پایان نامه درمورد اشاعه اطلاعات، کتابداران، اشتراک منابع

دانلود پایان نامه ارشد

ساختن برنامه‌هاي ملي اروپاي غربي و همکاري به منظور ايجاد يک کتابخان? اروپايي “با موقعيتي که داراي اسنادي از جهان سوم” باشد. نخستين نظام فهرست‌نويسي تعاوني پيوسته که به طور عملي به کار پرداخت شبکه کتابخان? کالج اوهايو بود که عمليات خود را در اوت 1971 آغاز کرد. اين شبکه، که در حقيقت کتابخانه‌هاي کالج اوهايو آن را ايجاد کرده بودند، با هدف فهرست‌نويسي، رده‌بندي و ايجاد شکل ماشيني براي برگه‌هاي فهرست‌نويسي آغاز به کار کرد و هر چند در ابتدا محدود به کالج اوهايو بود، طولي نکشيد که بسياري از کتابخانه‌ها خواستار ارتباط با اين شبکه و عضويت در آن شدند.
ب) فهرست نويسي پيش از انتشار: فهرست‌نويسي پيش از انتشار فيپا20روش ديگري براي تسهيل امر فهرست‌نويسي، صرفه‌جويي در بودجه، نيروي انساني و پرهيز از دوباره‌کاري است. فهرست‌نويسي پيش از انتشار روشي است که بر اساس آن کتاب‌ها قبل از صحافي کامل فهرست‌نويسي مي‌شوند و اطلاعات کتاب‌شناختي در پشت صفحه عنوان منعکس مي‌گردد. مرکز خدمات فني کتابخانه ملي ايران از سال 1371 طرح فهرست‌نويسي پيش از انتشار کتاب‌ها را به مرحل? اجرا درآورده که هم اکنون نيز با استقبالي که از سوي ناشران مي‌شود در جريان است.
3- مجموعه سازي و فراهم‌آوري (اشتراک منابع): يکي ديگر از خدمات اطلاع‌رساني که به صورت مشترک انجام مي‌گيرد شناسايي، تهيه و فراهم‌آوري منابع اطلاعاتي اعم از کتاب، مقاله، نشريه، گزارش و غيره است. افزايش روزافزون حجم توليد و انتشار اطلاعات علمي در جهان و نياز کشورها به استفاده از تجربيات متقابل، همکاري ميان کتابخانه‌ها را ضروري ساخته است. مناسبات مشترک ميان رشته‌هاي گوناگون علمي و همبستگي و ارتباط نزديک ميان شاخه‌هاي موضوعي از ضروريات است و اين امر مي‌تواند به شکل‌گيري مراکزي متشکل از گروه‌هاي تخصصي منجر شود. برنامه گردآوري تعاوني به موافقت کتابخانه‌ها در تخصص يافتن موضوع‌هاي خاص اشاره دارد تا به وسيله آن بتوانند به طور مشترک به پوشش مطلوب انتشارات در تمامي موضوعات دست يابند.
4- ذخيره‌سازي تعاوني: از ذخيره‌سازي تعاوني تنها در صورتي مي‌توان استفاده کرد که به صرفه‌جويي در بودجه بدون ايجاد زحمت براي کتابخانه‌ها منجر شود. در حقيقت مي‌توان آن را به عنوان هدف به حساب آورد. ذخيره‌سازي تعاوني به ايجاد سهولت در ذخيره مدارک کم کاربرد اشاره دارد. ذخيره‌سازي تعاوني براي کتابخانه‌اي که کمبود فضا دارد تسهيلاتي به وجود آورده و راه حلي براي نگهداري مواد کم کاربرد فراهم مي‌آورد.
5- خدمات ارجاعي: مرکز ارجاعي21 مرکزي است که جستجوگر را به منبع يا منابعي ارجاع مي‌دهد که به احتمال قوي اطلاعات مورد نيازش را فراهم مي‌آورند. واژه‌هاي “ارجاع” يا “مرجع”22 که اغلب در عباراتي نظير ارجاع کتاب‌شناختي، اتاق مرجع، خدمات مرجع و مانند آن به کار مي‌رود ممکن است براي استفاده کننده اين باور را پديد آورد که مرکز ارجاعي مستقيماً اطلاعات مورد نياز آنها را در اختيارشان قرار مي‌دهد و حال آنکه چنين نيست. مراکز ارجاعي همچنين در ارزيابي کارايي منابع اطلاعاتي مشارکت مي‌کنند و به دليل موقعيت راهبردي و بيطرفانه اين مراکز، وظيفه مهم تعيين کمبودها و نارسايي‌ها، در خدمات را که مانع فعاليت شبکه‌هاي اطلاعاتي است بر عهده دارند. در حال حاضر همکاري‌هاي مراکز ارجاعي در سطح ملي و بين المللي در حوزه‌هاي مختلف برقرار شده است. براي مثال مي‌توان به اگريس23 و اينيس24 به ترتيب در زمينه‌هاي کشاورزي و انرژي هسته‌اي، نظام اطلاعات صنعتي25، کَريس26 نظام اطلاعاتي تحقيقات جاري کشاورزي تحت نظارت فائو27 و دوسيس28 در زمينه علوم توسعه اشاره کرد.
خدمات ارتباطي جهانگستر مي‌تواند بسيار مؤثر باشد. پيوند‌ها و اطلاعاتي وجود دارد، مي‌تواند مصداق خوبي در جهت رسيدن به همکاري باشد. ساختار منابع به گونه‌اي است که افراد را طوري هدايت مي‌کند که دسترسي به اطلاعات ممکن مي‌شود. تدارک و پيش بيني براي رسيدن به اطلاعات مي‌باشد. اشخاص به اطلاعات مي‌رسند و اين به نوعي همکاري تلقي مي‌شود. خدمات ارجاعي به چند طريق انجام مي‌شود:
1-هدايت افراد در کتابخانه‌ها هنگامي که به دنبال منبعي براي يافتن اطلاعات خود مي‌باشند؛
2- تهيه فهرستگان که نوع ديگري از خدمات مي‌باشد؛
3- ارجاع به پايگاه‌هاي اطلاعاتي و مراکز ديگر اطلاع‌رساني؛
4- طرح‌هاي همکاري با ساختارهاي نوين همراه مي‌شود؛
5- ايجاد تنوع و انسجام بوجود مي‌آيد؛
6- آگاهي رساني‌ جاري و اشاعه اطلاعات گزيده: تنوع روزافزون منابع و نشريات به حدي است که گردآوري و مطالعه اطلاعات تازه حتي در رشته‌هاي بسيار تخصصي براي فرد متخصص کاري مشکل و مستلزم صرف وقت زياد، تعدد و پراکندگي مدارک است. بدين لحاظ در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رساني علاوه بر خدمات سنتي، لازم است نظام‌هاي جديد اشاعه اطلاعات ايجاد گردد تا بتوان با استفاده از فناوري نوين با اين مشکل مقابله کرد. نمايه‌ها و چکيده‌ها از ابزارهاي پايش و اشاعه اطلاعات هستند که براي تسريع در امر پردازش اطلاعات معمول شده‌اند (همان، 27).
2-7. اهداف همکاري بين کتابخانه‌ها
اهداف همکاري بين کتابخانه‌اي به شرح زير است:
1. بهبود کارآيي و کفايت کتابخانه‌هاي مشارکت کننده تا نيازهاي مراجعه کنندگان را مرتفع سازند؛
2. بهبود قابليت دسترسي و دستيابي به منابع کتابخانه‌اي؛
3. حداکثر استفاده از منابع کتابخانه‌اي موجود در اينجا منابع کتابخانه‌اي شامل منابع مالي، نيروي انساني، اسناد، تجهيزات، وسايل و ساير تسهيلات کتابخانه است (مختاري معمار، 1376، 131).
در رابطه با اهداف همکاري بين کتابخانه‌ها، کتابخانه‌هاي جنوب شرق آمريکا (سولي نت) را به عنوان نمونه‌اي از کتابخانه که در زمينه همکاري بين کتابخانه‌اي اهداف آنان مشخص شده است را ذکر مي‌نماييم.
برنامه‌هاي سولي نت براي سال 2005 تا 2007 به تکامل تدريجي خدمات کمک مي‌کند تا نيازهاي فعلي و آتي کتابخانه‌هاي عضو را در سه حوزه تأمين نمايد:
1. سولي نت به فراهم آوري خدمات در برنامه‌هاي موجود که توسط اعضاء ارزشگذاري مي‌شوند، از جمله آموزش مستمر، محصولات کتابخانه‌اي و منابع الکترونيکي، ارائه خدمات اُ. سي. ال. سي ادامه خواهد داد.
2. همزمان با آن، سولي نت خدمات جديدي را ايجاد مي‌کند تا به کتابخانه‌ها کمک کند نقش مهم‌تري در جوامع خود داشته باشند. منابع ديجيتالي را به طور مؤثر در خدمات کتابخانه ادغام مي‌کند، و از فرصت‌هاي يادگيري الکترونيکي استفاده مي‌کند تا کارکنان کتابخانه‌ها را توانمندتر و کارآمدتر نمايد.
3. در حمايت از تمام برنامه‌ها و خدمات، سولي نت تقويت سازماني را از طريق توسعه نيروي انساني کارآمد و توانمند، به کارگيري وسايل الکترونيکي خود – سرويس، و کنترل هزينه مؤثر ادامه خواهد داد.
در واقع سولي نت از رويکردهاي متنوعي براي دستيابي به اين اهداف، با تأکيد بر مشارکت قوي، همياري و ارتباطات مؤثر، استفاده مي‌کند. در حمايت از جامعه کتابداري به طور اعم و اعضاي خود به طور به اخص، سولي نت چهار هدف زير را براي خود شناسايي کرده است:
هدف اول: همکاري و مشارکت که اين هدف بر ترويج همکاري بين کتابخانه‌ها و گروه‌هاي کتابخانه‌اي و حمايت از زير ساخت‌هاي همکاري در منطقه تأکيد دارد.
هدف دوم: کتابخانه‌ها که به عنوان رهبران جامعه براي رسيدن به اين هدف هستند، تلاش مي‌شود تا کتابخانه‌هاي قوي در سراسر منطقه از طريق فعاليت‌هايي که ارزش و جايگاه آنها را درون جامعه افزايش مي‌دهد، ايجاد شود.
هدف سوم: خدمات، سومين هدف سولي نت است که در حقيقت فراهم آوري خدمات، هزينه سودمند با کيفيت خوب و به موقع براي رسيدن به منظور افزايش منابع اطلاعاتي اعضاء و بهبود تحويل اطلاعات و خدمات به مراجعان کتابخانه مي‌باشد.
هدف چهارم: تقويت سازماني سولي نت که سعي دارد براي تمام اعضاء يک همکار و منبع مطلع، قابل اتکاء و قابل اطمينان باشد. به همين دليل پيوسته سازمان خود را از جنبه‌هاي مختلف تقويت مي‌کند (عبدالمجيد، 1384، 3).
به نظر مي‌رسد در حوزه‌ي اهداف همکاري کتابخانه‌ها، که از طريق الکترونيکي صورت مي‌گيرد، بحث ايزو کردن‌ها باشد که در گذشته محدود بوده و امروزه از خدمات ايزو هزاران اثر را مي‌توان خلق نمود. در ايزو از اينکه منابع تکراري وارد کتابخانه شوند، ممانعت به عمل مي‌آيد. و مي‌توان با اين وسيله منابع جديد وارد کتابخانه نمود. در برنامه اهداف همکاري فعاليت کتابخانه طوري هماهنگ مي‌شود که در جهت مرتفع ساختن نياز مراجعان باشد. تا جايي که امکانات و تجهيزات اجازه مي‌دهند، منابع را توسعه داد. اين کار هم به نفع کتابخانه خواهد بود وهم جامعه که بتوانند به نحو مطلوب از آن استفاده نمايند. آسان سازي و سهولت دسترسي به منابع کتابخانه‌ها، مي‌تواند در اهداف همکاري مفيد واقع شود. عمدتاً امروزه در شرايطي هستيم که چاره‌اي جز سياستگذاري اطلاعاتي نيست. در اين‌گونه موارد است که وقتي هر شخصي بتواند منابع مورد نيازش را در شرايط مطلوب بدست آورد، در زمينه مطالعه و پژوهش خود موفق‌تر خواهد بود. هنگامي که همه اين موارد باعث شدند به هدف خود برسيم، معلوم مي‌گردد که اين راه را با موفقيت طي نموده‌ايم. در اين صورت نيز ابتدا بايد پي ببريم در چه شرايطي هستيم و چه امکاناتي داريم. در اين زمينه آينده‌نگري وجود داشته باشد که يکي از آنها در رابطه با حيط? کاري مديران مي‌باشد کهبه همه‌ي امور سازمان خود تسلط کافي داشته باشند. در صورتي که مشکلات متوجه سازمان شد، مشکل را به نحو مطلوب برطرف نمايند. از طرف ديگر، توان مديران در مديريت کتابخانه‌ها به داشتن امکانات و تجهيزاتي است که در اختيار دارند. اگر در زمينه امکانات و تجهيزات کمبود داشته باشند باعث مي‌شود کتابداران با هم همکاري نداشته باشند. براي رفع چنين مشکلاتي در بين سازمان‌ها و کتابخانه‌ها از طريق موجبات همکاري بين کتابخانه‌اي و ابزارهاي همکاري که فهرستگان مشترک و فهرست‌نويسي به صورت يکسان و… مي‌باشد، مي‌توان اقدام، و خلاء ناشي از آن را پر نمود. اگر در طرح‌هاي همکاري بين کتابخانه‌اي گردش اطلاعات ايجاد کنيم، محدوديت فضا را در نظر بگيريم و با اشتراک منابع، منابع مورد نياز ديگر کتابخانه‌ها را در اختيار آنان قرار دهيم، اولين حسن اين است که در وقت خواننده، هزينه‌ها و خيلي از موارد صرفه جويي صورت گرفته است. و همانطور که مي‌دانيم فقط در ارتباط است که مي‌شود از تجربه و اندوخته ديگران بهره برد امروزه بحث ارتباطات در کتابخانه‌ها مطرح است با اين روش مي‌شود نظام همکاري و هماهنگي در بين کتابخانه‌ها را بوجود آورد. مهم‌ترين بحثي که در ارتباط و با اهداف همکاري کتابخانه‌ها وجود دارد اصلاح و بهينه‌ سازي مجموعه‌ي عناوين موجود در کتابخانه‌ها، از جمله مجلات چاپي لاتين گروه‌هاي آموزشي دانشگاه، نصب نسخه‌هاي جديد نرم افزارهاي کتابخانه و ويرايش آن به منظور استانداردسازي خدمات کتابخانه‌اي، برگزاري دوره‌هاي آموزشي براي کتابداران کتابخانه‌هاي دانشگاهي به منظور آشنايي بيشتر با خدمات و اهداف همکاري بين کتابخانه‌ها و گسترش ارتباط بين دانشگاه‌ها به منظور تأمين منابع مورد نياز کاربران مي‌باشد.
2-8. همکاري بين کتابخانه‌اي؛ غني کردن کتابخانه‌هاي کوچک
در جهان کتابداري و اطلاع‌رساني بحث‌ها و مسائل بسياري مطرح است که همگي در راستاي بهبود وضع کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رساني و بهينه کردن خدماتي است که اين نهادهاي فرهنگي ارائه مي‌کنند که در نتيجه همه اين تلاش‌ها به مراجعين منتهي مي‌گردد. از ميان همه مسائل و مباحث بايد به دو مسأله اشاره کرد: سرنوشت کتابخانه‌هاي بزرگ چيست؟ و تا چه حد مي‌توانند رشد کنند؟ گران شدن قيمت مواد کتابخانه‌اي، بالا رفتن هزينه‌ها و کاهش بودجه کتابخانه‌ها در بعضي موارد و گاه عدم تطبيق افزايش هزينه‌ها و نيازها.
از آنجايي که هيچ کتابخانه‌اي قادر نيست کليه آثار منتشره حتي در يک رشته را در سطح بين المللي فراهم آورد و حتي اگر امکان چنين

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد کتابداران، پردازش اطلاعات، اشاعه اطلاعات Next Entries پایان نامه درمورد اشتراک منابع، منابع محدود، خدمات مرجع