پایان نامه درباره فرایند تنشی، بعد شناختی، ساختارهای شناختی، انتقال اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

(او، غیر اینجا، غیر اکنون) سبب عبور از وضعیت مادر یا اولیه به وضعیت‌های متفاوتی می‌گردد. این حالی است که اتصال گفتمانی (من، اینجا، اکنون) همواره در جستجوی وضعیت مادر یا اولیه است. شاخص‌های انفصالی جهت دار، برش‌پذیر و دگرسو هستند و به لطف همین دگرسویی است که دنیای سخن گام‌هایی فراتر از حال زیستی برداشته و خود را از حضور بسیار بسته، ارجاع نگر و واقعیت جو جدا می‌کند. بی شک، در این اما بر گستره‌های آن افزوده می‌گردد. پس شاخص‌های انفصالی سبب تعدد و کثرت در سخن می‌گردد و بسط و گسترش آن را در پی دارند. بر این اساس، دنیای جدیدی از گفتمان باز می‌گردد که ما در آن با مکان‌ها، زمان‌ها و کنشگرانی نامحدود و بی نهایت مواجه می‌شویم. اما اتصال گفتمانی تک سو و تک بعدی است. در چنین شرایطی راه بر گستره‌ی گفتمان بسته می‌شود، چرا که شاخص‌های گفتمانی در نزدیک‌ترین فاصله ممکن نسبت به مرجع خود قرار دارند. به این ترتیب، فشاره‌های گفتمانی در اولویت قرار می‌گیرند و گفتمان سمت و سویی حسی و ادراکی و عاطفی یعنی بسیار نزدیک به درونه‌ها می‌یابد. در اینجاست که گفتمان در حصار بسیار تنگ شاخص‌های اتصالی قرار می‌گیرد، تو گویی حصاری به دور آن کشیده شده‌است تا نوعی وحدانیت عامل گفتمانی شکل می‌گیرد. وحدانیتی که نتیجه‌ی آن محدودیت، تنگنا و عدم تعدد و تک سویی است (شعیری، 1389: 30).
2-8- طرحواره‌های فرایندی گفتمان
پویایی نشانه‌ها در زنجیره‌ای کامل به دست می‌آید که چنین زنجیره‌ای فقط در شرایط فرایندی عمل نموده و قابل تحقق می‌شود. به همین علت است که نشانه‌ها در تعامل با یکدیگر، در چالش یا تبانی قرار می‌گیرند و فرایندی را ایجاد می‌کنند که مسئول مستقیم تولید معناست (شعیری، 1389: 34).
هر گفتمان دانش و اطلاعاتی در خود نهفته دارد که در پی انتقال آن به گفته‌خوان83 است. این همان چیزی است که جنبه‌ی ارزشی گفتمان از آن ناشی می‌شود. با این همه عمل گفتمان به انتقال مجموعه‌ای از آگاهی‌ها ختم نمی‌شود، زیرا هر گفتمان باید در گفته‌خوان باور به اطلاعات مندرج در گفته را ایجاد کند. گاهی پیش می‌آید که در طول گفتمان، موضع گفته‌خوان تغییر می‌کند. باور‌ها همیشه ثابت نیستند (شعیری، 1388: 54 و 55).
اکنون این سوال مطرح می‌شود که چه چیزی در شکل‌گیری باور و ستیز موثر است. بهترین و موثر‌ترین شیوه‌ی ایجاد باور، تاثیر بر عواطف و احساسات گفته‌خوان است. عقلانی‌ترین و عملی‌ترین مسائل وقتی که با حربه‌ی عاطفه و احساس همراه شوند نافذتر و موثرتر می‌شوند (شعیری، 1388: 56).
پایگاه حسی_ادراکی ایجاد کننده‌ی نوعی حضور است که بر اساس آن فضایی تنشی84 شکل می‌گیرد. در نظریه‌ی فرآيند تنشي گفتمان، مسئله‌ي رابطه‌ي بين عناصر نشانه_معنايي، به گونه‌ا‌ي متفاوت از گونه‌های ساختاری و تقابلی مطرح مي‌گردد. در واقع، به جاي اين‌كه ما رابطه‌هاي تثبيت‌شده‌ي تقابلي داشته باشيم، رابطه‌اي نوساني داريم كه مي‌تواند از صفر تا صد در نوسان باشد. رابطة تنشی حضور ” کسی” را در مطالعات نشانه‌ای وارد می‌کند. به عبارت دیگر، در این رابطه، کنش‌گری با بنيان‌هاي حسي_ادراكي در تعامل با دنیا قرار می‌گیرد (شعیری، 1389).
جهت‌گيري گفتمان جهت‌گيري قالبي از قبل تعيين‌شده با عناصر تثبيت يافته نيست. چنین تعبیری نشان می‌دهد که بر خلاف مفاهیم کلاسیک نشانه‌شناختی که کنش‌گر و کنش‌پذیر (ابژه) را دو دنیای متفاوت و مستقل یا رو در روی هم می‌داند، در مفهوم تنشی گفتمان این دو بدون هیچ برتری بر یکدیگر در تعامل کامل و حتی هم‌کنشی قرار دارند (شعیری، 1389).
مهم‌ترین طرحواره‌ی فرایندی در حوزه‌ی سخن، طرحواره‌ی تنشی است که دو بعد فشاره‌ای (قبض) و گستره‌ای (بسط) دارد. بر اساس چنین فرایندی، فشاره همان بعد عاطفی است که از حساسیت بالایی برخوردار است و گستره همان بعد هوشمند است که باعث گشایش، تعدد و فاصله می‌شود. تعامل بین این دو بعد، یا ما را به سوی فشار عاطفی هدایت می‌نماید و یا ما را با گستره‌ی شناختی مواجه می‌سازد. فشاره بالا85 در فرایند تنشی یعنی تحقق بعد عاطفی و گستره‌ی بالا در همان فرایند یعنی تحقق بعد شناختی.
يك دسته‌ي آن نشانه‌هاي كمي هستند كه داراي گستردگي زياد يا گستردگي كم هستند و دسته‌ي ديگر نشانه‌هاي كيفي هستند كه داراي فشاره‌ي بسيار بالا يا بسيار اندك مي‌باشند. به اين ترتيب، وقتي اين عناصر در گفتمان قرار مي‌گيرند نوعي رابطه‌ي كمي و كيفي از نوع نوساني را بوجود مي‌آورند كه به هيچ وجه تثبيت شده نمي‌باشند. کیفیت همان گونه‌ی عاطفی است كه حالات درونی کنش‌گران دارد و كميت همان گونه‌ی شناختی است كه برون را به تصوير مي‌كشد (شعیری، 1389).
براي نشان دادن هر چه بهتر اين رابطه‌ي نوساني و سیال، مي‌توان از محور x و y كمك گرفت. بر اساس نظریه ژاک فونتنی، طرحواره‌ی تنشی فرایند گفتمان چهار گونه دارد. این طرحواره از اصل محور x و y پیروی می‌کند. محور x همان محور قبض یا فشاره (دورنه) عاطفی است و محور y همان محور بسط یا گستره (برونه) شناختی. تعامل دو محور x و y به وجود آورنده‌ی چهار حالت زیر است:
2-8-1- طرحواره ی فرایندی افت یا تنزل تنش
در این حالت ما با افت یا کاهش فشار عاطفی و گسترش گونه‌های شناختی مواجهیم. این طرحواره ما را با فرایندی مواجه می‌سازد که می‌توان آن را به گذر از تکانه‌ی عاطفی یا هیجانی شدید به سوی نوعی گشودگی یا انبساط معنایی که همان گستره‌های شناختی هستند، تعبیر نمود (شعیری، 1389: 35). هر چه در محور x کاهش کیفیت و افت فشار عاطفی مواجه می‌شویم، در محور y با گستردگی و اوج عناصر کمی مواجه هستیم. به همین دلیل منحنی افت عاطفی بدست می آید (شعیری، 1389: 37). (نمودار 2-1)
2-8-2- طرحواره‌ی فرایندی افزایش یا اوج فشاره‌ی عاطفی
این طرحواره که نقطه‌ی مقابل طرحواره قبلی است ما را به سوی آنچه می‌توان آن را اوج حضور عاطفی یا فشاره‌ی بالا نامید، هدایت می‌کند. یعنی اینکه کلیه عناصر و نشانه‌های مطرح به گونه‌ای عمل می‌کنند که ما به سوی آنچه نقطه‌ی انفجار یا تکانه‌ی نهایی نامیده می‌شود، رانده شویم. این نقطه ی اوج عاطفی که خود بر راهبرد‌های نشانه-معنایی گسترده‌ی قبلی تکیه دارد، به نحوی بسیار فشرده معرف همه‌ی جریاناتی است که گفتمان قبل از آن در بر داشته است. در هر حال، افرایش فشار عاطفی با کاهش و محدودیت فضایی گستره‌های شناختی برخورد می‌نماید و نتیجه‌ی آن محوری با گستره‌ی شناختی پایین است (شعیری، 1389: 37-38). در این نمودار، هر چه عناصر کمی برروی محور y دچار افت می‌شوند، عناصر کیفی بر روی محور x رشد یافته و اوج می‌یابند. از این رابطه، منحنی صعود کیفی به دست می‌آید (شعیری، 1389: 39). (نمودار 2-2)
2-8-3- طرحواره‌ی فرایندی افزایش هم زمان قدرت فشاره‌ها و گستره‌ها
در این حالت، ما با افزایش هم زمان فشار بر روی محور عاطفی و رشد گستره‌ی شناختی مواجهیم. پس، بر روی دو محور حرکتی رو به رشد وجود دارد. پس در این فرایند، فشاره‌های عاطفی هم زمان با گستره‌های عاطفی قدرت می‌گیرند و راه صعود یا اوج را می‌پیمایند. یعنی اینکه، هر چه بر قدرت فشاره ها افزوده شود، به همان میزان بر قدرت گستره‌ها نیز افزوده می‌گردد و بالا رفتن یکی سبب کاهش یا افت قدرت دیگری نمی‌شود. به عبارت دیگر هیجانات و منطق شناختی پا به پای یکدیگر پیش می‌روند و رشد فشاره‌ها با رشد گستره‌ها همراه است (شعیری، 1389: 40). مشاهده می‌شود که یک عامل کمی که همان گستره‌ی شناختی است، وجود دارد که تقویت آن سبب تقویت عامل کیفی یعنی فشاره‌ی عاطفی می‌گردد. دو جریان عاطفی و شناختی در تعامل با یکدیگر قرار می‌گیرند و به این ترتیب فرایند تنشی سخن تحقق می یابد (شعیری، 1389: 41-42).
این محور نشان دهنده‌ی رشد یکسان گونه‌ی عاطفی و گونه‌ی شناختی است. به همین دلیل رابطه‌ای که بدست می‌آید، رابطه‌ی هم سو نامیده می‌شود. به عبارت دیگر، به همان میزان که عناصر کیفی بر روی محور x رشد می‌یابند، عناصر کمی نیز بر روی محور y رشد یافته و اوج می‌گیرند. از این رابطه هم سو، منحنی صعودی هم سو به دست می آید (نمودار 2-3).
2-8-4- طرحواره‌ی فرایندی کاهش هم زمان قدرت فشاره‌ها و گستره‌ها
در این فرایند به همان اندازه که از قدرت و اهمیت فشاره‌ها کاسته می‌شود، گستره‌ها نیز قدرت و اهمیت خود را از دست می‌دهند. شاید در بسیاری از موارد این کاهش قدرت به گونه‌ای باشد که نوعی بی‌ارزش عمومی بر دنیای گفتمان حاکم گردد. گویا دیگر چیزی به نام ارزش وجود ندارد (شعیری، 1389: 42). پس می‌توان نتیجه گرفت که در روند کاهش قدرت فشاره‌ها و گستره‌ها توامان با افت بعد عاطفی و بعد شناختی مواجهیم. هر چه از قدرت یکی کاسته شود از قدرت دیگری نیز کاسته می‌شود و سیری نزولی برروی محور x و y حاکم است. پس فرایند تنشی حاکم بر این گفتمان فرایندی با سیر نزولی است. محور زیر نشان می‌دهد که محدودیت و بستگی فضا، سردی و رکود عاطفی و هیجانی را به همراه دارد. باز هم در اینجا رابطه‌ای مستقیم اما از نوع کاهشی مطرح است. منحنی بدست آمده در این نمودار سقوط هم زمان عناصر کمی و کیفی را نشان می‌دهد (شعیری، 1389: 43و44). (نمودار2-4)
2-9- بعد شناختی گفتمان
از دیدگاه نشانه-معناشناسی شناخت جریانی تعاملی است که نه تنها به طور دائم در حال تکثیر است، بلکه همان چیزی است که عوامل درگیر با آن از شرکای آن محسوب می‌گردند. چرخه‌ی شناخت عبارت است از تولید، انتقال، دریافت، بازتاب، پذیرش، رد، کندی و سرعت عرضه، تغییرات، تداوم و یا حذف و جایگزینی و همان طور که گفتیم هر یک از شرکا در تمام یا بخشی از آن سهیم‌اند. از منظر گفتمان، شناخت جریانی فعال است که موجب بروز راهکارها یا شگردهایی زبانی می‌گردد. این شگرد‌ها دائما در حال تولید، تکثیر، جابجایی، دگرگونی، حذف، جایگزینی یا زایش گونه‌های شناختی دیگر هستند. بر این اساس، دیگر نمی‌توان شناخت را فقط عنصری برای انتقال اطلاعات دانست، بلکه باید آن را به جریانی دانست که با تاثیر‌گذاری بر اطلاعات، منحرف یا کامل نمودن آن یا تغییر جهت دادن در چرخه‌ی انتقالی آن، عمل می‌نماید (شعیری، 1389: 51).
2-9-1- بازی‌های شناختی: مجابی86 و تفسیری87
در جریان شناختی باید به دو ابزار مهم تاثیر‌گذاری شناختی یکی مجابی و دیگری تفسیری اشاره نمود. بارزترین تفاوت گونه‌ی مجابی و تفسیری در این است که در اولی عامل اصلی و موثر همان سخن‌پرداز است، در حالی که در دومی، عامل موثر و اصلی سخن یاب است (شعیری، 1389: 64).
عمل مجاب نمودن ابزاری شناختی است که بسیاری از گفتمان‌ها از آن سود می‌جویند (شعیری، 1389: 64). مجاب نمودن عملی است که می‌تواند از شیوه‌های گوناگونی سود جوید. هر گفتمانی نیز، اعم از کلامی و غیر کلامی قادر به ارائه و پرورش این شیوه‌هاست، مجاب نمودن از طریق ایجاد وسوسه، دلربایی، تهدید، ترس، تحریک و اغوا شیوه‌های مختلفی از عمل مجاب‌سازی هستند.
ابزار شناختی دوم تفسیری خوانده می‌شود که در آن گفته یاب عمل گفتمانی را مورد تفسیر قرار می دهد و به فعالیت شناختی می پردازند .
پس می توان نتیجه گرفت که گونه‌ی مجابی و تفسیری دو ابزار از بازی شناختی هستند که هر یک به نوبه‌ی خود گفته‌پرداز و گفته‌یاب را به بازی می‌گیرند (شعیری، 1389: 65).
ژاک فونتنی معتقد است که ساختارهای شناختی از جریاناتی حسی-حرکتی نشئت می‌گیرند که امکان هدایت کنش از طریق احساس و ادراک را فراهم می‌سازند. پس جریانات حسی-ادارکی قادر به تغذیه گونه‌های شناختی و هدایت کنش‌های گفته‌ای هستند. همین جریان حسی-حرکتی است که سبب هشدار به کنشگر و ایجاد حساسیت در او می‌شود. خود هشدار نیز عنصری کاملا شناختی است که در اینجا ضامن اجرای عملیات و به نتیجه رسیدن آن می‌شود (شعیری، 1389: 70).
2-9-2- زاویه دید88 و شناخت
آنچه مبحث زاویه دید را با شناخت مرتبط می‌سازد، جهتمند بودن آن است. هر گاه پای زاویه دید به میان می‌آید، دید خود را به سمت و سویی خاص معطوف می‌نماید. به همین دلیل است که زاویه دید را جهت‌دار می‌دانیم. بی شک، جهتمندی زاویه دید حکایت از مسیر توجه یا سیر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره ایجاد باور، فضای رقابتی، نظام اجتماعی، فشاره گفتمانی Next Entries پایان نامه درباره زبان قرآن، قرآن کریم، روح انسانی، دانش و آگاهی