پایان نامه درباره شکاف دیجیتال، فناوری اطلاعات، جامعه اطلاعاتی

دانلود پایان نامه ارشد

دیجیتالی یکی از راه هایی است که نابرابری ها در یک جامعه اطلاعاتی را اندازه گیری می کند.(چوا ، شی 23،2011)
شکاف ديجيتالي به معناي وجود نابرابري در دسترسي و استفاده از فناوريهاي رسانه‌اي بين کشورهاي توسعه يافته و عقب مانده است. البته ناگفته نماند که با گسترش استفاده از اين فناوري ها پاي شکاف ديجيتال از محدوده بين کشوري، به داخل کشورها نيز کشيده شده است و طبق تعريف سازمان همکاريهای اقتصادي و توسعه(24OECD,2001)؛ شکاف بين افراد، خانوارها، صاحبان حِرَف و مناطق جغرافيائي در جايگاه هاي مختلف اقتصادي اجتماعي در دسترسي و استفاده از تکنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي به شکاف ديجيتالي موسوم است (نورایی، 1385). مطالعه در مورد شکاف دیجیتالی یک مسئله جنجال برانگیز ، نه تنها در دانشگاهها بلکه در سیاست، اقتصاد و آموزش و پرورش می باشد . اگر چه شکاف دیجیتالی باعث افزایش بسیاری از تحقیقات تجربی در این مورد شده است،هنوز هم توافق کمی بین پژوهشگران در مورد چگونگی ارزیابی و اندازه گیری آن وجود دارد. از نظر علمی ، شکاف دیجیتالی دارای سه بعد می باشد: شکاف در دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات– استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات – و برنامه های کاربردی فناوری اطلاعات و ارتباطات(اتول25،2001)
2-7 : تاریخچه شکاف دیجیتالی
“شکاف دیجیتالی” یکی از پدیده های اجتماعی دوره ماست که بیشترین بحثها را داشته است. علاوه بر این یکی از مبهمترین و پیچیده ترین بحث ها نیز به شمار می رود.
قبل از شکاف ديجيتالي در دهه 1990 ، از شکاف آنالوگي که اشاره به وجوه تمايز در دسترسي به رسانه هايي نظير راديو و تلويزيون بود نام برده مي شد. پس از آن هنگامي که اينترنت به طور گسترده به عنوان بزرگترين شکاف اطلاعاتي شناخته شد. شکاف ديجيتالي اولين بار در سال 1999 مطرح شد.( افشار کهن،1388: 83) طبق نظر ایروینگ26 اصطلاح شکاف دیجیتالی از یک منبع ناشناخته گرفته شده است نزدیکترین حدسی که ایروینگ برای منشا این واژه دارد، مربوط به جاناتان وبر و ایمی هارمون27 در لوس آنجلس تایمز است که استفاده از این اصطلاح را در 1996 شروع کرده و تفاوت عقاید مربوط به فن آوری های جدید را به این عنوان نامیدند. اما این انتخاب بدون پیچیدگی نیست. اندی کاروین عضو اتحادیه بنتون با این نظر موافق است که هارمون ممکن است یکی از اولین ژورنالیستهایی باشد که این اصطلاح را به طور گسترده به کار برد. اما وی معتقد است در پاسخ به نظر ایروینگ باید گفت که سال 1996 ” برای وی کمی جدیدتر از آن است که بتواند جعلش کند ” . در سال 1999 بود که این اصطلاح در “سقوط از شبکه” NTIA 28دیده شد. در این گزارش شکاف دیجیتالی اینگونه تعریف می شود: فاصله بین کسانی که دسترسی به فن آوریهای جدید دارند و کسانی که این امکان را ندارند. در این حالت، شکاف دیجیتالی گونه ای از نابرابری اقتصادی-اجتماعی را نشان می دهد که با میزان دسترسی یک فرد به فناوری اطلاعات و ارتباطات از هم متمایز می شوند(گانکل29،2003: 504)
2-8: سطوح شکاف دیجیتالی
تحقیقات در مورد شکاف دیجیتالی در در جه اول به دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات تمرکز دارد.(اندرسون 30، بیکسون31،لاو32و میچل33 1995 ، گریک200434، کتز 35 و رایس36 2002، ،نوریس37 2001،شوفر38و هاستینگ392002).ارتباط جمعیتی و استفاده ا ز اینترنت یکی از پرسشهای تحقیقاتی عمده ای در زمینه شکاف دیجیتالی است .پدیده هایی از این دست می تواند به عنوان “شکاف دیجیتالی سطح اول ” نامیده شود.(دیوان 40، ریجینز41،2005 ) در تعریفی دیگر شکاف دیجیتالی اولیه ویا سطح اول را در دو نوع دسترسی و کاربرد تفسیم نموده است در تعریف دسترسی آمده است : شکاف دیجیتالی به تفاوت بین کسانی که به اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی دارندو کسانی که ندارندگفته می شود.ودر مورد کاربرد: شکاف دیجیتالی به تفاوت بین کاربران و غیر کاریران اینترنت تعریف می شود(.موسسه کادو،2004 ) . در” شکاف دیجیتالی سطح دوم” به سئوال در مورد توانایی و مهارت های مختلف در استفاده از اینترنت و استفاده از مزایای دولت الکترونیک پاسخ داده می شود.(دیماجیو42،هارجیتایی43، نیومن 44و روبینسون45،2001، هارجیتایی،2002 ،2003به نقل از دونات ،2009) . در تعریف موسسه کادو شکاف دیجیتالی سطح دوم به تفاوت بین کاربران اشاره دارد.در این تعریف تفاوت بین کاربران تولیدی و مصرف کننده محتوا ی اطلاعاتی اینترنت و همچنین به تفاوت بین کاربران قدرتمندو کاربران منفعل را بررسی می نماید.و بعد سوم شکاف دیجیتالی که در مورد آن کمتر پژوهش شده است ، اتخاذ فناوری نوین یعنی نگرش نسبت به اینترنت است. گرچه این نگرش نفش مهمی در اتخاذ یادگیری چگونگی استفاده از رسانه های جدید می باشد. (برندوینر46،2009: 38 ).
2-9: شاخص های شکاف دیجیتالی
شکاف دیجیتالی با شاخصهای متفاوتی سنجیده می شود، از جمله دسترسی به تکنولوژ یهای اطلاعات و ارتباطات مانند تلفن، تلفن سیار و اینترنت و پخش ماهواره یی برنامه های رادیویی و تلویزیونی، حجم تجارتICT الکترونیک و امثال آن، جامعترین شاخصی که برای مقایسه کشورها و شناخت این شکاف ارایه شده، شاخصی است که بانک جهانی ارایه کرده است، به نامISI47 یعنی شاخص جامعه اطلاعاتی که شامل 23 متغیر است )گزارش 2001 ،ISI (
این متغیرها در چهار زیرساخت به شرح زیر طبقه بندی شده که توانایی شهروندان هر کشور را برای مبادله اطلاعات در داخل و خارج از کشور می سنجند:(جدول 2-1)
1- زیر ساخت رایانه 2- زیر ساخت اینترنت 3- زیر ساخت ارتباطات 4- زیر ساخت اجتماعی
در بخش رایانه : نسبت تعدادرایانه ها به خانواده ها در هر شهر یا کشور چقدر است؟ چقدر در این زمینه بودجه در نظر گرفته می شود؟
در بخش اینترنت: توجه به حجم تجارت الکترونیکی، تعداد کاربرانی خانگی اینترنت یا میزان استفاده آن در دانشگاه ها و مدارس ارزیابی می شود.
در بخش ارتباطات : به بررسی امکانات مخابراتی و تعداد خطوط تلفن ،میزان گسترش فیبر نوری و… توجه می شود.
در بخش اجتماعی : تعداد دانش آموزان و دانشجویانی که از اینترنت استفاده می کنند، نرخ مطالعه و میزان آزادی مطبوعاتی و مدنی مورد بررسی قرارمی گیرد.اخیرا علاوه بر موارد فوق به زیر ساخت پنجمی تحت عنوان زیر ساخت فرهنگی نیز توجه می شود.
در بخش فرهنگی: به میزان گرایش مردم به تعصبات ، سنگ فکری ها ، نوگرا یا سنتی بودن آنها توجه می شود. در واقع در این زمینه با بررسی های کیفی به میزان علاقه مندی مردم به نو شدن و نو بودن پرداخته می شود.( ناظری، 1388 )
جدول 2-1: شاخص های شکاف دیجیتالی
زیر ساخت
شاخص ها
زیر ساخت
شاخص ها

1-زیر ساخت رایانه
-سرانه PC 48نصب شده
-تعداد PC نصب شده بر حسب خانوار
– pcهای حمل شده تجاری و دولتی/برحسب نیروی کار حرفه یی
PC-های حمل شده آموزشی/برحسب دانشجو و استاد
-درصد PC های شبکه شده
-مخارج نر م افزار/ سخت افزار

3-زیرساخت ارتباطات

– تعداد خطوط تلفن/خانوار
– هزینه تلفنهای داخلی
– سرانه مالکیت گیرنده تلویزیون
– سرانه مالکیت گیرنده رادیو
– سرانه مالکیت دستگاه نمابر
– سرانه مالکیت تلفن همراه
– مشترکان تلویزیون سیمی

2-زیرساخت اینترنت
– حجم تجارت الکترونیکی
– تعداد کاربران خانگی اینترنت
– تعداد کاربران اینترنت در کسب و کار
– تعداد کاربران اینترنت در سازمانهای آموزشی
4-زیرساخت اجتماعی

– تعداد دانش آموزان متوسطه
– تعداد دانش آموزان دبیرستان
– نرخ خواندن روزنامه
– آزادی مطبوعات وآزادی مدنی

2-10: عوامل موثر بر شکاف دیجیتالی
عوامل متعددی در ایجاد شکاف دیجیتالی موُثرند . کاستلز(2001 ) دراین زمینه ، از عواملی مانند درآمد ، تحصیلات ،قومیت ، سن ، پایگاه خانوادگی و توانایی و ویلسون (2006 )از متغیر های جنسیت ، موقعیت جغرافیایی، درآمد ، تحصیلات ، شغل ، و قومیت نام می برد. ون دیچ (2005) استدلال می کند که وضعیت فرد (سن، جنسیت ، قومیت، هوش، شخصیت ، سلامتی و توانایی)و دسترسی اولیه به سرمایه ُ زمانی ، مادی، ذهنی، اجتماعی و فرهنگی در این راستا مهم تلقی می شود. (زمانی، افشار کهن،1388: 84 )
عواملی که در استفاده نکردن از فناوری اطلاعات و ارتباطات وجود دارد ،که این عوامل بر عوامل درک کننده فناوری استوار است که شامل: یک “موانع نهفته ” و دو ” موانع آشکار”. موانع نهان بدین معنی است که فرد اینترنت را بی ثمر می داند و آنرا درک نمی کند و هیچ علاقه ای به استفاده از اینترنت ندارد. موانع آشکار : شامل فقدان سواد رایانه ای ، عدم اگاهی و هزینه ها می باشند. (دونات ،2009 )
به نظر رائو49 نیز ابعاد مختلفی از شکاف دیجیتالی مانند : سطح اقتصادي افراد، رفاه اقتصادي ملتها، نژاد، سن جوانی یا پیري، روستایی یا شهري، جنس، موقعیت جغرافیایی، جنبه هاي کمی و کیفی و دسترسی به اینترنت از طریق شمار ه گیري و پهناي باند وجود دارد. (رائو، 2005،392)
بنابراین می توان گفت که شکاف دیجیتالی از عواملی مانند درآمد ، سطح تحصیلات ، جنسیت، سن، آموزش ، نگرش ، میزان توانایی و مهارت در استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات،سوادرایانه ای، میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات ،میزان تسلط به زبان انگلیسی و…تاثیر می پذیرد .( والتز50،2011 )
2-10-1: درآمد و اقتصاد:
يكي از علل مبنايي شكاف ديجيتالي، در بستر نامتوازن تكنولوژيك كشورها و مناطق مختلف نهفته است؛ چرا كه فناوري اطلاعات و ارتباطات نيز همانند ساير فن آوري ها، ارتباط تنگاتنگي با رشد اقتصادي و تكنولوژيك دارد . به ميزاني كه هر منطقه در اقتصاد جهاني سهم كم تري از صنعت و تجارت دارد، به همان ميزان در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات نيز عقب مانده تر است. بديهي است يك نوع خاص از تكنولوژي مانند فناوري اطلاعات و ارتباطات بدون نياز به انواع ديگر تكنولوژي نمي تواند به صورت جزيره اي در يك منطقه رشد داشته باشد )دهقان،1386: 135). مسئله ی شکاف دیجیتالی مرتبط با توانایی افراد و گروه ها به رقابت در شرایط افتصادی است .
سياستمداران و دست اندركاران تجارت و بازرگاني جملگي عنوان كرده اند كه شكاف ديجيتالي بين جهان فقير در حال توسعه و غرب غني پيشرفته از عمده ترين چالشهاي اقتصادي قرن به شمار مي رود. در همين راستا مجمع عمومي سازمان ملل در ژوئن 2002 اعلام نمود كه شكاف ديجيتالي احتمالاً بسياري از كشورهاي درحال توسعه را از نظر اقتصادي در حاشيه قرار خواهد داد. حتي اگر ملتهاي فقير آنقدر شانس بياورند كه باسواد شوند و به يك زبان عمده تكلم كنند كاربري ايشان از اينترنت در زمينه فعاليت هايي چون بازرگاني بعلت نبود كارت اعتباري، احتمالاً محدود خواهد شد چه برسد به اينكه بخواهند در محله هاي خود مايحتاجشان را به كمك اينترنت تهيه كنند.
(روچ51،2001 ) زیرساخت های ضعیف ارتباطات راه دور در کشورهای در حال توسعه به عنوان یک مانع عمده در دسترسی به اطلاعات عمل می کنند. عواملي چون هزينه هاي دسترسي به اينترنت و هزينه تلفن براي اتصال به شبكه جهاني اينترنت و در نتيجه استفاده از اين فناوري نو نقش كليدي ايفا مي كند. هر اندازه هزينه هاي دسترسي و تلفن پايينتر باشد امكان استفاده از اينترنت بيشتر خواهد بود. .) خاصه، سعادت،1385) هزینه دسترسی به پهنای باند ارتباطات راه دور بین المللی متغیر است. این هزینه در کشورهایی مثل غنا 2500 دلار و کنیا 8000 دلار می باشد. در ایالات متحده هزینه 40 ساعت دسترسی به اینترنت حدود 20 دلار و در اروپا همان مقدار دسترسی 45دلارهزینه دارد. در حالی که هزینه پنج ساعت دسترسی به اینترنت درماه در افریقا ( بدون احتساب هزینه تلفن) 60 دلار است . در مورد هزینه های کامپیوتر و سخت افزار نیز وضع به همین منوال است به طوری که کامپیوترهای شخصی در افریقا حداقل پنجاه درصد گران تر از امریکاست
2-10-2: نسل و شکاف دیجیتالی
جامعه متشکل از گروه هایی از افراد و نسل هایی است که در تعامل با یکدیگر حیات

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره فناوری اطلاعات، شکاف دیجیتال، جامعه اطلاعاتی Next Entries پایان نامه درباره شکاف دیجیتال، سواد رایانه ای، فناوری اطلاعات