پایان نامه درمورد ادبیات کودکان، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، دریای خزر

دانلود پایان نامه ارشد

دوره‌های گوناگون مشخص کند و علت اوج و حضیض او را نشان دهد.
عابدین نژاد (1383). در پایان‏نامه «سیمای زن در ادبیات داستانی معاصر (باتکیه بر اهم آثار هدایت، افغانی، گلشیری، دانشور، روانی پور)، سیمای زن در تعدادی از داستان‏های معاصر را بررسی کرده است.
ابراهیمی (1391). در پایان‏نامه ‏«مقایسه‏ی سیمای زن در اشعار سیمین بهبهانی و پروین اعتصامی»، به بررسی تفاوت‏ها و شباهت‏های جلوه‏های زن در اشعار این دو شاعر پرداخته است.
افشار (1392). در «نقش اسطوره‏ و جنسیت (نقش زن) در سینمای بهرام بیضایی»، به بررسی جنبه‏هایی از شخصیت زن در قصه‏ها و داستان‏های ایرانی پرداخته است.
1-6 اهداف تحقیق
1 اهداف علمی:
بررسی نقش زن در قصه‏های گیلانی
بررسی نقش‏های مورد پذیرش زنان در قصه‏های گیلانی
تحلیل ویژگی نقش‏های زنان در قصه‏های گیلانی

1-7 فرضیه‏های تحقیق
زن در قصه‏های گیلانی اغلب در زندگی عادی در کنار باغ، شالیزار، دام، عناصر خانه و خانواده، همچنین برای پرورش کودک و رفع احتیاجات همسر دارای نقش است.
نقش‏های مادر، نامادری و دختر بیشترین‏ بسامد را در بین دیگر نقش‏ها برخوردارند.
زنان بنا به نقش‏هایی که ایفا می‏کنند دارای ویژگی‏های روحی خاص خود می‏شوند، مانند نامادری، نقشی است که زنان ایفا می‏کنند و دارای ویژگی‏هایی چون: حسادت، کینه‏توزی، فریب‏کاری و …
زنان در محیط‏ و شرایط مختلف ویژگی‏های روحی خاصی از خود نشان می‏دهند. وقتی که در اغلب جوامع ایرانی نقش و شخصیت زن طبق افکار و عادت و آداب آن جامعه شکل می‏گیرد، طبیعتاً کارکرد زن هم تحت تأثیر آن افکار و محیط خواهد بود. مثلاً وقتی در جامعه هیچ زنی پادشاه نمی‏شود، در قصه هم زن پادشاه کم وجود دارد.

1-8 تعریف واژه‏های کلیدی
ادبیات عامیانه: « «فرهنگ عوام» در زبان فارسی معادل کلمه‏ی بین المللی فولکلور قرار گرفته است. فولکلور نیز کلمه‏ای است مرکب از دو جزء یکی folk و دیگری lore و معنی آن دانش عوام است» (محجوب، 1386: 35).
افسانه: «افسانه، داستان‏ها و حکایت‏های مردمی است، که بر زبان‏ها روان است، اما هنوز به گونه پیکره فرهنگی و سازمان و سامان اندیشه‏ای، که اسطوره نامیده می‏شود، دیگرگون نشده است. افسانه‏ها، داستان‏هایی پراکنده نامیده می‏شود، دیگر گون نشده است. افسانه‏ها، داستان‏هایی پراکنده و بی‏سامانند که می‏توانند مایه‏ها و بنیادهای ساختاری شمرده شوند که سرانجام، اسطوره از آن‏ها پدید خواهد آمد» (کزازی، 1372: 3).
قصه: «قصه، نقل وقایعی است به ترتیب توالی زمان. در مَثَل، ناهار پس از چاشت، و سه‏شنبه پس از دوشنبه، و تباهی پس از مرگ و بر همین منوال» (فورستر، 1369: 36). به عبارت دیگر، در قصه برنامه و اندیشه‏ای حساب شده برای رعایت توالی زمانی اتفاقات وجود دارد.
زبان گیلکی: زبان گیلکی از گروه شمال غرب زبان‏های ایرانی است. «برخی از زبان‏های این گروه که در سرزمین‏های واقع در کرانه دریای خزر بدان گفت‏وگو می‏شود، غالباً در نوشته‏های ایران‏شناسی کاسپی نامیده می‏شود. به همراه گیلکی، زبان‏های مازندرانی، سمنانی و تالشی را از زبان‏های کاسپی به شمارمی‏آورند. زبان گیلکی در کرانه جنوب دریای خزر در یکی از استان‏های شمالی ایران مردمانی که خود را گیلک می‏نامند» (پوراحمد جکتاجی، 1374‏: 234).
شخصیت: «شخصيت در لغت به معني ذات خلق و خوي مخصوص شخصي است و در معني عام عبارت از مجموعه‏ي خصوصياتي است كه حاصل برخورد غرايز و اميال انسان با دانش‏هاي اكتسابي او در زمينه‏هاي مختلف اجتماعي مي‏باشد. در ادبيات، شخصيت، فرد ساخته شده‏اي است كه مانند اشخاص حقيقي از ويژگي‏هاي برخوردار است و با اين ويژگي‏ها در داستان و نمايش ظاهر مي‏شود» (داد، 1390: 301).
نقش: نقش ، به رفتاری اطلاق می‌شود که دیگران از فردی که پایگاه معینی را احراز کرده است، انتظار دارند. نقش‏های مناسب به صورت بخشی از فرایند اجتماعی شدن به فرد آموخته می‌شود و سپس او آن‏ها را می‌پذیرد.

1-9 حدود و قلمرو تحقیق
قلمرو تحقیق شامل قصه‏ها و افسانه‏های گیلکی است که از کتاب‏های مختلف جمع آوری و تدوین گردیده است. در این تحقیق برای بررسی شخصیت زنان در افسانه‏های گیلکی، از کتاب‏های «افسانه‏های دهستان اشکور» (1390) نوشته‏ی کاظم سادات اشکوری؛ «افسانه‏های گیلان» (1386) از محمد تقی‏ پور‏احمد جکتاجی؛ «افسانه‏های عامیانه‏ی ماسال و طبقه‏بندی ساختاری آن» (1386) از امیر قلی عاشوری، «افسانه‏های گیلان» (1391) از هادی غلام‏دوست و «افسانه‏های مردم گیلان (1) و (2)» (1390) از علی تسلیمی، مورد استفاده شده است.

2-1 ادبیات
ادبیات، جزیی از زندگی معنوی انسانی است که تاریخ پیدایش آن با «ظهور انسان ابتدایی همزمان است و همزادش مذهب است. آن زمان که انسان ابتدایی تنها و بی‏پناه و گرانبار از تخیل و توهم، چشم به مظاهر طبیعت، به آسمان و ستارگان و دشت و کوه … می‏دوخته و همه‏چیز در نظرش مرموز و دست‏نیافتنی و بی‏انتها می‏نمود، مذهب و ادبیات در وجود این موجود نظاره‏گر زاییده‏ می‏شود. مذهب برای آن‏که انسان در تنهایی و بی‏پناهی در مأمن لطف خدا پناه بجوید و ادبیات برای آن‏که قوه‏ی تخیل او در هر شی‏ء دنیایی مرموز می‏بیند که می‏خواهد آن را به تسخیر خود بیاورد» (گریس، 1363: 13). ادبیات به معنای خاص، به آثاری که از روی اراده، برای بیان مقصودی خاص و معینی به کار می‏روند، گفته می‏شود و از نظر زیبایی و سبک و شکل به‏کار بردن کلمات دارای ارزش هستند. به عبارت دیگر، ادبیات جهانی از تصاویر و اشکال را خلق می‏کند و نویسنده برای خلق این جهان، از شیوه‏های مختلف بیانی، ظاهری و باطنی استفاده می‏کند.
ویچز، تخیل را اصل بنیادی در ادبیات می‏داند و می‏گوید: «ادبیات شامل هر نوع از انواع انشاء به نثر و یا نظم است که هدفش تنها ابلاغ حقایق نیست، بلکه بیان داستان است (خواه ابداعی باشد و خواه از طریق ابداع جانی تازه به آن داده باشند) یا لذت بخشیدن است به وسیله‏ی نوعی استفاده از تخیل آفریننده در کاربرد کلمات» (1366: 29). ادبیات شامل آثاری در شاخه‏های منظومه‏های حماسی، غنایی، نمایشی، تعلیمی، قصه، رمانس، داستان‏های کوتاه، رمان و … است.
2-2 ادبیات کودکان
به دلیل آن‏که بیشتر داستان‏ها و افسانه‏هایی را که مادران از گذشتگان خود شنیده‏اند، برای کودکان خود نقل می‏کنند، جا دارد در این‏جا، آشنایی مختصری با ادبیات کودک در ایران داشته باشیم.
ادبیات کودکان در سال‏های قبل از مشروطه و در تاریخ ادبیات کهن، بسیار اندک بوده و همان میزان موجود نیز تنها برای پند و اندرز دادن و آموزش نکات اخلاقی، تربیتی و سیاسی به کودکان و نوجوانان بود. در آثار بزرگانی چون نظامی، خاقانی، مولوی و یا کتب گران‏بهایی چون قابوس‏نامه، مرزبان‏‏نامه، کلیله و دمنه، گلستان و … از کودکان نیز یادشده ولی تنها در حد سوگ‏نامه‏ها، پندها و نصیحت‏ها خلاصه شده‏‏اند.
در فرهنگ آموزش و پرورش سه تعریف از ادبیات کودکان ملاحظه می‏شود:
«1.خواندنی چاپ شده، برخوردار از کیفیت عالی که به وسیله‏ی نویسندگان متخصص مخصوص کودکان نوشته شده است.
2. مواد خواندنی چاپی برخورداز از کیفیت عالی که مورد قبول کودکان قرار گیرند و ایشان از خواندن آن‏ها لذت ببرند.
3. هرگونه ماده چاپی معتبر برای استفاده کودکان.
4. ادبیات کودکان به مجموعه آثار و نوشته‏هایی (کتاب‏ها و مقاله‏ها) گفته می‏شود که به وسیله‏ی نویسندگان متخصص برای مطالعه‏ی آزاد کودکان تهیه می‏شود و در همه آن‏ها ذوق و سطح رشد و نضج کودکان مورد توجه است» (شعاری‏نژاد، 1387: 89).
در ایران، در دوران مشروطه بود که زمینه‏های پیدایش دیدگاهی نو به ادبیات کودکان ایجاد شد. «در سال‏های 1300 تا 1325 دو عامل مهم، افزایش شمار باسوادان و گسترش فرهنگ غرب در چهره‏های گوناگون خود در ایران، سبب شد تا ادبیات کودکان پوسته سنتی خود را بشکافد و چهره‏ای نو و هماهنگ با ادبیات کودکان غرب بیابد» (محمدی، 1383: 159). البته در آن دوران، بیشتر کودکان از سواد خواندن و نوشتن برخوردار نبودند و وسایل خواندنی و آموزش اندکی موجود بود و کتاب‏های ویژه کودکان و نوجوانان به اندازه کافی منتشر نمی‏شد. با رواج ادبیات کودکان در غرب و وارد شدن داستان‏ها و کتاب‏هایی از غرب به ایران، بر شمار مطالعات کودکان این سرزمین افزوده شد و کودکان و نوجوانان به مطالعه این دست از کتاب‏ها روی آوردند. «از نخستین اثر ادبی ویژه‏ی کودکان در ایران اطلاع کافی در دست نیست و ظاهراً اولین شعری که به طور رسمی در ایران برای کودکان سروده شده و آن را در اختیار داریم، شعر «رفتم به باغ لاله‏زار» از محمود خان ملک‏الشعرا صبا از نوادگان فتحعلی‏خان صباست» (علی‏پور، 1385: 8). پس از آن نیز از نیما یوشیج دو شعر کودک برجای مانده است که یکی در سال 1305 هجری و دیگری در سال 1308 سروده شده است.
«در دو دهه نخست این دوره، رمان‏ها و داستان‏های کوتاه غربی به شکل گسترده‏ای در قالب کتاب، جزوه‏های پیوسته یا پاورقی در نشریه‏ها منتشر شدند. با پیدایش مترجمان حرفه‏ای، دسترسی به این‏گونه ادبیات نیز گسترش یافت و از انحصار قشر محدود روشنفکران بیرون آمد» (محمدی، 1383: 160). در کتاب‏های آن دوران تنها جلوه کشش و گیرایی داستان‏ها بود که کودکان و نوجوانان را به سمت خود جلب می‏نمود. در سال 1338، موسسه تحقیقات علوم اجتماعی وابسته به دانشگاه تهران، با طرح پرسشنامه‏ای در میان دانش‏آموزان دبیرستان‏های تهران، در پی شناسایی مضامینی که نوجوانان به آن‏ها کشش داشتند، برآمدند. «داده‏های این پرسش‏نامه بیانگر آن است که 34 درصد دختران 12 تا 15 ساله داستان عشقی و 39 درصد آن‏ها داستان‏های پلیسی و جنایی و از میان پسران همین گروه سنی، 8 درصد داستان عشقی و 35 درصد داستان‏های جنایی و پلیسی می‏خوانده‏اند. این پژوهش همچنین نشان می‏دهد که بیشتر نوجوانان دختر و پسر در آن دوره روزنامه و مجله نیز می‏خوانده‏اند» (همان: 161). شایان ذکر است که با پیشرفت چاپ کتب غربی و رویکرد نوجوانان به این کتب، این روند مورد مخالفت روشنفکران و صاحب‏نظران فرهنگ در ایران قرار گرفت و با آن به مقابله پرداختند.
«درهمریختن مرزها، به خصوص در ادبیات خردسالان و سنین کودکی، جدی‏تر به نظر می‏رسد با توجه به ویژگی‏های خاص آنان، به نظر می‏رسد که آثار ویژه‏ی آن‏ها باید متفاوت‏تر باشد و در صورت بی‏توجهی به مخاطب، این تفاوت لحاظ نخواهد شد و کودکان با مضیقه روبه‏رو خواهند شد» (سیدآبادی، 1380: 17). ‏
ادبیات کودکان در ایران، مدیون گروهی از صاحب‏نظران و مولفان بود که با انتشار مجله «سپیده فردا» در دانشسرای عالی سابق تهران به چاپ مقالات و مطالبی در مورد کودکان و اخص «ادبیات کودکان» پرداختند.
انجمن ایرانی حمایت کودکان که از سوی همین گروه اداره می‏شد، طی مقاله‏ای با عنوان «هدیه برای کودکان» درباره وضعیت نشر کتاب کودک در ایران نظر داده و مخالفت خود را با وضعیت موجود ابزار نمودند: «با توجه به این اصل که تنها 7 تا 10 درصد از کودکان ایرانی به دبستان می‏روند و امکان خواندن و نوشتن را دارند و 90 درصد دیگر از هر نوع تعلیم و تربیتی محروم هستند، باید گفت که این عده‏ی قلیل از حیث کتاب بسیار فقیر هستند. سری کتاب‏های آرسن لوپن – نات پنکرتون – کتاب تارزان – سیاحت دوره کره – کنت مونت کریستو و چند کتاب دیگر از قبیل آن‏ها – تنها خواندنی‏های پسران و دختران جوان ما است که از زبان‏های دیگر ترجمه شده‏اند …. با درنظر گرفتن این مطلب که کتاب قرائت پسران و دختران جوان در دبیرستان‏ها نیز کتاب‏های کلیله و دمنه، سیاست‏نامه – بوستان و گلستان از زندگی عادی مردم به دور است، تنها تفریح اطفال دیدن فیلم‏های ماجراجویی و کانگستری دزدان آمریکایی و یا عشق بازی‏های یکنواخت است. افکاری که در مغز آن‏‏ها از زندگی – اجتماعی ساخته می‏شود می‏توان مجسم نمود و باید گفت که مشخصات روشن آن تصویر غلط از زندگی واقعی و از اجتماع خود و احساسات انسانی، قساوت و داشتن هدف‏ها

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد ادبیات عامیانه، گروه اجتماعی، زن در ادبیات، ساختار و محتوا Next Entries پایان نامه درمورد زبان فارسی، ادبیات عامیانه، فرهنگ عامه، ادبیات کودکان