پایان نامه درباره نقوش هندسی، دوره قاجار، نقوش حیوانی

دانلود پایان نامه ارشد

آصف اردبیلی، اردبیل، نگارنده

تقسیمات کتیبه مستطیل میتواند در امتداد لنگهها و به شکل مستطیل بوده و هر کدام دارای تزئیناتی متفاوت باشد. مانند کتیبه ارسیِ نه لنگه خانه امام جمعه در تهران(شکل3-196).

(شکل3-196): تقسیمات مستطیل شکل در کتیبه ارسی نه لنگه خانه امام جمعه، تهران، نگارنده
در برخی کتیبهها جهت زیباتر کردن فضای ارسی، تقسیماتی به شکل مستطیل، که در قسمت بالا جناغی شده، هم اندازه لنگهها و در امتداد آنها مشاهده میشود. مانند کتیبه ارسیِ هفت لنگه خانه بهنام در تبریز(شکل3-197) که فضای قسمت میانی بصورت یک در میان خالی بوده و یا یک نقش بته در میانه، آن را پر کرده است(شکل3-198) و هم چنین در قسمت بالا، بین تقسیم بندیها از نقوش شعاعی و شیشه رنگی استفاده شده است(شکل3-199).

(شکل3-197): کتیبه مستطیل شکل
با تقسیمات جناغی، ارسی هفت لنگه،
خانه بهنام، تبریز، نگارنده

(شکل3-198): نقش بته در میانه تقسیمات جناغی، (شکل3-199): استفاده از نقش شعاعی در بین تقسیماتِ کتیبه ارسی هفت لنگه، خانه بهنام، تبریز، نگارنده کتیبه ارسی هفت لنگه، خانه بهنام، تبریز، نگارنده
گاه نیز تقسیمات مستطیل شکل در بالا انحنا دارند(شکل3-200) که با نقوش شمسه و شیشههای رنگی تزئین یافتهاند. در کتیبه تالار ارسی پنج لنگه انگورستانِ ملک در اصفهان از خطوط خوشنویسی به شیوه مشبک، در میان نقوش بته، جهت تزئین استفاده شده است(شکل های 3-201و3-203).

(شکل3-200): کتیبۀ ارسی پنج لنگه
با تقسیمات بلند و هلالی، تالار ارسی،
انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده

(شکل3-201): نمایی از کتیبه مزین به نقوش اسلیمی (شکل3-202): خوشنویسی اسماء مبارک با شیوه مشبک، و خوشنویسی، انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده
تزئینات در ارسی، ممکن است به صورت تقسیمات چهارگوش جدا، در بالای کتیبه دیده شود. مانند کتیبه ارسیِ پنج لنگه در خانه زینت الملک شیراز، که برخی از نقوش متفاوت بوده و یا در صورت یکسان بودن دارای رنگهای متفاوت میباشند(شکل3-203).

(شکل3-203): تقسیمات چهارگوش در بالای کتیبه با نقوش هندسی و رنگهای متفاوت،
ارسی پنج لنگه خانه زینت الملک شیراز، نگارنده
در برخی کتیبههای مستطیل شکل، در بین نقوش ساده از شیشههای رنگی جهت تزئین استفاده شده است(شکل3-204).

(شکل3-204): تزئین متن ساده کتیبه مستطیل شکل با شیشه های رنگی عمارت دهدشتی، بوشهر،
برگرفته از سایت:parsgard (پارس گرد)
نقوش هندسی گردان نیز در برخی ارسی ها زینت بخش کتیبه میباشند(شکل3-205).

(شکل3-205): استفاده از نقوش هندسی گردان در کتیبۀ ارسی هفت لنگه، تالار شاه نشین، خانه کبیری، خوی، نگارنده

کتیبههای مستطیل شکل کوتاه را نیز میتوان در ارسیهای مختلف مشاهده کرد. اما این نوع کتیبه، در ارسی با درک های دو تکه، بیشتر مشاهده میشود. برخی از این نوع کتیبه ها بقدری کوتاه هستند، که بنظر میآید صرفاً جهت رعایت تقسیم بندیهای ارسی ساخته شده و جنبه کاربردی آن کمتر در نظر گرفته شده و در ارسی، بیشترین بخش فضای چهارچوب را به لنگه ها اختصاص داده اند.
تزئینات در این کتیبه ها، بدلیل وجود فضای کوچکتر، محدودتر بوده و تزئینات بصورت نقوش هندسی و با شیوه گره چینی، نقوش اسلیمی با شیوه قواره بری و شیشه رنگی و هم چنین نقاشی دیده میشود( شکل های 3-206و 3-207و 3-208و 3-209).

(شکل3-206): کتیبه کوتاه مستطیلی با تزئین
نقش هندسی ساده و شیشه رنگی، ارسی سه لنگه،
خانه بروجردیها، کاشان، نگارنده

(شکل3-207): کتیبه کوتاه، مزین به نقوش هندسی و حاشیه تزئین شده، اتاقی در خانه وثوق، تهران، نگارنده

(شکل3-208): کتیبه کوتاه با تقسیمات نیم دایره و مزین به نقوش اسلیمی، ارسی پنج لنگه در یکی
از اتاق های حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

(شکل3-209): نمایی از کتیبه کوتاه با تزئین گل و مرغ با شیوه نقاشی، ارسی پنج لنگه در طبقۀ بالا
تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده

3-7-2-تزئینات در ارسی با کتیبه قوس دار:
در دوره قاجار تمایل به ساخت ارسی با این نوع کتیبه ها، بیشتر شده که به تبع شکل نیم دایره آن، تزئینات خاصی را دارا میباشند. این نوع کتیبه ها نیز، اغلب دارای حاشیۀ (پهن و باریک) بوده و گستره نقوش استفاده شده در متن آنها، بسیار گسترده است. نقش شمسه یکی از نقوشی است که بطور مکرر و با تنوع بسیار، زینت بخش این نوع از کتیبهها بوده است. هم چنین نقوش اسلیمی، هندسی گردان و نقش بته نیز بسیار زیاد مورد استفاده قرار گرفته است.
در بررسیهای انجام گرفته نمونه هایی از نقوش انسانی، حیوانی، افسانه ای و نقش نمادین که در مجموعه نقوش منطقه البروج38، در کتیبه یکی از ارسی های حسینیه امینی ها در قزوین موجود میباشد که به جهت استفاده از این نوع نقوش، در نوع خود منحصر بفرد است(شکل3-210). نقوش انسانی موجود در تصویر، به شیوه نگارگری رسم شده است. دو نقش افسانهای، برج جوزا (خرداد)، در هیبت انسانی با دو سر و برج قوس( آذر) به شکل حیوانی با تن شیر و سر انسانی(اسفنکس39) تصویر شده است(شکل های 3-211و3-212).

(شکل3-210): صورت های فلکی در کتیبه
با قوس دایره، و تزئینات آینه کاری و
شیشۀ رنگی و قواره بری بین تالار اول و دوم
حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

نقوش حیوانی موجود نیز بسیار طبیعی ترسیم شده، که این امر را میتوان از ویژگیهای نقاشی دوره قاجار دانست. هم چنین وجود نقش شیر و خورشید40 (شکل3-213) در کنار هم، در این کتیبه که در صور فلکی به شکل نقش شیر( به تنهایی) وجود داشته و نماد برج اسد میباشد را، می توان تحت تاًثیر فضای اجتماعی موجود و محبوبیت نقش شیر و خورشید در آن دوره دانست41.

(شکل3-211): انسان دو سر، (شکل3-212): اسفنکس، موجودی با (شکل3-213): نقش نمادین شیر و . نماد برج جوزا تن شیر و سر انسانی، نماد برج قوس خورشید، نماد برج اسد

هم نشینی شیوههای تزئینی مختلف، همواره در ارسی ها موجب خلق زیباییهای بدیعی گردیده که در نوع خود بینظیر و منحصر بفرد میباشند. نمونههای بسیاری از این نوع تزئینات تلفیقی را میتوان در این عناصر مشاهده نمود، مانند (شکل3-214). در میان متن کتیبۀ این ارسی پنج لنگه بین تالار اول و دوم، تزئین چوبی وجود نداشته و قاب زیبایی موجود است که توسط آینه های تراش دار احاطه گشته و بر زمینه قرمز رنگ آن نقوش گلدانی و گل فرنگ نقاشی شده و مجموعه فوق، در میان پیچش اسلیمیهایی آینه کاری شده و گچ بریهای ظریف، بر سطح تخت آینۀ زمینه نشانده شده است. تلألو و انعکاس نور از روی این سطح بسیار چشمگیر است.

(شکل3-214): تزئینات تلفیقی بر کتیبه قوس دار، ارسی پنج لنگه ارسی میاندر، بین تالار اول و دوم،
حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده
سطح برخی از کتیبه های قوسدار، به دو بخش مجزا تقسیم شده است. بخش مستطیل شکل پایین، و بخش نیم دایره بالایی، که در هر کدام از این دو قسمت، تزئیناتی متفاوت، هم چون آینهکاری، قواره بری و گره چینی، همراه با شیشه رنگی استفاده شده است. به طوری که به لحاظ بصری کاملاً از هم جدا دیده میشوند (شکل3-215).

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره کاخ گلستان، نقوش هندسی، استحکام بخشی، دوره قاجار Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع خواجه نظام الملک، سلطان محمد، خاورشناسان