به برخي پرسش‌ها از قبيل اين که آيا برنامه‌ها به تحقق اهداف سازمان کمک مي‌کنند؟، آيا تصميمات به خوبي باهم هماهنگ هستند؟ و آيا کساني را که بيش از همه به خدمات يا مزاياي مورد نظر نياز دارند هدف قرار داده‌اند؟ کمک کند. اين شيوه همچنين مي‌تواند درباره دستاوردها و اين مسئله که آيا منابع استفاده از منابع بيش از هزينه‌هاي آن است، و آيا مديران برنامه از توانايي‌هاي مورد نياز براي دستيابي به نتايجي که وعده داده‌اند برخوردارند يا خير، اطلاعاتي ارائه کند.(پناهي،1386: 66)
اگرچه مي‌توان انتظار داشت که بودجه‌ريزي عملياتي ماهيت بحث برسر منابع را دگرگون سازد، ولي درک محدوديت هاي آن نيز اهميت اساسي دارد. انتظارات غيرواقع بينانه و بيش از حد از بودجه‌ريزي عملياتي مي‌تواند اين شيوه را به کلي با شکست مواجه کند.
در عمل نه بودجه‌ريزي عملياتي و نه ساير شيوه‌هاي بودجه‌ريزي را نمي‌توان به‌طور کامل جايگزين فرآيند بودجه‌ريزي موجود کرد، ولي اين شيوه با تغيير پرسش‌هايي که در اين فرآيند مطرح مي‌شود مي‌تواند به تغيير حوزه‌هاي مورد تأکيد بحث‌هاي بودجه‌اي و فعاليت‌هاي نظارتي کمک کند. بودجه‌ريزي در اصل تخصيص منابع است و ذاتاً مستلزم تعيين اولويت‌هاست. در مفهومي گسترده‌تر، بودجه‌ريزي محل نزاع گزينه‌هاي رقيبي است که در چارچوب آن بايد معين شود که چه مقدار از منابع محدود در ميان تعداد زيادي از اهداف ملي ضروري تقسيم شوند. اطلاعات عملکرد مي‌تواند براي حذف اين چالش، بسيار مفيد باشد،ولي اين تنها يکي از عوامل است و نمي‌تواند جانشين انتخاب‌هاي سياسي دشوار بشود. بحث درباره نقش مناسب دولت و نياز به برنامه ها و سياست هاي مختلف، بحث طولاني و مفصلي است که اطلاعات و شاخص‌هاي عملکرد نيز به تنهايي نمي‌توانند به اين بحث پايان دهند. ولي اين اطلاعات مي توانند بحث را به سطحي آگاهانه تر ارتقاء دهند که در آن بر واقعيت‌ها تاکيد مي‌شود. در واقع،اطلاعات عملکرد با تغيير کانون توجه به مسائلي که واقعاً اهميت دارند،همچون تعداد کودکاني که از مرگ حتمي نجات پيدا کرده‌اند و تعداد افرادي که از چنگال فقر رها شده‌اند مي‌تواند نتايج بحث‌ها را به کلي عوض کند.
در بودجه‌ريزي عملياتي، نبايد همواره انتظار داشت که نتايج خوب در فرآيند بودجه با پاداش مواجه شوند و نتايج ضعيف، پيامدهاي مالي منفي در برداشته باشند. اين نگرش که بودجه‌ريزي عملياتي شيوه‌اي مکانيکي(سطح مشخصي از عملکرد در مقابل سطح مشخصي از منابع مالي) يا فرآيندي تنبيهي است(کاهش منابع مالي به دليل دست نيافتن به نتايج مورد نظر) سودمند نيست. اين روابط مکانيکي را نمي توان ايجاد کرد، چون ممکن است به جاي افزايش پاسحخ گويي، با طرفداري از مديراني که اهداف دست پاييني را برآورده کرده اند، ارزش اين فرآيند را از ميان ببرند. تعيين اولويت ها تابعي از ارزش‌ها و منافع رقيبي است که اطلاعات عملکرد مي‌تواند آگاهي از آن ها را افزايش دهد،ولي تابع عواملي همچون برابري،نيازهاي برآورده نشده،و نقش مناسب دولت در پاسخ‌گويي به اين نيازها نيز هست.(پناهي،1386: 67)
درنهايت، بايد گفت بودجه‌ريزي عملياتي، به دنبال افزايش درک تصميم گيران از پيوندهاي موجود ميان منابع درخواستي و نتايج عمليات مورد نظر است.اين مسئله براي حفظ و نهادينه کردن اصلاح مديريت عمليات اهميتي حياتي دارد. گر نتيجه اين يکپارچه سازي، اطلاعات عملکرد بهتر و قابل اتکاتر باشد مي‌تواند بر فرآيند بودجه‌ريزي به عنوان يکي از وظايف اصلي دولت که به بررسي و بازبيني منظم برنامه‌ها و فعاليت‌ها مي‌پردازد نيز تاثير مثبت بگذارد. بودجه‌ريزي عملياتي در طي فرآيند خود بر دو محور اصلي زير متکي است:
* بهبود کارايي3 فني از طريق تعيين ميزان کارايي و بهره وري سازمان ها براي مديران آن ها
* بهبود اثربخشي4 از طريق مطلع ساختن مديران از ميزان تحقق اهداف و مقاصد مورد نظر سازمان‌هاي متبوع ايشان.
تاکيد بر اين محورها حداقل به پنج دسته اطلاعات زير نيازمند است:
* اطلاعاتي درباره ميزان تقاضا،يا نياز براي کالا يا خدمات يک سازمان
* اطلاعاتي درباره ميزان کار و فعاليت مورد نياز براي پاسخگويي به تقاضاي پيش‌بيني شده خدمت يا کالا
* اطلاعاتي درباره بهره‌وري يا کارآيي عملياتي در ارائه خدمات عمومي،شاخص بهره‌وري بيانگر رابطه‌اي ميان ستانده (خدمات ارائه شده)و نهاده يا ورودي‌هايي به مصرف رسيده است.
* اطلاعاتي درباره اثربخشي فعاليت‌هاي سازمان‌ها.(پناهي،1386: 68)
2-5-2) ويژگي هاي بودجه ريزي عملياتي
بودجه‌ريزي عملياتي در مقايسه با ساير شيوه‌هاي بودجه‌ريزي داراي ويژگي‌هاي منحصر به فردي است که از جمله مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:
* سياست گذاران، مديران و در اکثر موارد شهروندان را از طريق توسعه برنامه‌‌هاي استراتژيک، شناسايي اولويت هاي هزينه ‌اي و در ارزيابي عملکرد در تصميمات بودجه‌اي مشارکت مي دهد.
* در نظام بودجه ريزي عملکردي، به دليل پيوند ميان اطلاعات برنامه ريزي استراتژيک و تخصيص اعتبار، به چشم انداز بلندمدت، در مقايسه با ساير نظام هاي بودجه ريزي توجه بيشتري معطوف مي گردد .اطلاعات و شاخص‌هاي عملکردي در بودجه عملياتي و گزارش‌هاي مالي ذيربط مورد استفاده قرار گرفته و تخصيص اعتبارات براساس نتايج حاصله از عملکرد انجام مي پذيرد.(يوسف نژاد، 1386: 5)
* بر نتايج تاکيد مي کند. بخش‌ها در برابر استانداردهاي مشخص عملکردي پاسخگو هستند. در چارچوب اين شيوه آگاهي از خدماتي که ماليات دهندگان در مقابل پرداخت ماليات دريافت مي کنند بيشتر است.
* انعطاف پذير است. در اين شيوه اعتبار به صورت يکجا تخصيص مي يابد و در تعيين بهترين شيوه نيل به نتايج به مديران آزادي عمل بيشتري مي دهد.
* بر برنامه‌ريزي از طريق برنامه‌ريزي استراتژيک و استفاده از ساختار برنامه تاکيد دارد.
* سطوح مورد انتظار عملکرد بر هر سطح از مخارج و تعيين اولويت‌هاي هزينه‌ها در بودجه را تعيين مي‌کند.(پناهي،1386: 69)
2-7) بودجه ريزي عملياتي در واحدهاي دانشگاهي
در شرايط كمبود نقدينگي، مجموعه اهداف متعارض مديران و اساتيد دانشگاهي، واضح تر و چشم گيرتر مي شود، چراكه در شرايط كمبود مالي، مديران اجرايي بدنبال برخورد واقع بينانه با كمبود مالي بوده و اهداف مالي را در اولويت قرار مي دهند در حالي كه اعضاي هيأت علمي هم چنان تعالي پژوهش و آموزش را مورد تأكيد قرار مي دهند (گودوين و ديگو،1997.: 186-179) 5
دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي مسئول كشف و نشر و دانش و فراهم سازي آموزش و يادگيري عالي بر اي تربيت نيروي انساني متخصص و كمك به توسعه جوامع هستند. يك دانشگاه به عنوان يك نظام از چندين زيرنظام تشكيل شده است .اساسي ترين نظام مديريتي آن نظام مالي است. نظام مالي دانشگاه به نوبه خود تحت تاثير نظام هاي برون و درون دانشگاهي است .هرتغيير كوچك درمحيط بيرون يا درون دانشگاه، ممكن است بركارائي و اثربخشي نظام مالي دانشگاه تاثير بگذارد .با تصويب قانون ساختار وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، لزوم تغييرات اساسي در نظام مديريت دانشگاهي ايران قطعي شده است .مهمترين بخش اين تغييرات مربوط به نظام مالي دانشگاه است. ماده 10 قانون اهداف، وظائف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه نگاه اجمالي به مفاد مواد قانو ني فوق، نشان دهنده اين واقعيت است كه ايجاد تحولات بنيادي در نظام بودجه ريزي دانشگاه ها ضرورتي اجتناب ناپذير است. به رغم تاكيد قانونگذار درقانون برنامه سوم توسعه مبني بر ايجاد تحول درنظام بودجه ريزي دولت و تغيير آن از بودجه ريزي برنامه اي به بودجه ريزي عملياتي تا پايان سال 1383 كه آخرين سال اجراي برنامه بود، توفيق چنداني نصيب نشد. همچنان تلاش براي استقرار بودجه بندي عملياتي ادامه داشته و در قانون برنامه چهارم توسعه نيز مورد توجه قرارگرفته است .در برنامه چهارم دانشگاه ها نه تنها در راستاي اجراي سياست هاي دولت وظيفه دارند سيستم بودجه بندي خود را از برنامه اي به عملياتي تغيير دهند، بلكه دراجراي بند الف ماده 49 قانون برنامه چهارم، ملزم به تهيه بودجه عملياتي به منظور دستيابي به بهاي تمام شده فعاليت هاي آموزشي و پژوهشي و تعيين هزينه سرانه دانشجو به منظوردريافت سهم بودجه دولتي خود از بودجه عمومي هستند. با اين ترتيب از نقطه نظر مديريت دانشگاهي تغيير در نظام بودجه ريزي دانشگاه‌ها و بازنگري و تحول اساسي در سيستم بودجه بندي موجود، بيش از پيش ضروري مي باشد.(ساکتي،1386: 1)
چالش اصلي اين تحول آن است كه قبل از شكل گيري ساختارهاي مناسب مديريت مالي عملياتي و آمادگي واحدهاي دانشگاهي، تغييرات ساختاري درسطح دولتي آغاز شده است. دانشگاه‌ها در تعريف عملكردهاي آموزشي، پژوهشي و خدماتي و تدارك ابزارهاي اندازه با مسائل و مشكلات عديده‌اي دست به گريبان هستند. براي مديران دانشگاهي در خصوص اهداف و دستاوردهاي سازماني سئوالات زيادي مطرح است. ازجمله اينكه شاخص‌هاي عملكردي فعاليت‌هاي گوناگون درون دانش گاهي چه مي تواند باشد؟ ارتباط بين درجه دستيابي به اين اهداف با تصميمات مربوط به تخصيص منابع چگونه است؟ و در نهايت الگوي تخصيص منابع درون دانشگاهي چه الگويي مي تواند باشد؟ نظام تفكيك و طبقه بندي هزينه هاي عملياتي واحدهاي دانشگاهي برچه اساسي مي تواند گروه بندي شده و استقرار يابد؟
تهيه بودجه عملياتي مناسب نيازمند مطالعات و بررسي هاي مديريتي و كارشناسي درخصوص شاخص‌هاي عملكردي ، محاسبه هزينه سرانه، اندازه گيري كمي ميزان تحقق اهداف، الگوي تخصيص و موارد ديگر است.(ساکتي:1386: 2)
آن چه در خصوص اجراي بودجه ريزي عملياتي در واحدهاي دانشگاهي حائز اهميت است، رسالتي است که دانشگاه عهده دار است. بدين منظور مي بايست در ابتدا رسالت اين نهاد علمي کشور مورد بررسي قرار گيرد.
2-7-1) تعريف رسالت ها و كاركردهاي آموزش عالي
اگر آموزش عالي را به معناي آموزش برنامه ريزي شده روش‌هاي انديشيدن، پژوهيدن، مشكل گشايي و كشف و نشر دانش و كاربست فناوري به منظور بهزيستي جوامع انساني فرض كنيم كاركردهاي اساسي آن عبارت خواهند بود از آموزش، پژوهش، و ارائه خدمات علمي و مشاوره اي به جوامع محلي، ملي و بين المللي كه از اين موضوعات مي‌توان به عنوان رسالت اصلي دانشگاه ها نام برد.
2-7-1-1)كاركردهاي سه گانه آموزش عالي
1- كاركرد آموزشي: كاركرد آموزشي در آموزش عالي ناظر برآموزش و پرورش جوانان و بزرگسالاني است كه واجد توانائي‌هاي جسمي، فكري و بلوغ عاطفي براي فرهيختگي و مشاركت در كليه فعاليت هاي فرهنگي، توليدي و خدماتي جامعه باشند.
2- كاركرد پژوهشي: پرسشگري، انديشه ورزي، چالش پذيري آزمون و خطاي انديشه هاي تازه و راهكارها و رهيافت‌هاي بديع براي بهسازي و بهزيستي طبيعت و فرهنگ، بارزترين ويژگي نوع انسان است كه موجب كشف و نشر دانش در طول تاريخ تمدن بشر بوده است .مهمترين كاركرد نظام آموزش عالي شناخت روش‌هاي علمي انديشيدن و پژوهيدن درهمه زمينه‌هاي معارف بشري و كاربست فناورانه يافته هاي پژوهشي مي باشد.
3- كاركرد خدمات عملي و مشاوره‌اي: درهمه جوامع بشري كاركردهاي نهادهاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و زيستي غالباً با نارسائي ها و اختلالاتي روبرو مي شوند كه موجب كندي فرآيند توسعه كيفي و كمي جوامع مي گردند.

پایان نامه
Previous Entries پرخاشگری، دوسوگرا، سبک دلبستگی Next Entries پرخاشگری، سبک دلبستگی، سبکهای دلبستگی