پایان نامه درباره کاخ گلستان، استحکام بخشی، صنایع دستی، نام گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

بقعه، به عنوان در اصلی، ارسی پنج لنگه بسیار زیبایی قرار گرفته که به شیوه گره چینی بدون استفاده از شیشه، تزئین گشته و افراد برای ورود و خروج باید از این لنگه ها عبور نمایند (شکل های 3-53و3-54). وجود آستانه قابل توجه در این ارسی ها و اندازه های محدود و مشخص لنگه ها، از جمله ویژگیهایی بوده که منجر به بهره گیری از آنها به عنوان ورودی شده است. از طرف دیگر تعداد زیاد لنگه ها، این امکان را برای دست اندرکاران بنا میسر میکرده تا هنگام مراسم و با توجه به کمی و یا ازدحام جمعیت، یک یا چند عدد از لنگه ها را بگشایند تا رفت و آمد راحت تر انجام گیرد.

(شکل3-53): ارسی پنج لنگه بقعه هفده تن، مسلم شهر گلپایگان، اصفهان، برگرفته از اینترنت، سایت:seeiran

(شکل3-54): لنگه های گره چینی شده، بقعه هفده تن مسلم شهر، گلپایگان،برگرفته از سایتseeiran:

در ابتدای این بخش عنوان شد که ارسیها را بر مبنای تعداد درکها نام گذاری میکردند که اغلب فرد میباشند. البته تعداد ارسیها با لنگههای زوج، هم چون ارسیهای دو و چهار لنگه نیز در بناهای سنتی بسیار دیده میشود، اما تعداد لنگههای فرد به نسبت لنگه های زوج بیشتر هستند. آقای مهدی امرایی کارشناس ارشد صنایع دستی، علت این امر را نسبت اندازه پنجره به پهنای جایگاه ارسی در بنا دانسته و هم چنین به لحاظ فنی و تکنیکی عامل مهم دیگری را در این امر دخیل میداند و آن این که وقتی تعداد درکها فرد باشد، دو تیر وادار در کنار هم متحمل وزن سقف شده و در مهار نمودن سنگینی و در نتیجه استحکام سقف نقشی کمکی را ایفا مینماید( شکل 3-55). هم چنین ایشان معتقدند که چون عموماً فاصله درکها از هم 90 تا 110 سانتی متر است، بنابراین عرض در نظر گرفته شده برای پنجره ارسی نیز باید طوری تقسیم گردد که این نسبت حفظ شود. در غیر این صورت و زیاد شدن عرض درک ها، بحث سنگینی آنها و دشواری باز شدنشان با دست و در نتیجه وزنه ای شدن ارسیها پیش میآید. برای جلوگیری از این امر در اندازه تعیین شده برای پنجره تعداد لنگهها را تا حد ممکن بیشتر می نمایند تا عرض درکها به اندازه مطلوب برسد و در عین حال از بزرگی بیش از حد و در نتیجه سنگینی آنها جلوگیری به عمل آید21.

(تصویر100): چگونگی تقسیم
وزن سقف بر تیرهای وادار،
(مرتضی زاده درقه، 1389، 355)

(شکل3-55): چگونگی تقسیم وزن بر تیرهای وادار، (معماریان، 1387، 355).
تعداد لنگههای ارسی به عواملی چند از جمله: مقدار مورد نیاز فضا به نور که در این مبحث اندازه پنجره و تعداد آن در یک سمت از دیوار مد نظر قرار میگرفته، هم چنین جهت قرارگیری ارسی، محل مورد استفاده و کاربرد آن در بنا بستگی داشته است.
در کاخها، تالارهای اصلی و شاه نشین خانههای سنتی بدلیل اهمیت محل ، بحث زیبایی و تزئین آن بخش از خانه در کنار مسائل دیگری چون نورگیر و غیره مدنظر بوده و به همین دلیل هنگامی که ارسی به عنوان جداره کامل دیوار و یا بخشی از دیوار محسوب میشده، از بیشترین تعداد لنگهها برخوردار بوده است. از نمونههای قابل ذکر می توان به ارسی هفت لنگه در خانه بهنام(دانشکده معماری) تبریز (شکل3-56)، ارسی نه لنگه عمارت بادگیر کاخ گلستان در تهران( شکل 3-57) و بسیاری موارد دیگر اشاره نمود که در این بناها، پنجرههای ذکر شده یک جبهه از دیوار را به طور کامل پوشانده است. اما در اتاقهای کوچکتر، بالاخانهها و یا در محل هایی که از اهمیت کمتری برخوردارند، تعداد لنگهها کمتر میباشند.

(شکل3-56): ارسی هفت لنگه، تالار شاه نشین، خانه بهنام، تبریز، نگارنده

( شکل3-57): ارسی نه لنگه عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران، نگارنده

هنگامی که عمل نورگیری توسط چند پنجره ارسی در کنار هم انجام میگرفته، از ارسیهایی با لنگه های کمتر استفاده شده است که در این صورت، گاه ارسیهای میانی دارای لنگههای بیشتر و ارسیهای کناری، لنگههای کمتری دارد (شکل های 3-58 و 3-59) و یا تعداد لنگهها در همه ارسیها مساوی است(شکل 3-60).

(شکل3-58): ارسی پنج لنگه میانی
با دو ارسی دو لنگه با پاتاق
کوتاهتر در طرفین، خانه حیدرزاده
تبریز، نگارنده

(شکل3-59): ارسی با ارتفاع یکسان
و لنگه های متفاوت، تالار الماس،
کاخ گلستان، تهران،
مأخذ: آرشیو کاخ گلستان

(شکل3-60): ارسی با لنگه ها و ارتفاع یکسان، خانه قدکی، تبریز، نگارنده

در بررسی ارسیها به مواردی برخورد میکنیم که از این پنجره ها در سمتی از بنا استفاده شده که ورودی اصلی نبوده و یا رو به حیاط پشتی داشته، هم چون ارسی پنج لنگه خانه مشروطیت اصفهان (شکل 3-61) یا در طبقات بالای بنا قرار گرفته، مانند ارسی سه لنگه خانه فرهنگ گیلان ( شکل3-62) و یا در محل هایی مانند اتاقها و ورودی طبقات پایین مانند خانه بروجردیها درکاشان( شکل3-63) هم چنین در حجره های بازارها(شکل 3-64)، از ارسیهایی استفاده شده که دو، سه و یا چهار لنگه میباشند. ارسیهای یک لنگه نیز بیشتر به عنوان پنجره و نورگیر استفاده شده است(شکل3-65).

(شکل3-61): ارسی پنج لنگه
خانه مشروطیت، به سمت حیاط
پشتی، اصفهان، نگارنده

(شکل3-62): ارسی سه لنگه درطبقه بالا،
خانه فرهنگ گیلان، رشت، برگرفته از
سایت:shahreidealeman
(شهر ایده آل من)

(شکل 3-63): ارسی های طبقه
پایین، خانه بروجردی ها، کاشان
نگارنده

(شکل3-64): ارسی سه لنگه، سرای مشیر، شیراز
برگرفته از سایت: negahmedia
(نگاه مدیا)

(شکل 3-65): ارسی یک لنگه، کاخ گلستان،
تهران، نگارنده

در مکانهایی که از ارسی به عنوان میاندر، بین دو تالار و یا اتاق استفاده شده، معمولاً از ارسیهای با لنگه های کمتر استفاده شده است. از این نوع ارسی می توان به دو ارسی پنج لنگه در حسینیه امینی ها در قزوین، ارسی سه لنگه خانه وثوق در تهران و ارسی سه لنگه خانه مجتهدزاده در اصفهان اشاره نمود(شکل3-66).

(شکل3-66): ارسی میاندر، خانه مجتهدزاده
اصفهان، عکس از بهرام حسینی مقدم

3-3-7-1-ابعاد لنگهها
اندازه لنگهها به لحاظ طولی، بسته به محل استفاده از ارسی متفاوت است. چنانچه در تصویر شماره 3-67 دیده میشود، در نورگیرهای تالارها و محل های اصلی ساختمان، اغلب ارسی با لنگههای بلند را میتوان مشاهده نمود. اما در طبقات بالا، میاندرها و فضاهای مشرف به حیاطهای پشتی و مکانهایی که محل عبور و مرور اصلی نبوده، طول لنگهها کوتاهتر میباشد. از این نمونهها میتوان به ارسی در طبقه فوقانی خانه کبیری در خوی و ارسی سه لنگه خانه طباطبایی ها در کاشان اشاره نمود (شکل های3-68 و 3-69).

(شکل3-67): داخل یکی از اتاق های دیوانخانه، 1256 ه.ق، ( ذکاء و سمسار، 1369،ص. 86)

(شکل3-68 ): ارسی دو لنگه در طبقه
بالا، خانه کبیری، خوی،
نگارنده

(شکل3-69): ارسی سه لنگه کوتاه، رو به حیاط اندرونی، خانه طباطبایی ها، کاشان، نگارنده
در بحث پهنای لنگهها در ارسی باید گفت: لنگهها عموماً دارای پهنای یکسانی هستند و این پهنا وابسته به پهنای وادار تقسیم کننده چهارچوب در فضای پنجره ارسی میباشد. « فواصل بین وادارها 90 تا 100 سانتی متر و آکس تا آکس ( محور تا محور) آنها 100 تا 110 سانتی متر خواهد بود »( امرایی، 1380،ص 112). اما در برخی از ارسیها لنگهها هم اندازه نبوده و بطور قرینه در طرفین کوچکترند. مانند ارسی خانه بهنام(شکل3-70) و حتی در برخی جاها این قرینگی از بین رفته و لنگهها یک اندازه نیستند. در خصوص این امر استاد چکشی معتقد است که دو قسمت کوچکتر در طرفین در واقع یک بخش از چهارچوب بوده که به دو قسمت تقسیم شده و به جای پنج ستون عمودی وادار و چهارچوب، از شش ستون استفاده شده است و بدین ترتیب استحکام ارسی بیشتر گردیده است22.

(شکل3-70) : ارسی پنج لنگه، تالار شاه نشین، رو به حیاط پشتی، خانه بهنام، تبریز، نگارنده
3-3-7-2-ایمنی درکها در ارسی
از آنجائی که ارسیها یکی از عناصر اصلی در بناهای سنتی ایران به شمار میآمده و از آنها در مکان های مختلف استفاده گردیده است، همانند همه ورودیها و پنجرهها، این عناصر نیز نیازمند رعایت نکات ایمنی، جهت جلوگیری از باز شدن آنها و ورود به حریم داخل بنا بوده است. در بررسیهای به عمل آمده در این خصوص، گذشته از استفاده از پوشش چوبی در پشت گرههای مشبک چوبی، جهت استحکام بخشی به لنگه های ارسی که قبلاً ذکر شد، در مورد چگونگی قفل شدن در-پنجره های ارسی باید گفت: در مواردی مشاهده شده که دو میخ شوله دار یکی بر پایین قاب درک، بین دو دستگیره و دیگری درست روبروی آن بر آستانه نصب میشده و با الصاق قفلی بر این دو میخ، ارسی را قفل مینموده اند(شکل3-71).

(شکل3-71): قفل موجود بر درک ارسی، بقعه هفده تن، مسلم شهر، گلپایگان، برگرفته از سایت:seeiran
اما در بناهای سنتی، اصول کار بر این مبنا بوده که بر تیرک افقی میانی چهارچوب، یعنی پایین ترین قسمت کتیبه و بالاترین قسمت لنگه ها، در بالای هر لنگه به سمت داخل بنا، دو میخ شوله دار ثابت، با رعایت فاصله نصب شده است. بر تیرک افقی میانی، میان دو میخ ثابت، سوراخی تعبیه گردیده است. سوراخی نیز در سوی دیگر چهارچوب و دقیقاً روبروی سوراخ اول قرار دارد. هنگام قفل نمودن لنگههای ارسی، با عبور میلۀ فلزی بلندی با سری حلقهای، از سوراخ بین دو میخ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره کاخ گلستان، معماری سنتی، شهر اصفهان، کاروانسرا Next Entries پایان نامه درباره کاخ گلستان، استحکام بخشی، نقوش هندسی