پایان نامه درباره لاکلا و موف، طبقه حاکم، جهان خارج

دانلود پایان نامه ارشد

يکي از مصداق هاي آزادي تاکيد کرده اند وهمه آنها موردي که به عنوان مثال ازآن ياد مي کنند رژيم پهلوي مي باشد وانقلاب اسلامي را بزرگترين مصداق رهايي از استبداد مي دانند.”دررژيم شاهنشاهي کسي قدرت حرف زدن رانداشت ويک کلمه انتقاد بانابودي او تمام مي شد.چنانچه کسي يک نصف سطرانتقاد مي نوشت نابودش مي کردند…اشکال بلکه تخطئه يک هديه الهي است .براي رشد انسانها…اول مرتبه تمدن،آزادي ملت است.يک مملکتي که آزادي ندارد تمدن ندارد…مملکت متمدن آن است که آزاد باشد،مطبوعاتش آزاد باشنددراظهار عقايد وراي شان”(خميني،1378 : 9370 به نقل ازخواجه سروي ونادري).
رهايي از استعمار :
استعماربه معناي تسلط پيدا کردن کشوري قوي برکشوري ضعيف به طور مستقيم،با دراختيار گرفتن قدرت سياسي آن کشور وبهره کشي ناعادلانه از منابع اقتصادي آن است.(انوري ،1382 :135 )بي شک دردوران کنوني بيش از آنکه اين معناي استعمار مورد نظر باشد معناي جديد استعمار مطلع نظر است به عبارتي ديگرتسلط کشوري قوي بر کشوري ضعيف بدون استفاده از نيروي نظامي،به کمک حکومت دست نشانده،معمولا همراه با تک محصولي کردن وتسلط فرهنگي(همان:135). متفکريني که ازآنها ياد شد بيشتر بر رهايي از استعمار نو علي الخصوص بخش فرهنگ براي رسيدن به آزادي تاکيد مي کنند.آنهابراي رسيدن به رهايي بازگشت به اصول وريشه هاي فرهنگي ومعنوي اسلامي را پيشنهاد مي کنند.اين مصداق از آزادي هم بنا برتقسيم بندي شهيد مطهري جزء آزادي هاي اجتماعي مي باشد.در انديشه آيت…خامنه اي،فهم مسئله آزادي پيوند محکمي با”استقلال” دارد.به نظر ايشان ،ويژگي عصرجديدي که امام خميني(ره) درسطح جهان بوجود آورده عبارت است ازاصل آزادي از سلطه ونفوذ انقلاب هاي بزرگ . همان چيزي که در انقلاب مابه عنوان”اصل نه شرقي نه غربي”شناخته شد”…حاکم اسلامي در قبال مسائل مهم جامعه وهمچنين درقبال”حفظ استقلال کشور وحفظ آزادي مردم”درحدودي که اسلام مقررکرده ،مسئول است”(بيانات13/12/1381 به نقل از خوجه سروي ونادري).
جمع گرايي اسلامي:
اگر بخواهيم دريک جمله بگوييم درنزد اين متفکرين تاکيد بر ارزشهاي جمعي است يا فردي پاسخ آن ارزش هاي جمعي است.ارزش هاي فردي تا جايي پذيرفته شده است که منافاتي باارزش هاي جمعي نداشته باشد.به طوريکه يکي ازمصداق هاي آزادي پايبندي به ارزشهاي جمع گرايانه اسلامي است .”جوانان اصلاح طلب ،طالب عدالت،آزادي هاي مشروع وتحقق آرمانهاي اسلامي بوده وانتظار مي رود که آزادي را چه آزادي فردي ،چه آزادي اجتماعي وسياسي،چه آزادي معنوي وروحي با همان مفهوم بسيار والاي اسلامي،جزئ خواست هاي هميشگي خود بدانند”(بيانات 12/8/1380 ،به نقل از خواجه سروي -نادري).شهيد بهشتي در سخنراني با عنوان”آزادي دراجتماع” به انتقاد ازکساني مي پردازد که معتقدند درنظام جمهوري اسلامي آزادي وجود ندارد:”آزادي به معناي دروغ پراکني وبي حجابي به اندازه اي که دلشان بخواهد از قبل در ايران بوده ودر نتيجه ضرورتي براي انقلاب با ماهيت ذکر شده وجود نداشت .انقلاب براي حاکميت حق و عدل وعفت وتقواومهر وعطوفت وبرادري الهي…ونفي ضد ارزشها وجايگزيني “نور به جاي ظلمت” بوده که ساليان متمادي برزندگي خصوصي واجتماعي مردم ايران سيطره انداخته است”(بهشتي، 44:1363-42).شهيد مطهري نيز بااظهاراتي مشابه به دفاع از ارزشهاي جمعي درمقابل ارزشهاي فردي پرداخته وتا جاي ممکن خواستار محدوديت آن شده است .” اگر آزادي فرد برخلاف مصالح عاليه اجتماع باشد،دولت که حافظ منافع ومصالح عاليه اجتماع است ،حق دارد آزادي هاي افراد را به نفع مصالح عاليه اجتماع محدود کند.مثل شخصي که در کشتي نشسته است وبااتکا به آزادي خود ميخواهد کشتي را سوراخ کند”(مطهري،1368 :83). البته مطهري عملياتي شدن اين ملاحظه را منوط به اين امر مي داند که درحقيقت خود ملت اين تصميم را درباره خود بگيرد يعني ،قدرت دولت ناشي ومنبعث از ملت باشد.
تکليف :
منظور ازتکليف دراينجا کاري است که شخص در زمان يا موقعيت خاصي بايد انجام دهد.بنا برنظرمتفکرين مذکور وبسياري از متفکرين در حوزه اسلام سياسي ميان آزادي وتکليف انسان رابطه دو سويه اي وجود دارد.به بياني ديگر علت خواستن تکليف از انسان وجود آزادي واختياردرسرشت اوست از طرف ديگر انسان زماني به آزادي واقعي دست مي يابد که وظايفش را در رابطه با خداوند به خوبي انجام دهد. “آزادي در تفکر ليبراليسم غربي با”تکليف”منافات دارد.حال آنکه در اسلام،آزادي آنروي سکه تکليف است.به عبارتي ديگر،انسانها چون مکلفند،آزادندوچنانچه مکلف نبودند، آزادي لزومي نداشت همچون فرشتگان بودند”(آيت ا…خامنه اي،بيانات، 12/6/1377).در واقع در انديشه ايشان آزادي مقدمه اي است براي عبوديت خداوند وانجام تکاليفي که خداوند بر عهده بنده اش نهاده است .شهيد بهشتي نيز به اين رابطه دو سويه اذعان داشته است .از ديدگاه اسلام زير بناي مسئوليت انسان دربرابرخدا آزادي است که دست آفرينش درسرشت او نهاده است:”…انسان زماني مي تواند آزاد باشد که آزادي خود را در انتخاب راه الي ا..وپيمودن موفقيت آميز آن وقف کرده باشد”(بهشتي ،1361: 184-183 ).
بازگشت به خويشتن:
“بازگشت به خويشتن” به معناي اتکاء مردم به توانايي بالقوه وبالفعل خود براي رفع مشکلات وعدم وابستگي به نيروي اجنبي براي کسب ترقي وکمال است. به بياني ديگردوري گزيدن از غرب زدگي.انسان غرب زده کسي است که از محتوا تهي مي باشد وهيچ گونه توانايي را دروجود خود وجامعه خود حس نمي کند تا بواسطه آن به مقاصد مادي ومعنوي دست يابد وتنها راه کمال را در غرب و فرهنگ غربي وخود را مزين به فرهنگ وآداب ورسوب غربي کردن مي داند.در گفتمان اسلام سياسي “بازگشت به خويشتن” يکي از مصداق هاي بارز آزادي است که درآن فرد تلاش مي کند براي رسيدن به کمال مطلوب که همان آزادي راستين است ، از اصول وبنيان هاي اسلامي استفاده کند واز هر آنچه که متعلق به غير وفرهنگ وارداتي است دوري گزيند:”شما ديديد که قيام کرديد ودر مقابل قدرتهاي بزرگ ايستاديد وحريت خودتان را بدست آورديد …مي شود حتي جلوي قدرتهاي غرب ايستاد، در اين قضيه خودتان را پيدا کرديد،ديديد که ما خودمان هم مي توانيم با مشت خالي جلو رويم در فرهنگ هم بايد خودتان را پيدا کنيد”(صحيفه نور،جلد11 :183 ).
عدالت :
بنا برآنچه که تا کنون بيان شد در گفتمان اسلام سياسي بالاترين درجه آزادي خشنودي خداوند است. براي اينکه مردم به خشنودي خداوند برسندبايد در جامعه مبتني برعدالت زندگي کنند .عدالت شرايط رامهيا مي کندکه افراد جامعه بدون هيچ گونه مانع ،زور وجبر بيروني به آن آزادي مطلوب برسند:”بايد جوانان روحاني و دانشگاهي ،قسمتي از وقت خود را صرف کنند درشناخت اصول اسلام که در راس آن توحيد وعدل وشناخت انبياي بزرگ، شناخت پايه گذاران عدالت وآزادي از ابراهيم خليل گرفته تارسول خاتم …جمهوري اسلامي عدل اسلامي را مستقر مي کندوبا عدل اسلامي همه وهمه درآزادي واستقلال ورفاه خواهند بود”(صحيفه نور،ج9:61 ).
عناويني که تا کنون مطرح شد از مهمترين مصداق هاي آزادي هستند که درگفتمان اسلام سياسي به عنوان دال به گرد مفهوم آزادي مفصل بندي مي شوند از دال هاي ديگري که مي توان در اين رابطه بدانهااشاره کرد امامت وامت است.امامت بدين علت يک دال محسوب مي شود که در گفتمان اسلام سياسي نقش راهنماي بشر براي رسيدن به سر منزل کمال را دارد اين کمال همان آزادي حقيقي بشريت است.از دگر سو امت هم يک مفهوم مهم در اين گفتمان است که جايگزين شهروند درگفتمان غرب گرديده امت مجموعه اي از افراد هستند که در جامعه اسلامي براي رسيدن به کمال مطلوب تحت رهبري امام ودرزمان ما حاکم اسلامي با هم متحد مي شوند.

2-7.چهارچوب نظري:
آنچه دراين رساله مورد واکاوي قرار مي گيرد مفهوم آزادي درکتب درسي وتصوري از آزادي که در دانش آموزان دروني شده است مي باشد.براي انجام اين امرازنظريه گفتمان استفاده مي شود. ازمنظرنظريه پردازان گفتمان هيچ امري خارج از گفتمان وجود ندارد ومعاني نشانه ها ورفتارها جزدرون گفتمانها قابل فهم نيست .”از نظرسوسور(1378)کلمات ونشانه ها معناي خود را نه از ارجاع به جهان خارج بلکه از طريق رابطه اي که با يکديگردارند دردرون يک نظام زباني بدست مي آورند. مثل تورهاي ماهي گيري هر خانه ،ازآن جهت يک خانه هست که خانه کناري نيست و مجموعه خانه ها ي تور وقتي در کنار همديگر قرار مي گيرند يکديگر را تعريف وتحديد مي کنند”(سلطاني،1384، 75-74). هر مفهوم ذاتا داراي معنا نيست وهيچ بنياني وجود ندارد که به مفاهيم معنا بخشد،مفاهيم معنايشان را از گفتماني که درآن قرار گرفته اند کسب مي کنند،آزادي نيز از اين قاعده مستثنا نيست .آزادي درون گفتمان هاي متفات معناي متفاوتي پيدا مي کند.هرگفتمان بر مبناي بنيانهاي فکري وارزشي خود دالهاي خاصي را اطراف مفهوم آزادي مفصل بندي مي کند.در گفتمان اسلام سياسي(شيعه دوازده امامي) که گفتمان حاکم برکتب درسي است،آزادي معناي خاصي مي يابد وباتوجه به اين معنا دالهاي خاصي با اين مفهوم مفصل بندي مي شوند.بنا برنظر متفکريني که درقسمت قبل به آنها اشاره شد دال مرکزي آزادي دراين گفتمان رضايت خداوند ودالهاي ديگر رهايي از هواي نفس ،استقلال ،رهايي ازاستبداد،رهايي ازاستعمار، ،انجام تکليف وغيره مي باشدکه با آزادي مفصل بندي مي شود. درگفتمان حاکم برکتابهاي درسي که مورد تحليل قرارخواهند گرفت غرب به صورت کليت وغيريتي براي تعريف خود درنظر گرفته شده است. درگفتمان غرب نيزبنابرنظرمتفکريني که درقسمت قبل به آنها پرداخته شد دالهايي چون پاسداري از ارزشهاي فردي ،حفظ حريم خصوصي ،انتخاب گري ،خلاقيت ونو آوري وغيره اطراف آزادي مفصل بندي مي شوند درعين حال دال مرکزي مهيا کردن شرايط براي بالفعل کردن همه استعدادهاي ذاتي انساني است.لازم است دراينجا يادآوري شود اين پژوهش درصدد اثبات يا شمارش اين دالها درخلال متون درسي نمي باشد بلکه تنها براي روشن شدن کليات مطلب مورد پژوهش نگاه کلي به آن شده است.تعاريف مختلف آزادي رامي توان در دو قالب بررسي کرد،اين صورت بندي دوگانه ازآزادي براي اولين بارتوسط برلين(1368) انجام گرفته است:آزادي مثبت وآزادي منفي .آزادي مثبت را مي توان به دو دسته تقسيم کرد:آزادي دروني يا اخلاقي وآزادي بيروني.آزادي منفي که در پاسخ به اين پرسش مطرح مي شود که قلمرويي که شخص عملا آزادي داشته تا بدون دخالت ديگران به آنچه که مي خواهد عمل کند کجاست؟يعني حدود حريم خصوصي.اين آزادي محصول تحولات فکري انسان فرد باورقرون جديد است.آنچه در دنياي کنوني غرب بر آن تاکيدمي شودمطابق با اصول آزادي منفي است.
دراين پژوهش براي تحليل مفهوم آزادي در کتب درسي ازنظريه لاکلا وموفه استفاده شده است تامشخص شود درکتب درسي چگونه از آزادي تصوير سازي مي شود.اينکه بايد اين تصويربااصول ومباني اسلام سياسي (شيعه دوازده امامي) همخواني داشته باشدومنعکس کننده ايدئولوژي طبقه حاکم باشد نيازي به انجام تحقيق ندارد زيرا اين امر جزء اهداف اعلام شده شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي باشد(فتحي، ،68:1381 ).اما چگونگي اين تصوير سازي در اين رساله بوسيله نظريه گفتمان لاکلا و موفه نشان داده خواهد شد.نظريه گفتمان لاکلا وموفه نظريه اي به تمام معنا پساساختارگرايانه است که ازکارايي بسيار بالايي براي تبيين چگونگي ظهور،استمراروافول گفتمانها وبررسي تعامل ميان آنها برخوردار است. در واقع اين نظريه قابليت توجيه کنندگي شگفت انگيزي براي تحولات اجتماعي دارد. لاکلا وموفه به دلايل مختلف همچون استفاده از نظام نشانه شناختي سوسوري وترکيب آن باديدگاههاي ديگران نظريه اي جامع ويکدست فراهم آورده اند که ابزارهاي تحليلي بسيار کارآمدي براي تحليل پديده هاي سياسي واجتماعي درسطح کلان در اختيارما قرارمي دهند (سلطاني،108:1384 ). بوسيله اين نظريه ما مي توانيم بفهميم گفتمان حاکم برکتب درسي چه تصويري ازآزادي ارائه مي دهد؟ وچگونه اين تصويرمورد تاکيد قرار مي گيرد وبرجسته مي شود . برجسته سازي گفتمان طي فرايندي صورت مي گيرد ،براي بررسي اين امر بايد ابتدا دال هايي که در يک گفتمان بر آنها تاکيد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره روشنفکران، حکومت قانون، نهضت مشروطه Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درباره سرمایه فکری، سرمایه در گردش، تداوم فعالیت