پایان نامه درباره کتابداران، نیازهای اطلاعاتی، منابع اطلاعاتی، مدیریت دانش

دانلود پایان نامه ارشد

می‌تواند از طریق کتاب، سی دی، اینترنت و… در اختیار کاربران قرار بگیرد، همچنین یکی از اهداف کتابخانه‌های عمومی این می‌باشد که خدمات رایگان به اعضای خود ارائه بدهد، بنابراین، می‌توانیم بگوییم که استفاده از اینترنت نیز می بایست به صورت رایگان باشد.
خدماتی که کتابخانه‌ها در زمینه استفاده از اینترنت به کاربران خود می‌توانند ارائه بدهند، می‌تواند به صورت زیر باشد:
ایجاد دسترسی به اینترنت و اولویت دادن به آن؛
آموزش نحوه استفاده از اینترنت؛
تضمین دسترسی به اطلاعات و خدمات دولت الکترونیک؛
حمایت از جامعه در موارد اضطراری؛
ایجاد محدودیت در دسترسی به اینترنت (مکلور53 و ایگر54).

۲ – 18 – ۲ سفارش منابع درخواستی
کتابخانه‌های عمومی برخلاف گذشته، درصددند که مجموعه‌سازی را بر اساس نیازهای اطلاعاتی کاربران انجام دهند؛ تا دارای مجموعه‌ای کارامد باشند که بتوانند نیازهای اطلاعاتی مراجعان را تا حدود زیادی مرتفع سازند و دیگر اینکه کاربران زیادی را به سوی کتابخانه بکشند. سفارش منابع اطلاعاتی توسط خود کاربران، یکی از روش‌هایی است که کمک می‌کند تا کتابخانه مجموعه‌ای غنی داشته باشد و از سوی دیگر، کاربران کتابخانه با توجه به ارزشی که کتابخانه برای آن‌ها قائل است، بیشتر به کتابخانه مراجعه می‌کنند. «طرح کتاب من» نیز یکی از کارهای ارزشمندی است که برای جذب مخاطب و ترویج فرهنگ مطالعه، در سطح کشور توسط نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور انجام شده است.
در واقع، بسیاری از مراجعان ممکن است به دلیل اینکه منابعی را که لازم دارند در کتابخانه نمی‌یابند، به کتابخانه مراجعه نکنند و از طریق دیگری به غیر از مراجعه به کتابخانه، به اطلاعات مورد نظر دست یابند. دلیل اینکه بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌ها در زمینه جذب مشتری و مشتری مداری موفق عمل کرده‌اند، فقط و فقط در نتیجه شناسایی نیازهای اطلاعاتی مراجعان خود می‌باشد. بنابراین کتابخانه‌های عمومی نیز باید به مراجعان خود توجه ویژه‌ای داشته باشند که یکی از این راه‌ها، سفارش منابع اطلاعاتی توسط خود کاربران کتابخانه می‌باشد.

۲ – 19 اطلاع‌رسانی و تبلیغات خدمات کتابخانه
یکی از کارکردهای مهم کتابداری، اطلاع‌رسانی است؛ که این اطلاع‌رسانی می‌تواند در دو دسته علمی و عمومی قرار گیرد. دسته‌ای که در زمینه اطلاع‌رسانی عمومی قرار دارد می‌تواند شامل این موارد باشد: اطلاع‌رسانی در زمینه بازار کار، اطلاع‌رسانی در زمینه تحولات کشور، اطلاع‌رسانی در زمینه رویدادهای فرهنگی کشور و … . طرحی که نگارنده، در زمینه اطلاع‌رسانی عمومی پیشنهاد می‌کند به این قرار است که تمامی کتابخانه‌های عمومی، صبح هر روز به تعداد مراجعان خود، نیازمندی‌های صبح را در کتابخانه پخش نمایند. در این صورت افرادی که به هیچ‌وجه به کتابخانه مراجعه نکرده‌اند، به کتابخانه آمده و از دیگر خدمات کتابخانه نیز آگاه می‌گردند و می‌توانند به کاربران دائمی کتابخانه تبدیل شوند. از سوی دیگر، شاهد پیوند عمیق و ناگسستنی کتابخانه و جامعه خواهیم شد و اطلاع‌رسانی علمی که به مراجعان خاصی می‌توان ارائه داد، مانند برگزاری کارگاه مقاله‌نویسی، سمینار فناوری اطلاعات برای دانشجویان نرم‌افزار، برگزاری مسابقات رباتیک و… طرحی که نگارنده با عنوان «در جستجوی چه می باشی» ارائه داده است را می‌توان در این دسته قرارداد.
امروزه تبلیغات در جهانی که هر لحظه پدیده‌ای نو و فکری تازه عرضه می‌گردد حرف اول را می زند. به طوری که یک مثال انگلیسی با این مضمون می‌گوید که اگر ده دلار داری، نه دلار آن را باید برای تبلیغات صرف کنی، چیزی است که در دنیای امروزی شاهد آن می‌باشیم و در دنیای امروزی این ضرب‌المثل نمود بسیاری کرده است. تبلیغات خدمات کتابخانه می‌تواند به طرق زیر انجام شود:
نصب بیلبوردهای تبلیغاتی حاوی پیام ساده و دلنشین در سطح شهر؛
ارسال پیامک معرفی یک کتاب یا یک کتابخانه به گروه‌های مختلف جامعه؛
استفاده از تلویزیون به عنوان اثرگذارترین رسانه تبلیغاتی: امروزه همه سازمان‌ها و شرکت‌ها به تبلیغات محصولات خود می‌پردازند، ولی تبلیغی درباره کتاب و سایر منابع اطلاعاتی یا انجام نمی‌شود و آنچه نیز صورت می‌گیرد بسیار ناکافی است؛
ساخت نماهنگ با محوریت کتابخانه، درخواست از خوانندگان برای خواندن اشعاری در زمینه کتاب با محوریت کتاب و کتابخانه و معرفی و تبلیغ کتابخانه‌های عمومی کشور؛
و نهایتاً هزاران راه برای افزایش آگاهی و تأمین غذای روح افراد وجود دارد؛ تنها باید خواست و شروع کرد (رحیمی،۱۳۸۹، ص۱۹۶).
در بسیاری از موارد مشاهده می‌شود که فردی از وجود کتابخانه‌ای که چندین سال در نزدیکی محل سکونت اوست، اطلاعی ندارد و یا اینکه بسیاری از افرادی که عضو کتابخانه می‌باشند، از خدماتی که کتابخانه‌ها ارائه می‌دهند آگاهی ندارند و در نتیجه این ناآگاهی، نتوانند از بسیاری از خدمات کتابخانه استفاده کنند. بنابراین، اطلاع‌رسانی و تبلیغات، باید به صورت جدی برای کاربران کتابخانه و افراد غیر عضو صورت گیرد.
2 – 20 ویژگی‌های کتابداران
۲ – 20 – ۱ ویژگی‌های اخلاقی کتابداران
صاحبان هر حرفه‌ای به دو دلیل اساسی ملزم به اعمال اخلاق در حرفه خود می‌باشند: ۱. صاحبان حرفه به دلیل اینکه تأثیرات متقابلی در جامعه و منافع آن دارند نیازمند اخلاق‌اند. ۲. هر حرفه‌ای برای اینکه بتواند دوام یابد، ملزم است پشتیبانی جامعه را در تداوم بقای خود کسب کند و در این راه باید اخلاقی را نشان دهد که جامعه می‌پسندد (مزینانی،۱۳۸۲، ص۲۶۲).
اصول اخلاق کتابداری نوع رفتار یک فرد حرفه‌ای را نسبت به اطلاعات و مواد کتابخانه‌ای تشریح و تلاش می‌کند تا رابطه بین افراد حرفه‌ای و استفاده‌کنندگان، رابطه افراد حرفه‌ای و متخصص با یکدیگر و نیز رابطه آن‌ها با مواد کتابخانه‌ای را تعیین کند. اگر متخصصان کتابداری و اطلاع‌رسانی بر مفاهیم اخلاقی بنیادی مطرح‌شده در یک موقعیت حرفه‌ای ایستادگی کنند، رسالت‌ها و ارزش‌هایشان می‌تواند تداوم یابد (زندیان، لطیفی و صیامیان،۱۳۸۷، ص۷۲).
كتابخانه را زمانی دانشگاه مردم می‌خوانیم كه درهایش را به روی مردم گشوده باشد و به خدمت مردم در آید. كتابدار به منزله گشاینده و باز نگه‌دارنده این درهاست. بنابراین، كتابدار باید از خصوصیات ویژه‌ای برخوردار باشد تا بتواند راه را با موفقیت به پایان برد. داشتن مهارت‌های تخصصی و علمی كتابدار در این راه به تنهایی كافی نیست، بلكه مقدم بر آن، باید از خصوصیات والای انسانی و اخلاقی برخوردار باشد (انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، شاخه خراسان،1393). فراوان مشاهده شده است که بسیاری از افراد، صرفاً به خاطر اینکه فروشنده‌ای خوش‌برخورد می‌باشد، به مغازه او مراجعه می‌کنند. بنابراین، لازم است که کتابدار هم به عنوان شخصی که روزانه با تعداد زیادی از افراد جامعه برخورد دارد، به فضائل اخلاقی آراسته باشد. بسیاری از کاربران ممکن است به خاطر اینکه برخورد مناسبی با آن‌ها صورت نگیرد، نیازهای اطلاعاتی خود را با کتابدار در میان نگذارند و بدون اینکه به اطلاعات مورد نیاز خود دست‌یافته باشند، کتابخانه را ترک نمایند.
حرفه کتابداری به دلیل ماهیت خود که با فرهنگ و حیات معنوی جامعه سر و کار دارد از ویژگی‌های اخلاقی غنیتر و پرمحتواتری برخوردار است. به دلیل اینکه کتابدار با سطح گسترده‌تری از جامعه سر و کار دارد که ماهیتاً افرادی نجیب و اصیل و معتقد به ارزش‌های معنوی‌اند؛ بنابراین برای این حرفه، رفتارهای اخلاقی و اجتماعی مدون و جامع تری لازم است. اگر به انواع کتابخانه نظر کنیم، متوجه می‌شویم که کتابخانه‌های عمومی که در قلب اجتماع می‌باشند، باید رفتارها و الگوهای غنی تری را به جامعه ارائه کنند (مزینانی،۱۳۸۲، ص۲۶۲).
طبق پیش‌نویس انجمن کتابداران ایران، اصول اخلاقی را که کتابداران محترم باید در حرفه خود رعایت نمایند به این قراراست:۱. ارائه خدمات بدون هیچ چشمداشتی ۲. عدم بررسی حریم خصوصی کاربران و توجه به اصل دسترسی آزاد به اطلاعات ۳. عدم دخالت دادن علایق و تمایلات شخصی ۴. رعایت قوانین در انجام خدمات اطلاع‌رسانی به کاربران ۵. یادگیری و آموزش توانایی‌های خود به دیگران 6. و حرکت در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، 1393).
کاظم پور، اشرفی ریزی و طاهری (۱۳۹۰) در پژوهشی که در رابطه با اخلاق حرفه‌ای کتابداران بود، به این نتیجه رسیدند که پنج اصل مهمی که کتابداران به آن توجه دارند به ترتیب از این قرار است: ۱. برقراری ارتباط مثبت با همکاران در داخل و خارج از سازمان ۲. تلاش در شناسایی مسئولیت‌های اجتماعی و حرفه‌ای و پرورش روحیه مسئولیت‌پذیری ۳. احترام به تولیدکنندگان و نیازمندان اطلاعات ۴. احترام به حقوق مراجعان در مورد محرمانه بودن اطلاعات مربوط به آن‌ها. در مقابل، چهار اصل اخلاقی که کمترین میزان توجه را داشته‌اند به ترتیب از کمتر به بیشتر عبارت است از:1. گسترش دیدگاه محققانه در عملکرد و ارزیابی فعالیت‌ها 2. تشخیص اشکالات در تفکر و عملکرد حرفه‌ای و ارائه‌ی راهکارهای لازم برای رفع آن‌ها 3. عدم پایبندی به نظرات شخصی در مقابل نظرات و وظایف حرفه‌ای 4. و تلاش در جهت اصلاح و گسترش استانداردها و معیارهای عملکرد حرفه‌ای.
نهایتاً اینکه، کتابدار ضمن رعایت تمامی اصول و قوانین اخلاقی و بدون هیچ تبعیضی نسبت به اقلیت‌ها، گروه‌های قومی، مهاجرین و… باید بارویی گشاده، پذیرای تمامی کاربران کتابخانه بوده تا در رسالت اصلی خویش که همانا دسترس‌پذیری اطلاعات، بدون هیچ‌گونه محدودیت و مانعی می‌باشد، موفق عمل کند.
۲ – 20 – ۲ توانایی‌های علمی کتابداران
زمانی، کتابدار نقش حافظ و نگهبان کتابخانه را بر عهده داشت و تنها وظیفه کتابدار، امانت کتاب به تعداد اندکی از افراد جامعه بوده است. اما در قرن بیستم، این کارکرد کتابدار و کتابخانه با چالش روبرو شد و با اطلاق نام اطلاع‌رسانی در کنار کتابداری، از کتابدار به عنوان یک فرد اطلاع‌رسان، انتظارات بیشتر شد؛ در چندین سال اخیر نیز، نام‌هایی مانند مدیریت اطلاعات، علم اطلاعات و مدیریت دانش، توسط صاحبنظران و مؤسسات فعال در این حرفه، به جای کتابداری پیشنهاد شده است که در این صورت، کتابداران باید توانایی‌های لازم را برای ارائه خدمات مناسب کسب نمایند.
فقط با کسب آخرین اطلاعات و کسب دانش روز است که کتابداران می‌توانند در عصر انفجار اطلاعات، به مدیریت دانش و ارائه خدمات اطلاع‌رسانی به افراد و سازمان‌ها بپردازند. رضوی اصل (۱۳۸۸) در پژوهش خود به این نتیجه رسید که کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم نه تنها نسبت به روزآمدسازی اطلاعات حرفه‌ای خود ضعیف عمل کرده‌اند، بلکه راه‌های صحیح بروز رسانی اطلاعات حرفه‌ای را نیز به درستی نمی‌دانند.
مهارت‌های لازم برای کتابداران در محیط دیجیتالی عبارت است از:
1. سواد عملکردی: توان رمزگشایی معانی و شرح عقاید در یک سلسله وسایل ارتباطی و انواع مواد دیداری و شنیداری؛
2. سواد علمی: درک جنبه‌های نظری و عملی حرفه کتابداری؛
3. سواد فناورانه: توانایی بکارگیری فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی صحیح از طریق فناوریهای اطلاعاتی در ارائه خدمات؛
4. سواد فرهنگی: درک و فهم ارزش‌ها و تفاوت میان فرهنگ‌های مختلف؛
5. آگاهی جهانی: درک و شناخت اینکه چگونه ملتهای مختلف با فرهنگهای متفاوت باهم در ارتباط هستند (وب‌سایت دانش شناسی،1393).
امروزه، دانش به عنوان یک دارایی سازمانی و ملی مورد توجه اقتصاددانان و متصدیان حوزه اقتصاد و مدیریت قرار گرفته است (حسن‌زاده، ۱۳۸۹، ص۱۰۹). کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، مرکز اطلاعات خوانده می‌شوند و به عنوان مراکزی شناخته می‌شوند که دانش را مدیریت و دستیابی به آن را سهولت می‌بخشند و این در صورتی امکان‌پذیر است که بهبود همه‌جانبه کیفیت کارکنان کتابخانه و ارزش جایگاه انسان، از اهداف مهم مدیریت دانش در کتابخانه‌ها باشد (تاج آبادی و کریمی، ص۱۹).
همان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره استفاده از کتابخان، کتابخانه عمومی، کتابداران، تعلیم و تربیت Next Entries پایان نامه درباره کتابداران، کیفیت خدمات، میزان مطالعه، کتابخانه مرکزی