پایان نامه درمورد اشتراک منابع، افراد فعال

دانلود پایان نامه ارشد

صورت پذيرد و اطلاعاتي که در يک کتابخانه توليد مي‌شود، اشاعه دهيم. چنانچه بخواهيم همکاري‌هاي اطلاعاتي را در سطح گسترده‌اي از مراکز اطلاع‌رساني و کتابخانه‌اي داشته باشيم، بهترين راهکار بهره‌مندي از امکانات متعددي است که در قالب يک نظام ملي اطلاع‌رساني يا نظام اطلاع‌رساني بين المللي وجود دارد. در صورتي که همه پيشتاز باشند و تلاش کنند تا بتوانيم به هدف ايجاد طرح‌هاي همکاري برسيم. سال‌ها تصور بر اين بوده که تقريباً توانمندي و کارايي کتابخانه‌ها براي رفع نياز مراجعان، به طور کلي به حجم مجموعه‌هاي آنها بستگي دارد.در حاليکه کتابخانه‌هاي با مجموعه اندک نيز مي‌توانند نياز مراجعان خود را برآورده سازند.
2-10-1. ايجاد نظام امانت بين کتابخانه‌اي
امانت بين کتابخانه‌ها معمولاً نخستين گام در همکاري بين کتابخانه‌هاست و ممکن است خودِ کتاب‌ها و ديگر مواد، از قبيل مقالات و مجله‌هاي علمي مبادله شود. لازمه اين همکاري اين است که کتابخانه‌ها از منابع يکديگر اطلاع داشته باشند و به همين دليل تهيه فهرستگان و فهرست‌هاي مشترک نشريه‌هاي ادواري شرط اساسي قابل اجرا بودن برنامه‌هاي امانت بين کتابخانه‌هاست. عوامل ديگري نيز در اين برنامه مؤثر است؛ مثلاً هر چه منطقه جغرافيايي برنامه امانت محدودتر باشد، امکان دسترسي به منابع بيشتر است (سينايي، 1385، 105).
نوعي همکاري متقابل بين کتابخانه‌ها، امانت بين کتابخانه‌اي است که استفاده کننده را قادر مي‌سازد تا به حداکثر دانش ثبت شده، در هر شکلي که مورد نياز اوست، دسترسي پيدا کند. در واقع هدف اصلي آن تسريع در تهيه مدارک مورد نياز استفاده کننده با هزينه پايين است. از اين رو روش‌هاي اجرايي آن نيز بايد بر اساس سادگي، دور بودن از تشريفات پيچيده اداري و ايجاد تسهيلات لازم براي برقراري ارتباط با کتابخانه منبع،31 برنامه‌ريزي شده و به مرحله انجام درآيد. نقش انواع کتابخانه‌ها در گسترش کيفي و کمي کار امانت بين کتابخانه‌ها و تأثير عملکرد آنها بر توسعه خدمات عمومي قابل توجه است. زيرا به نسبت هدف، زمينه موضوعي مجموعه، نوع مراجعان و کاربران هر کتابخانه‌اي فعاليت‌هاي حوزه خدمات عمومي آن برنامه ريزي شده و به اجرا درمي‌آيد. از جمله بخش امانت و کار امانت بين کتابخانه‌ها که بر عامل تقاضا استوار است. کتابخانه‌هايي که به مراکز و مؤسسات پژوهشي، علمي و آموزش عالي وابسته هستند لزوماً در حوزه امانت بين کتابخانه‌ها از فعاليت بارز و چشمگيري برخوردارند (عماد خراساني، 1379، 74-73).
هر کتابخانه‌اي که به صورت سنتي يا غير آن سازمان يافته باشد، به شکل اساسي و دائمي به تهيه اسناد و منابع از هر جاي ممکن بايد اقدام کند.تا بتواند به تعداد تقاضاي زياد، جواب مساعدي بدهد. در اينجا انتظار مي‌رود که کتابخانه ملي اين مسئوليت را به عهده گيرد. اغلب کتابخانه‌هاي ملي اقدامات و فعاليت‌هايي از اين نوع را انجام نمي‌دهند. فعاليت‌هاي آنها درباره مجموعه مراجع ملي، توليدات و انتشار کتاب‌شناسي‌هاي ملي بوده و نيز با خدمات اطلاع‌رساني سروکار دارند، که معمولاً در شکل مطالبي که در پايگاه‌هاي اطلاعاتي بين المللي ذخيره شده‌اند. آنها به تأمين مدارک، که از وظايف اوليه کتابخانه مي‌باشد، مي‌پردازند و بيشتر به مجموعه کتاب‌هاي مرجع ملي وکتاب‌شناسي‌هاي ملي که عمدتاً جنبه تاريخي دارند، توجه نشان مي‌دهند. در صورتي که کتاب‌هاي مربوط به شبکه‌هاي کامپيوتري، اغلب به علت پيشرفت زيادي که در سال‌هاي اخير در رشته کامپيوتر انجام گرفته است، طرف توجه مي‌باشند (جي، 1382، 97).
به نظر مي‌رسد در کتابخانه‌ها، تلاش براي برقراري نظام امانت بين کتابخانه‌اي وجود دارد تا بدين ترتيب مجموعه کتابخانه‌ها در حالت تبادل اطلاعات قرار گيرند. در اين صورت از منابع موجود در کتابخانه‌هاي همکار مطلع مي‌شوند و اعضاء را براي دريافت منابع و اطلاعات راهنمايي مي‌نمايند که به کدام کتابخانه مراجعه نمايند.
2-10-2. رهنمودهاي ايفلا در خصوص اصول اجراي امانت بين کتابخانه‌اي و خدمات تحويل مدرک در سطح بين‌الملل
هر چند که اصول و رهنمودهاي ايفلا در زمينه امانت بين کتابخانه‌اي و خدمات تحويل مدرک آن‌گونه که بايد در سطح گسترده شناخته شده نيست، اما اين اصول و رهنمودها از سال 1954 وجود داشته و اساس همکاري‌ها در زمينه امانت بين کتابخانه‌اي ميان کشورهاي مختلف قرار گرفته است. رهنمودهاي ياد شده در برگيرنده توصيه‌هايي مي‌شود که لازم است يک کشور در زمينه عرضه و امانت بکار گيرد. بخش قابل توجهي از اين رهنمودها در نسخه بازبيني شده فعلي بدون تغيير باقي مانده و تنها سعي شده تا رهنمودهاي ياد شده با نيازهاي قرن بيست و يکم مطابقت داده شود. با اين حال، تغييرات ايجاد شده در اين رهنمودها نيز به شکل ملي صورت مي‌پذيرد. از جمله مهمترين اين تغييرات: استفاده مشترک از مجموعه کتابخانه‌هاي انفرادي است. و از مهم‌ترين مؤلفه‌هاي همکاري بين‌المللي در زمينه امانت بين کتابخانه‌اي به شمار مي‌آيد. همان‌گونه که کتابخانه‌ها نمي‌توانند به تنهايي در برآوردن نيازهاي اطلاعاتي کاربران خودکفا باشند. کشورها نيز از اين امر مستثني نيستند. تبادل مدارک و منابع ميان کتابخانه‌هاي کشورهاي مختلف از با اهميت‌‌ترين و ضروري‌ترين اصول اجراي طرح‌هاي امانت بين کتابخانه‌اي به شمار مي‌آيد.
از آنجايي که هر کشوري در نحوه اجراي امانت بين کتابخانه‌اي و خدمات تحويل مدرک، اصول و روش‌هاي خاص خود را دارد، هيچگونه اجباري براي پذيرش و رعايت اصول و رهنمودهايي که در ادامه مي‌آيد وجود ندارد. با وجود اين کشورها و کتابخانه‌ها براي امانت بين کتابخانه‌اي در سطح بين‌الملل به استفاده از رهنمودهاي ايفلا اشتياق زيادي نشان مي‌دهند. در اين اصول، ضمن آنکه علايق همه کتابخانه‌ها در نظر گرفته شده، سعي شده تا توصيه‌‌هاي عملياتي هر يک از کشورها در زمينه فراهم آوري مدارک مد نظر قرار گيرد (مختارپور، 1388، 1).
2-10-3. اصول و رهنمودهاي اجرايي
مسئوليت ملي: هر کشوري بايد مسئوليت عرضه نسخه يا نسخه‌هايي از انتشارات خود را به ساير کشورها به شکل امانت، زيراکس يا ساير روش‌هاي مقتضي بر عهده گيرد. اين قاعده تمامي آنچه در زمان فعلي يا در گذشته انتشار يافته شامل مي‌شود. آزمايش‌ها، کارمند گزيني و غيره از انواع اموري است که در نظام‌هاي خودکارسازي صورت مي‌گيرد. در نظام‌هاي خودکارسازي شده درخواست‌ها به طور خودکار به مناسب‌ترين منبع تهيه اطلاعات ارسال مي‌شوند.
فهرست مشترک: بزرگترين تمرکز همکاري بين کتابخانه‌ها توسعه نظام‌هاي فهرست‌نويسي مشترک است. اين تلاش‌ها هم اکنون به وسيله پايگاه‌هاي کتاب‌شناختي بين‌المللي مانند آر. ال. ان. جي32 واُ. سي. ال. سي انجام مي‌شوند. اين مراکز با توجه به همکاري بين کتابخانه‌ها و افزايش استفاده از فهرست‌هاي مشترک براي ايجاد و استفاده از فهرست‌نويسي ماشين‌خوان گسترس پيدا کرده‌اند. در حال حاضر بسياري از کتابخانه‌ها “دسترسي به فهرست‌هاي پيوسته” را دارند. استفاده از نظام‌هاي مختلف طبقه‌بندي در کتابخانه‌ها باعث ايجاد چالش‌هايي در ايجاد فهرست‌هاي مشترک شده است. بهتر است کتابخانه‌هاي همکار از يک نوع طبقه‌بندي استفاده کنند تا مشکلات کمتري در همکاري داشته باشند.
مخزن‌سازي مشترک: گسترش مجموعه کتابخانه‌ها، باعث ايجاد مشکلات بسياري در ذخيره‌سازي مجموعه‌ها مي‌شود. هزينه‌هاي ذخيره‌سازي مجموعه‌ها نياز به مخزن‌سازي مشترک را براي افزايش اثر بخشي توجيه مي‌کند. ذخيره‌سازي مشترک يکي ديگر از موفقيت‌هاي کتابخانه‌ها در همکاري با يکديگر است.
نگهداري و دسترسي: شگفت‌آورترين نکته همکاري بين کتابخانه‌ها نگهداري و دسترسي است. در حالي که سال‌هاي اخير براي توليد کتاب از کاغذ اسيدي استفاده مي‌شود که بسيار مخرب است. تخمين زده مي‌شود 25 تا 30 درصد موجودي کتابخانه‌هاي تحقيقاتي مهم در معرض خطر هستند. براي مقابله با اين مسئله، “شوراي منابع کتابخانه” مأموريت نگهداري و دسترسي مواد با تأکيد بر همکاري را برعهده دارد.
2-10-3-1. مزاياي همکاري بين کتابخانه‌ها
مزاياي همکاري بين کتابخانه‌ها به نقل از بوندي به ترتيب زير مي‌باشد:
– ارتباط با جوامع بزرگتر با ايجاد کانون اشتراک؛
– دسترسي بيشتر به اطلاعات از طريق خدمات مشترک؛
– افزايش اشتراک آگاهانه؛
– تأکيدي بر يادگيري در تمام عمر؛
-گردآوردن گروه‌هاي مختلف و….؛
– برقراري عدالت اجتماعي حاصل از اجتماعات بزرگتر.
2-10-3-2. مزاياي کتابخانه‌هاي مشترک
مهمترين فوايد کتابخانه‌هاي مشترک در زير بيان شده است:
بهبود وسايل و تجهيزات: دسترسي به وسائل و تجهيزات در کتابخانه‌هاي مشترک سبب تداوم بقاي کتابخانه‌هاي کوچکي مي‌شود که دسترسي آسان به وسايل و تجهيزات ندارد.
کتابخانه‌هاي مشترک نسبت به کتابخانه‌هاي کوچکتر ساعت‌هاي بيشتري باز هستند: کتابخانه‌هاي مشترک محيط بهتر، منابع بيشتر و زمان‌هاي بيشتري را نسبت به ديگر کتابخانه‌ها به مراجعان اختصاص مي‌دهند.
يادگيري در تمام عمر: کتابخانه‌هاي مشترک فرصت يادگيري رسمي و غير رسمي را فراهم مي‌آورند. کاربران از کتابخانه‌هاي مشترک خارج از آموزش رسمي و در طول زندگي در حال يادگيري هستند.
تأثير متقابل تلفيق: کتابخانه‌هاي مشترک فرصت تلفيق بين همه بخش‌ها را دارند، کتابخانه‌هاي مشترک استعداد بالقوه‌اي در تشويق روابط دو سويه و بهبود آنها به عهده دارند.در سال 2003 مک نيکول33 بيان کرد در کتابخانه‌هاي مشترک براي برقراري روابط ميان افراد فعاليت‌هاي زيادي انجام مي‌شود. فاوکنر34 در سال 1994 دريافت که بسياري از موفقيت‌هاي اتحاديه‌ها به آنچه اعضاء خود ياد مي‌گيرند و آنچه از ديگري ياد مي‌گيرند، بستگي دارد. پس پيشرفت و بلوغ اتحاديه‌ها بستگي به روابط دو طرفه دارد.( همان، 2)
چنانچه به اصول و رهنمودهاي ايفلا توجه شود و توصيه‌هايي که در مورد همکاري بين کتابخانه‌اي دارد به مرحله اجرا دربيايد، کتابخانه‌ها از نظر منابع اطلاعاتي غني شده و براي عملکرد بهتر در ارائه خدمات به مراجعان اقدام مي‌نمايند.
2-10-4. پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي: پيشرفت و پروژه‌ها
در سال‌هاي اخير همزمان با روي آوردن کتابخانه‌ها به اشتراک منابع براي پاسخ‌گويي به نيازهاي مشتريان خود، تعداد کتاب‌ها و نشريات ادواري مبادله شده از طريق امانت بين کتابخانه‌اي به طور قابل توجهي افزايش يافته است. استفاده از کامپيوتر و شبکه‌هاي ارتباط دوربرد براي پشتيباني از خدمات امانت بين کتابخانه‌اي نيز از رشد چشم‌گيري برخوردار بوده است. ليکن افزايش انواع نظام‌ها و شبکه‌هاي کامپيوتري، مبادله خودکار پيام‌هاي امانت بين کتابخانه‌اي را امري چنان پيچيده ساخت که پروتکل استانداردي براي پشتيباني مبادله و پيگيري پيام‌هاي امانت بين کتابخانه‌اي لازم مي‌نمود.
مزاياي واقعي پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي تا وقتي که نظام‌ها و محصولات نرم افزاري مبتني بر پروتکل به طور گسترده‌اي در دسترس قرار نگرفته و مورد استفاده واقع نشوند ظاهر نخواهد شد. در عين حال کتابخانه‌ها در بکارگيري منابع مالي اندک خود در تکنولوژي ناشناخته مردد بوده و توليد کنندگان نرم افزار هم، در مورد تهيه محصولاتي که بازار نامطمئن دارد ترديد نشان مي‌دهند. پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي بر اساس مدل ارجاعي ارتباط متقابل نظام‌هاي باز مبتني است. استانداردهايي که در آن‌ها اين چارچوب مفهومي بکار رفته امکان عمل رايانه‌ها و شبکه‌ها را با يکديگر در محيط‌هاي چند فروشنده‌اي فراهم مي‌آورند. پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي يکي از چندين استاندارد تهيه شده‌اي است که ارتباطات راه دور مؤثري در ميان کامپيوترها و نظام‌هاي گوناگون براي کاربردهاي کتابخانه‌اي امکان پذير خواهد ساخت. کتابخانه ملي کانادا که بيشترين کار مربوط به تهيه و استاندارد کردن پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي را انجام داده در تعدادي از فعاليت‌هاي پشتيباني به طور همزمان با جديت در تلاش است. در سال 1987 برنامه اجرايي پروتکل امانت بين کتابخانه‌اي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد اشتراک منابع، منابع محدود، خدمات مرجع Next Entries پایان نامه درمورد کتابداران، اشتراک منابع، خدمات مرجع