پایان نامه درباره میراث فرهنگی، فرهنگ زندگی، ارتباط بصری، یکسان سازی

دانلود پایان نامه ارشد

لنگه، عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران، نگارنده

تفاوت این نوع از لنگهها با لنگههایی که در بخش فوقانی انحنا داشته و قوسی شکل میباشند را میتوان در نوع تزئینات متن و در فضای موجود بین لنگهها و وادار مشاهده نمود. وجود حاشیه در لنگههای انحنادار همانند لنگههای مستطیل بوده با این تفاوت که در برخی از ارسیها در فضای قوسی شکل بخش بالایی، هنرمند با خورشیدیهای زیبا و یا طرحهای گردان لنگهها را مزین نموده است(شکل های 3-38 و 3-39). هم چنین با بوجود آمدن انحنا در قسمت فوقانی لنگهها، در فضای مابین لنگه و وادار، بخش سه گوش (لچکی) کوچکی تشکیل میگردد که این فضا در برخی از ارسی ها با چوب پوشیده میشود(شکل 3-40).

(شکل3-38): نمایی از لنگه های مزین به طرح
خورشیدی، خانه کلاهدوزها، یزد، نگارنده

(شکل3-39)، استفاده از طرح های گردان ر در لنگه های ارسی خانه آصف وزیری
سنندج، عکس از بهرام حسینی مقدم

و در برخی نیز توسط شیشههای سفید و یا با نقوشی به شیوه قواره بری و شیشه رنگی پوشانده شده است (شکل3-41).

(شکل3-40)، استفاده از چوب در فضای بین
لنگه و وادار، ارسی تالار شاه نشین
خانه طباطبایی ها، کاشان، نگارنده

(شکل3-41): استفاده از شیشه های رنگی در
فضای بین لنگه ها و وادار، ارسی تالار شاه نشین
خانه محمودی، یزد، نگارنده

بالا رفتن و باز شدن این لنگه ها، یا توسط دست انجام میگیرد که این امر به واسطه وجود یک یا دو دستگیره فلزی در انتهای لنگه میسر شده و توسط خروسک و چفته ریزه در دو طرف چهارچوب ارسی ثابت نگه داشته میشود. در صورت بزرگ بودن لنگه و در نتیجه سنگین بودن آن از وزنه استفاده میشده است. « درکهای یکپارچه وزن زیاد دارد و همه کس قادر به بالا کشیدن آن نیست. به هر حال با این تدبیر( وزنه ای کردن لنگهها) خانم خانه میتوانست به راحتی از ارسی استفاده کند»(معماریان، 1373،ص. 172). « در ارسیهای وزنهای علاوه بر حالت کشویی که در ارسی های ساده وجود دارد درون چهارچوب خالی است و در آن وزنههای سربی به وسیله ریسمانی که از روده گاو و گوسفند درست شده به لنگههای ارسی متصل گردیدهاند و بالا و پایین کشیدن لنگهها را آسان نموده اند»(امرایی، 1388،ص. 44).
لنگههای دو تکه که ساختارشان متفاوت از لنگههای یکپارچه میباشد، در واقع دو قاب جدا از هم هستند که در شیار وادار بر روی هم قرارگرفته و بطور معمول در فضاهایی از بنا استفاده شده اند که نورگیری محیط خانه، ارتباط بصری با فضای بیرون و در عین حال محفوظ ماندن فضای داخلی، بطور همزمان مد نظر بوده است. همانند حجرههای مساجد، اتاقهایی کوچکتر از تالار و یا اتاقهای گوشواره در طبقات بالا و طرفین تالار اصلی(شکل های3-42و3-43و3-44).

(شکل3-42): ارسی با لنگه دو تکه، اتاق مشرف
به حیاط اصلی، خانه وثوق، تهران،
نگارنده

( شکل3-43): ارسی سه لنگه با درک های دو تکه، مسجد جامع عتیق، قزوین، نگارنده

(شکل3-44): ارسی با درکهای دو تکه، خانه وثیق انصاری، اصفهان، ماخذ: آرشیو میراث فرهنگی اصفهان

تزئینات این قابها به جز تعداد معدودی، در اکثر موارد یکسان است (شکل های 3-45و 3-46).

(شکل3-45): درکهای دو تکه با
تزئینات متفاوت، خانه بهروزی، قزوین
مأخذ، آرشیو میراث فرهنگی قزوین

(شکل3-46): ارسی با لنگه های دو تکه و تکه و تزئینات یکسان، خانه افتخارالاسلام، بروجرد بر برگرفته از سایت:MEHR (مهر)

در خصوص باز و بسته شدن درکهای دو تکه باید گفت: بر روی این لنگهها هیچ دستگیرهای وجود نداشته و بدلیل کوچک بودن و سبکی، جابجایی آنها با دست امکان پذیر است. هنگامی که لنگه بالایی به سمت جداره پاتاق هدایت میشده، بخش باز ارسی، در حکم محلی برای دیدن فضای حیاط و یا گذرگاه عمومی و یا تالار، با حفظ حریم داخلی بوده است و در هنگامی که لنگه پایین به سمت بالا و در جایگاه لنگه بالایی قرار می گرفت، امکان دیدن در حالت نشسته فراهم آمده، ضمن اینکه بدین ترتیب تهویه هوا در کف زمین نیز میسر میشده است.
در این نوع از لنگهها امکان بالا رفتن و قرار گیری همزمان دو لنگه در پاتاق ارسی با تعبیه شیاری پهن تر در کتیبه، وجود دارد. لنگههای دو تکه معمولا به شکل مستطیل میباشند.
با توجه به کارکرد ارسی می توان انواع لنگهها را مشاهده نمود که در جهت مرتفع ساختن نیاز مورد نظر در بنا طراحی و تزئین گردیدهاند. برخی لنگه ها کارکردی چندگانه داشته و بعضی از آنها نیز صرفاً جهت برآوردن یکی از اهداف ارسی در ساختمان تعبیه گردیده اند.
در ارسیهایی که جهت نورگیری، تعدیل نور وارده و هم چنین مشاهده فضای بیرون کار گذاشته شدهاند، به تناسب کارکرد ارسی، در لابلای چوبهای قواره بری شده و یا گره چینی شده لنگه ها، از شیشههای سفید و یا شیشههای رنگی و سفید استفاده گردیده که بدین ترتیب میتوان از داخل، بر محیط حیاط و یا گذرگاه اشراف داشت بدون اینکه حریم داخل اتاق و یا تالار مخدوش شود( شکل 3-47).
گاهی نیز امکان دیدن فضای بیرونی از ورای شیشه های رنگی امکان پذیر نبوده و بنابراین با بالا کشیدن لنگه ها میتوان این نیاز را مرتفع نمود( شکل3-48).

(شکل3-47): لنگه ارسی با شیشه های رنگی و سفید خانه کلاهدوزها، یزد، نگارنده

(شکل3-48):ارسی با سطحی کاملاً پوشیده،
خانه شیخ الاسلام، اصفهان
برگرفته از سایت: میراث فرهنگی اصفهان

در اتاقهای گوشواره که در بیشتر خانههای سنتی در دو طرف تالار اصلی وجود دارد، لنگههای ارسی در حکم جداره و ضلعی تزئین شده از دیوار بوده که با بالا بردن آنها، امکان ارتباط دیداری و شنیداری با تالار اصلی، برای افراد داخل اتاق گوشواره میسر میگشته است( شکل3-49).

(شکل3-49): لنگه های تزئین شده در اتاقهای گوشواره، انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده

در لنگههای برخی از ارسیها، در لابلای گرههای مشبک چوبی به جای شیشه از چوب استفاده شده که این امر در بازارها و یا حجره هایی اتفاق افتاده که ارسیهای آنها در حکم جداره ای ساده بوده و بیشتر بحث امنیت و حفاظت آن مکان مطرح بوده است و با وجود کاربرد چوب بر روی لنگهها، عملاً امکان دید، تهویه هوا و یا نورگیری از دو طرف منتفی و این امر با بالا بردن لنگههای ارسی میسر میشده است( شکل3-50).

(شکل 3-50): لنگه ارسی
با پوشش چوبی، بازار هنر
اصفهان، عکس از
بهرام حسینی مقدم

یکسان سازی و هم چنین جداسازی فضاها در بنا، کارکرد دیگری بود که در بناهای سنتی، توسط ارسی انجام میپذیرفت. هنگامی که این عنصر در میان دو اتاق یا دو تالار به عنوان بخشی از دیوار یا به عنوان جداره ای کامل و با نام میاندر استفاده میشده است، لنگهها در حالت پایین آمده، فضاها را تفکیک نموده و در حالت بالا رفته، دو یا چند بخش مختلف از خانه را به تالاری بزرگ تبدیل میکرده است. از این نمونه ارسیها میتوان در حسینیه امینی های قزوین مشاهده نمود که سه تالار موجود در حسینیه، توسط دو ارسی پنج لنگه میاندر بسیار زیبایی بهم مرتبط شده که با بالا بردن لنگهها از فضای بزرگ پدید آمده، استفاده میگردد(شکل3-51).

(شکل3-51): ارسی به عنوان میاندر، بین تالار اول و دوم، حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

عمل تهویه و جریان یافتن هوا در فضای داخل بنا، مسئله مهم دیگری بود که از ساختار اجزاء ارسی در این راستا استفاده گردیده است. از آنجایی که معماری هر اقلیمی متناسب با نیازهای مردم آن مرز و بوم می باشد، به طور حتم فرهنگ زندگی سنتی مردم کشور ما نیز مانند همه مناطق، در نحوه استفاده از فضاهای معماری و هم چنین عناصر وابسته به معماری تأثیرگذار بوده، چنانکه « میتوان برخی از الگوهای رفتاری مربوط به سکونت به خصوص نشستن بر روی زمین را در پیدایش شکل گیری و تداوم کاربرد در-پنجره تا دوران معاصر بسیار مؤثر دانست» (سلطانزاده، 1375،ص. 21).
در این خصوص دکتر فرزان یار عضو هیئت علمی و استاد دانشکده معماری دانشگاه سوره معتقد است، در فرهنگ این کشور، زندگی بر سطح زمین جریان داشته و بیشتر اعمال زندگی ما ایرانیان، چون نشستن، غذا خوردن، خوابیدن و… بر روی زمین انجام میگرفته و میتوان پدید آمدن پنجرههای ارسی را بدین شکل، تحت تأثیر این امر دانست. چرا که با وجود ارسیها و با باز شدن لنگهها، جریان هوا در سطح زمین جاری گشته و بدین ترتیب نیاز ساکنین منزل را برآورده مینموده است20(شکل 3-52).

(شکل3-52): ارسی پنج لنگه، خانه نیلفروشان، اصفهان، نگارنده

در برخی محلها، عملکرد ارسی در جهت عبور و مرور افراد بوده و لنگهها در واقع به عنوان “در” عمل میکردند. از این نمونه در بقعه هفده تن مسلم شهر گلپایگان میتوان مشاهده نمود که در جلوی ورودی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره کاخ گلستان، معماری سنتی، شهر اصفهان، کاروانسرا Next Entries پایان نامه درباره کاخ گلستان، دوره قاجار، اجتماعی و سیاسی، ارزشهای فرهنگی