پایان نامه درباره مطالعه موردی، پژوهش کیفی، طرح پژوهش، نقش خدایان

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعی دارد.92

3-1-2-1. بازاندیشی و بازنمایی در نگارش کیفی
امروزه پژوهشگران کیفی نسبت به چندین سال پیش خود افشاگری بسیار بیشتری را در گزارش‌های کیفی به کار می‌گیرند. اکنون دیگر اینکه نویسنده کیفی فرد دوری‌گزین از ابژه و همه‌چیزدان باشد قابل قبول نیست. همانطور که لارل ریچاردسون می‌نویسد، پژوهشگران «مجبور نیستند نقش خدایان را بازی کرده و همانند راویان همه‌چیزدانی بنویسند که ادعای دانش جامع لدنی و جهانشمول دارند». در نتیجه، پژوهش کیفی امروزه تأثیرگذاری نگارش بر پژوهشگر، بر مشارکت‌کنندگان و بر خواننده را پذیرفته و تصدیق می‌کند.
نحوه نگارش ما بازتابی از تفسیر مبتنی بر خصایص فرهنگی، اجتماعی، جنسیتی، طبقه‌ای و شخصی‌مان است که با خود به عرصه پژوهش می‌بریم. تمامی پژوهشگران کیفی گزارش را در حین کار و به تناسب وضعیت تکمیل می‌کنند و پژوهشگران کیفی باید این تفسیرگری را پذیرفته و در طرح آن در گزارش‌های‌شان صادق باشند. به نظر ریچاردسون (1994) بهترین گزارش گزارشی است که بی‌پرده «عدم قطعیت»93 خود را اذعان کند و بپذیرد که همه نوشته‌ها واجد «متون فرعی» هستند که مطالب را درون یک موقعیت زمانی- مکانی خاص «قرار داده» یا «تعیین موضع» می‌کنند.94

3-1-3. دلایل انتخاب روش موردی
در این تحقیق از سه کتاب که نامشان در زیر آمده است برای مستندسازی شیوة تحقیق استفاده شده است و در ادامه با توجه به آنها دلایل انتخاب پژوهش موردی بیان خواهد شد:
پویش کیفی و طرح پژوهش اثر جان کرسول ترجمة دکتر حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی
تحقیق موردی اثر رابرت ک. ین ترجمة دکترعلی‌پارسائیان و دکترسید‌محمد اعرابی
هنر پژوهش موردی اثر رابرت ای. استیک ترجمة محمدعلی حمید رفیعی

جان کرسول (2007) معتقد است مطالعه موردی یک روش‌شناسی، نوعی طرح پژوهش کیفی یا یک ابژه مطالعه و همچنین نوعی خروجی پویش است. او می‌گوید: «پژوهش مطالعه موردی رویکردی کیفی است که در آن پژوهشگر طی زمان به بررسی یک سیستم محدود یا چندین سیستم محدود می‌پردازد و این کار را با گردآوری داده تفصیلی و عمیق از مآخذ اطلاعاتی چندگانه و ارائه توصیفی از مورد و مضمون‌های مبتنی بر مورد انجام می‌دهد» و تأکید دارد پژوهش مطالعه موردی مستلزم مطالعه یک موضوع بحث‌انگیز می‌باشد.95
او پیشنهاد می‌کند کسانی که قصد مطالعة فرد واحدی را دارند، از رویکرد روایت پژوهی یا مطالعه موردی استفاده کنند و اساساً قوم‌نگاری را ارائه تصویر بسیار گسترده‌تری از فرهنگ می‌داند.96
یِن نیز بعد از تقسیم تحقیق موردی به تک‌موردی و چندموردی، سه دلیل اساسی برای انجام تحقیق تک‌موردی ارائه می‌دهد. اولین منطقی که ارائه می‌کند بر این اساس قرار دارد که تحقیق نمایانگر یک قضیة جدی یا مسألة حادی باشد که باید آن را با یک تئوری که به خوبی تنظیم و تدوین شده آزمود. در این تئوری مجموعه‌ای از موضوع‌ها به صورتی روشن مشخص شده و شرایطی که این موضوعات در صورت وجود آنها صحت دارند (یا باور بر این است که صحت دارند) نیز تعیین گردیده است. باید یک تحقیق موردی وجود داشته باشد تا بتوان یک تئوری را تأیید کرد، با آن مقابله نمود، یا آن را بسط و گسترش داد و برای آزمودن آن تئوری نیز باید همة شرایط فراهم باشد؛ از این رو برای تعیین این که موضوعهایی یک تئوری ذی‌ربط هستند یا خیر باید از یک تحقیق موردی استفاده کرد و یک تحقیق تک‌موردی می‌تواند در آگاهی بخشیدن و ساخت و ارائة تئوری نقش بسیار مهمی را ایفا کند.
منطق یا دلیل دوم برای تحقیق تک‌موردی مربوط به جاهایی است که نشان‌دهندة یک حالت منحصر به فرد یا یک وضع نادر است و سومین دلیل اساسی برای تحقیق تک‌موردی حالتی است که پژوهشگر یک پدیدة موجود در طبیعت را کشف می‌کند؛ وضعی وجود دارد که یک پژوهشگر فرصت پیدا می‌کند تا پدیده‌ای را مشاهده و تجزیه و تحلیل نماید که پیش از او در دید پژوهشگران علمی قرار نمی‌گرفت. بنابراین، زمانی که سایر پژوهشگران با فرصتهای مشابهی روبه‌رو شوند و بتوانند پدیده‌ای رایج را شناسایی و آن را به عموم معرفی کنند، یعنی چیزی که پیش از آنها دانشمندان به آنها توجهی نکرده و به اصطلاح به آنها دسترسی نداشته باشند (یک چنین شرایطی) مؤید این است که تحقیق تک‌موردی مربوط به زمینه‌هایی با ماهیت اکتشافی است.
یِن علاوه بر آنکه تحقیق چندموردی را نسبت به تحقیق تک‌موردی تحقیقی قوی‌تر می‌داند تأکید می‌کند تحقیق چند موردی نوعی نمونه‌گیری نیست، بلکه تکرار تحقیق است.
کاربرد روش نمونه‌گیری در تحقیق موردی جایگاهی ندارد. زیرا نمونه‌گیری یک روش آماری است در حالیکه در تحقیق موردی ما آنقدر با متغیرهای بزرگ و عمیقی سر و کار داریم که نمی‌توانیم در آن هیچ روشی آماری را اعمال کنیم و بعید است که نمونه‌ای از یک یا چند مورد بتواند بازنمایی دقیقی را از همة موردهای دیگر ممکن سازد. پس هرگز معنا ندارد که در تحقیق موردی بخواهیم یک نمونه را تأیید بر کلّ جامعه‌اش بدانیم؛ چه بسا در نمونه‌های دیگرِ جامعه متغیرهای دیگری دخیل باشند که چیزی خلاف دانش ما در آنها روی دهد. پس در تحقیق موردی اولین تعهد ما آن است که همان یک مورد را به درستی بفهمیم. در ضمن ما منطقی نمی‌یابیم که جمعیت را تقسیم‌بندی کرده و نمونه‌هایی را از جمعیت‌های تقسیم شده بررسی کنیم که در آن موارد نیز بهتر است از روش مبتنی بر تکرار تحقیق استفاده شود.
دو انیمیشن انتخاب شده در این تحقیق نیز هرگز نمونه‌هایی از تمام انیمیشن‌ها نیستند و تنها می‌توانند تأییدی بر فرضیه‌هایی که در ذهن داریم باشند. معلوم است که این فرضیات هر چند هم توسط این دو انیمیشن تأیید شوند باز از اعتبار بسیار بالا و قابلیت تعمیم علمی برخوردار نیستند، زیرا اعتبار بالا بیشتر مبتنی است بر زحمت محققان دلسوز دیگر و اینکه آنها نیز با تحقیقات موردی‌شان این نظرات را تأیید یا تصحیح نمایند. البته من نیز سعی می‌کنم از راه‌های دیگری که برای افزایش اعتبار این نوع تحقیق ذکر کرده‌اند حتماً بهره بگیرم.
از آنجا که نباید از منطق نمونه‌گیری استفاده کرد، شخص پژوهشگر باید چنین تصور کند که روی پدیدة مورد نظر چندین بار تحقیق می‌شود. تکرار یک تحقیق از نظر مقایسه همانند انجام دادن چندین تحقیق آزمایشی است. اگر یک نفر تنها به سه قضیه یا مورد تحقیق بسیار نادر، در علوم پزشکی و یا درمانگاه روان‌درمانی دسترسی داشته باشد، طرح مناسب برای این تحقیق آن است که بتوان بر آن اساس برای هر یک از سه مورد یا سه تحقیق نتایج مشابهی را پیش‌بینی کرده و بدان وسیله مدارکی را به دست داد، که این سه تحقیق در واقع بر اساس بروز یک نوع علامت بیماری انجام شده‌اند. از این سه تحقیق اگر نتایج مشابهی به دست آید، به اصطلاح می‌گویند که تحقیق تکرار می‌شود.
منطق مربوط به تحقیق چند موردی بر همین اساس قرار دارد. قضیه یا مورد تحقیق باید به صورت دقیق انتخاب شود تا اینکه یا الف؛ نتایج مشابهی را پیش‌بینی کند (که در آن صورت یک واقعیت تکرار می‌شود که آن را «تکرار یا تأیید واقعیت» می‌نامند) یا ب؛ به دلایل قابل پیش‌بینی به نتایج متفاوتی بینجامد (که در آن صورت یک نظریه تأیید می‌شود که آن را «تأیید تئوری» می‌نامند). بنابراین، توانایی فرد یا گروهی که بتواند 6 یا 10 تحقیق موردی (در درون یک طرح تحقیق چند موردی) انجام دهد، مشابه توانایی فرد یا گروهی است که می‌تواند 6 یا 10 تحقیق تجربی روی موضوعات ذی‌ربط انجام دهد. اگر تعداد این تحقیقات بین 2 یا 3 باشد، یک واقعیت تأیید می‌شود و اگر تعداد آنها بین 4 تا 6 باشد، می‌‌توان از دو الگوی متفاوت استفاده کرد و یک تئوری را تأیید نمود. اگر این 6 تا 10 تحقیق طبق آنچه پیش‌بینی شده به نتیجه رسیدند در آن صورت مجموعه موضوع‌های نخستین تأیید خواهند شد. اگر به نتیجة مخالف رسیدند یا نتیجة معکوس به بار آوردند باید در موضوع‌های نخستین تجدید نظر و آنها را با مجموعة جدیدی از قضایا مجدداً آزمایش نمایند. باز هم این روش مشابه همان شیوه‌‌ای است که دانشمندان در رابطه با دستاوردهای متضاد تجربی به کار می‌برند.
یک گام مهم در اجرای روش مبتنی بر تکرار تحقیق ارائة یک چارچوب نظری (تئوریک) غنی است. این چارچوب باید بتواند شرایطی را که امکان دارد یک پدیدة خاص را شناسایی کرد، مشخص نماید (تأیید واقعیت) و نیز باید شرایطی را مشخص کند که نمی‌توان به آن پدیده دست یافت (تکرار یا تأیید یک تئوری). این چارچوب تئوریک بعداً به صورت محملی در می‌آید که می‌توان آن را به قضایای جدید تعمیم داد و باز هم همان نقشی را ایفا میکند که در طرحهای آزمایشهای متقاطع ایفا می‌نماید و باز اینکه، همان‌گونه که در علوم آزمایشی مرسوم است، اگر تعدادی از تحقیقات تجربی نتوانند به نتایج پیش‌بینی شده بینجامند باید تئوری را اصلاح کرد و آن را مورد تجدید نظر قرار داد.
خلاصه استفاده از طرح تحقیق چند موردی مستلزم اجرای تکرار تحقیق است و نه نمونه‌گیری. پژوهشگر باید مورد یا موضوع تحقیق (قضیه) را به دقت انتخاب کند. این قضایا باید با روشی مشابه چندین تحقیق آزمایشی (یا آزمایش چندگانه) به اجرا در آیند که به نتایجی مشابه می‌انجامند (تأیید یک واقعیت) یا به نتایج مخالف می‌انجامند که آن را تأیید یک تئوری می‌نامند و این نتایج باید همان چیزها (یا بر عکس چیزهایی) باشند که در آغاز تحقیق پیش‌بینی شده‌اند.97

3-1-3-1. مزایای بهره‌گیری از روش موردی
از مزایای این روش می‌توان به امکان تمرکز و تحلیل عمیق از موارد تعیین شده اشاره کرد و در زمانی که با یک سوال پژوهشی، معما یا نیاز به درک کلی یک پدیده روبه‌رو هستیم و احساس می‌کنیم که با مطالعة یک مورد خاص، می‌توان دربارة آن سوال پژوهشی به آگاهی بیشتری دست یافت، بهره‌گیری از این روش بهترین انتخاب می‌باشد.98
همچنین به نظر می‌رسد هنگامی که شرایط تحقیق موردی موجود باشد، روش مناسبی برای تحقیقات دانشجویی نیز خواهد بود؛ زیرا به عنوان مثال در تحقیق موردی در تجزیه و تحلیل‌های مبتنی بر جزءنگری (یعنی واحدی کوچکتر از کل تحقیق یا قضیه در نظر گرفته می‌شود که بدان منظور در مقطع مشخصی داده‌ها جمع‌آوری می‌گردند) می‌توان تقریباً از همة روش‌های تحلیلی رایج در علوم اجتماعی استفاده کرد و هر روشی که مورد استفاده قرار گیرد ذی‌ربط خواهد بود.99

3-1-3-2. معایب بهره‌گیری از روش موردی
عمده عیب‌هایی که برای تحقیقات موردی شمرده‌اند این است که نمی‌توان نظریه را به صورت علمی تعمیم داد و اینکه احتمال یکسونگری و تعصب محقق در آن بسیار زیاد است. راه‌حل‌هایی جهت رفع این معایب ذکر شده است و به مخاطبان اطمینان می‌دهم نویسنده علاوه بر آنکه مدام با شک به گفته‌های خود می‌نگرد سعی خواهد کرد با بهره‌گیری از آن راه‌حل‌ها اعتبار مطالب را افزایش دهد.
حال که صحبت از مخاطبان این متن پیش می‌آید، بهتر است قبل از ارائة آن راه‌حل‌ها کمی به مخاطبان بیندیشیم و معین کنیم دقیقاً مخاطب این مطالب چه عزیزانی هستند و قصد تأثیرگذاری بر افکار چه عزیزانی را داریم.

3-1-3-2-1. مخاطبان
حقیقت آشکار این است که همه نویسندگان برای نوعی مخاطب دست به قلم می‌شوند و به طور کلی باید گفت نحوه ارائه یافته‌ها بستگی به مخاطبی دارد که گزارش در صدد برقراری ارتباط با اوست. تیرنی (1995) چهار نوع مخاطب بالقوه را معرفی کرده است: همکاران، کسانی که مصاحبه و مشاهده در مورد آنها انجام شده، خط مشی‌گذاران و عموم جامعه.100
یِن معتقد است در بیشتر گزارش‌های تحقیقی، مثل تحقیق آزمایشی، اصولاً مخاطب درجه دومی وجود ندارد، زیرا به ندرت امکان دارد که نتایج آزمایشی را که در آزمایشگاه به دست می‌آورند به افراد غیر متخصص بدهند، ولی در تحقیقات موردی معمولاً امکان ارائه گزارش برای مخاطبان درجة دوم نیز وجود دارد.101
مخاطبان مورد نظر این تحقیق عبارتند از:
1. محققان و دانشجویان: مخاطبان اصلی این تحقیق محققان و دانشجویان عزیزی می‌باشند که امید دارم با خواندن این مطالب انگیزه‌ای در آنها ایجاد شده، به تحقیقات بیشتری در این موارد بپردازند. بسیار امیدوارم روزی با کنار هم قرار دادن این پژوهش‌ها

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره تحقیق کیفی، نسبی‌گرایی، روش‌شناسی، ساختمان ذهنی Next Entries پایان نامه درباره سوگیری، صدا و سیما، تحلیل داده، فرایند پژوهش