پایان نامه درباره شکاف دیجیتال، سواد رایانه ای، فناوری اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعی را شکل می دهند. نسل در حوزه جمعیت شناسی چنان که دایره المعارف علوم اجتماعی آن را تعریف می کند، به گروهی از افراد اطلاق می شود که مرحله اي از حیات را با یکدیگر آغاز کرده یا پایان داده باشند. گروهی که در یک زمان فارغ التحصیل می شوند، گروهی که در یک زمان بالنسبه نزدیک به هم به دنیا آمده یا ازدواج کرده اند (ساروخانی، 1370 ). به عقیده روان شناسان بین بینشها، منشها و خواسته هاي دو نسل، تفاوت وجود دارد.
شتاب تغییرات و تحولات عظیمی که در جامعه مدرن امروز به وقوع می پیوندد، گسست بین نسل ها را افزایش داده، سبب می شود علائق و سلایق نسل امروز با نسل پیشین به لحاظ اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی تفاوتهاي فاحشی داشته باشد. شکاف نسلی مفهومی است که اختلاف فاحش روانی، اجتماعی و فرهنگی و تفاوت معنا دار در بینش و آگاهی، باورها، تصورات، انتظارات، جهت گیري هاي ارزشی و الگوهاي رفتاري میان دو نسل همزمان در یک جامعه را مورد توجه قرار می دهد (توکل و قاضی نژاد، 1385 ، به نقل ازحریری،زمانی راد،1390). بخشی از این تفاوت ها ناشی از شناخت و بهره گیري از فناوریهاي نوین است که در گذشته با این وسعت و فراگیري در اختیار همگان نبوده است. همین تفاوت در دسترسی و بهره گیري از فناوري هاي اطلاعاتی و ارتباطی است که بحث شکاف دیجیتالی در بین نسل ها را مطرح می کند. به گزارش “جکسون” در سال ٢٠١٠ بعد از گذشت یک دهه استفاده از رسانه هاي جدید از انحصار جوانان خارج شده و استفاده میانسالان 50 تا 65 سال از اینترنت رشد بی سابقه اي داشته است. (جاکسون52، ٢٠١٠) با این حال، جوانان از فناوري هاي نوین اطلاعاتی و ارتباطی در سطحی بالاتر و به شیوه اي متفاوت از نسل پیشین، استفاده می کنند(جانکو53 ، کاتان54،2011، به نقل ازحریری،زمانی راد،1390)
شیفتگی نسل جوان به مظاهر فناوري اطلاعات و ارتباطات و استفاده گسترده آن ها از این فناوري ها کم و بیش در همه جوامع به نحو محسوسی مشاهده می شود. دسترسی گسترده به فناوري اطلاعات امروزه به عنوان تفاوت اساسی نسل جوان امروز با نسل بیست سال گذشته قلمداد می شود.(دیکر55،2010) برخی پژوهشها ( آنی56 و همکاران ،2007 وسوکر 57٢٠٠۵ ( یکی از جنبه هاي شکاف دیجیتالی را عامل سن دانسته اند. یافته هاي برخی پژوهش هاي دیگر حاکی از نقش مؤثر تفاوت سنی(کلوژن58، 2000، وایت 59و ویترال602000)در میزان فعالیت هاي رایانه اي افراد است؛ به این ترتیب که در افراد مسن تر، دانش و علاقمندي به رایانه کمتر از جوان تر هاست. پژوهش “فلاناگین”61 و “متزجر”62 نیز نشان داد که افراد مسن کمترین میزان پذیرش و استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات را دارند و بخش قابل ملاحظه اي از آن ها به کلی از جامعه اطلاعاتی کنار گذاشته شده اند(حریری،زمانی راد،1390) پژوهش “چوآ” و “شی” نیز رابطه معنی دار سن را با نگرش نسبت به رایانه تأیید نموده است.(چوا، ، شی،2011).
2-10-3: جنسیت و شکاف دیجیتالی
اهمیت پرداختن به موضوع توانمندسازی زنان به عنوان نیمی از جمعیت جهان و شرکت آنها در فعالیت‌های اجتماعی با استفاده از فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی در اسناد مربوط به اجلاس‌های جهانی دربارۀ جامعه اطلاعاتی مورد تأکید قرارگرفته است. چنانچه نتایج پژوهش‌ها حاکی از وجود شکاف دیجیتالی جنسیت (نابرابری در دسترسی به فناوری‌های نوین بین زنان و مردان) درکشورهای در حال توسعه است. در متن شکاف دیجیتالی؛ شکاف جنسیتی به طور فزاینده ای مورد توجه است، به این معنی که اگر دسترسی و استفاده از فناوری‌های اطلاعات پیوند مستقیمی با توسعه اقتصادی و اجتماعی دارد پس باید این اطمینان حاصل شود که زنان در کشورهای در حال توسعه اهمیت فناوری‌های مذکور را درک کرده و آنها را مورد استفاده قرار می‌دهند. (صراف، 1385: 43)تاثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی در دسترسی افراد به فناوری نوین، بر زنان جامعه بیشتر از مردان است، زیرا در بیشتر جوامع ، زنان نسبت به مردان از نظر آموزش، منابع مالی، مکان ، فرهنگ،و مهارت در سطح پایین تری قرار دارندو ازامکانات کمتری برخوردارند.(باستانی ، میزبان،1386: 49 )
رزا پلگادو63از انجمن “جامعه اینترنتی” می گوید که اکثریت زنان در کشورهای در حال توسعه در نتیجه فقدان سواد رایانه ای و غالبا کمبود آموزشی از فرصت های حائز اهمیت شغلی وتحصیلات تکمیلی باز می مانند. هرچند فناوری اطلاعات و ارتباطات این قابلیت را دارد که مشاغلی را برای بهبود زندگی زنان فراهم کند ، غالبا گزارش ها یادآور می شود که بطور کلی زنان نسبت به کسب درآمدهای پایین تر ، بیکاری بیشتر وتمرکز درمشاغل کم مهار ت تر ادامه می هند. در مورد استفاده ار اینترنت هم شکاف دیجیتالی بیشتر از سایر بخش هاست . (زارعیان:3)
طبق گزارش ITU در سال 2011 از نظر شکاف جنسیتی در استفاده از اینترنت: در ایران :در سال 2009 ، مردان با 4/15 درصد و زنان با 7/11درصد دارای شکاف جنسیتی در حدود 7/3- درصد می باشند . بیشترین شکاف جنسیتی در استقاده از اینترنت درکشور ترکیه در سال 2010، با اختلاف 2/20- بین زن ومرد(زنان با 9/29درصد ومردان با1/50 درصد) ، و کمترین شکاف جنسیتی در استفاده از اینترنت را کشور استرالیا (2009)دارد که زنان در این کشور7/78درصد و مردان 2/78درصددارای اختلاف 4/.-درصد می باشند. (آی تی یو، 2011: 117)(جهت کسب آگاهی از جزئیات بیشتر به جدول1 در پیوست مراجعه نمایید.)
2-10-4: سواد رایانه ای
تحقیقات نشان داده است که در کنار دسترسی، سواد رایانه ای نیز در میزان استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات از عوامل مهم در یک جامعه به حساب می آید.(توینر،دونات ،2008) “سواد” به عنوان توانایی خواندن و پردازش فکری اطلاعات به دست آمده از طریق خواندن متن تعریف شده است و سواد رایانه ای را می توان اینگونه تعریف نمود:
توانایی استفاده از رایانه و نرم افزار های مربوط برای اجرای کاربردها را سواد رایانه ای گویند.(منتظری و همکاران ،1386 :112) سواد رایانه ای تداعی کننده نوعی مهارت است که متضمن کارایی در تعدادی از کاربرد رایانه های امروزی ،مثل واژه پردازی و پست الکترونیک است (معنوی،1383 ،57 ).دونالد نورمن طرح چهار سطحی را برای سواد رایانه ای پیشنهاد کرد: نخستین سطح تسلط بر مفاهیم کلی و پایه بود.سطح دوم ، دانستن چگونگی استفاده از رایانه و انجام کار مفید با آن بود.سطح سوم سواد رایانه ای ، توانایی برنامه ریزی و سطح چهارم ، شناخت علم رایانه یا جایی که تخصص آنجاست می باشد.(ساولاینن،1383 ،به نقل از زمانی ، افشار کهن، 1388 :88 )
2-10-5: مهارت و شکاف دیجیتالی
شكاف ديجيتالي همچنين به عوامل ديگري مانند تفاوت در مهارت های دیجیتالی بستگي دارد. تغییرات درجامعه خواستار مهارت های جدید است ، به ویژه مهارت در استفاده از اینترنت که یکی از مهم ترین وسایل ارتباطی در جامعه معاصر می باشد.از آنجا که مقدار رو به رشد اطلاعات بر روی اینترنت باعث افزایش وابستگی مردم به اطلاعات می شود. مهارت استفاده ار اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات در حال حاضر به عنوان دارایی های حیاتی در نظر گرفته می شود. (ون دایک ، وند دارسن:2010: 893)
در تعبيري ساده و روان چنين مي توان گفت كه ظاهرا دسترسی به اینترنت به تنهایی برای برانگیختن اکثریت افراد برای استفاده ار اینترنت کافی نیست. یافته ها نشان می دهد که به ویژه در کشورهای توسعه یافته دلیل اصلی برای استفاده کم از اینترنت مسئله ی تسلط و مهارت کاربران است.(دونات، برند واینر،کرسچ باوم،2009 ) بنابراین در صورت تمهيد تمامي مقدمات سخت افزاري استقرار فناوري اطلاعات و ارتباطات در يك منطقه، چنانچه افراد مهارت لازم براي استفاده از اطلاعات و همچنين توليد و عرضه اطلاعات موردنياز آن منطقه را نداشته باشند، فناوري اطلاعات و ارتباطات چندان كارا نبوده و به عبارت ديگر، در جريان دسترسي مؤثر واقع نشده است. با اين توضيح مشخص مي شود كه اساساً عامل مهارت همانند ساير اركان توسعه، بر فناوري ارتباطات و اطلاعات نيز مؤثر مي باشد . اين تأثير هم در حيطه استفاده و كاربرد و هم در سطح توليد و استقرار اطلاعات و فناوري مربوط به آن قابل تشخيص است.(دهقان،1386: 137)
استین64و لاروز65(2000) کا ربا اینترنت را نیازمند به توسعه دادن مجموعه ای از مهارت ها می دانند این مهارت ها عبارتنداز ایجاد و حفظ یک اتصال اینترنتی پایدار، یادگیری چگونه حرکت کردن بین صفحات در اینترنت، و جستجو برای اطلاعات مفید و مورد نظراست.
ون دایک (2005) مهارتها را به چهار مهارت تفسیم می کند که عبارتند از:مهارت های عملیاتی(مهارت کار با رایانه و شیکه سخت افزار و نرم افزار )، مهارت های اطلاعات رسمی (توانایی درک و رسیدن به ویژگی های رسمی رایانه و یک شبکه از قبیل ساختار فایل و لینک )، مهارت های اطلاعات اساسی(توانایی برای پیدا کردن، انتخاب، پردازش و ارزیابی اطلاعات در منابع خاص از رایانه ها و شبکه)، و مهارت های تکنیکی(ظرفیت استفاده از اطلاعات به عنوان ابزار برای اهداف خاص و برای هدف کلی بهبود موقعیت در یک در جامعه). وقتی این مهارتها به طور نامساوی در میان مردم تفسیم شود عوافب ناشی از این نابرابری مهارت حتی ممکن است نابرابری های اجتماعی (وایت66، مانون67،2007،ون دایک 2005) را تشدید کند. .( ون دایک ، وندارسن:2010: 895)
2-10-6: نگرش نسبت به فناوری اطلاعات و ارتباطات
علت ديگر شکاف دیجیتالی را مي توان در ابعاد فرهنگي و نظام شخصيتي و نگرش افراد جست و جو كرد. گوردون آلپورت (1935) نگرش را چنین تعریف کرده است: «نگرش یک حالت آمادگی ذهنی و عصبی است که از طریق تجربه سازمان می یابد و بر واکنش خود نسبت به تمامی موضوعات و موقعیتهای وابسته به نگرش تأثیر مستقیم و پویا برجای می گذارد»
الخالدی 68وال جابری69 (1998)معتقدندکه نگرش تشکیل شده است از احساسی که افراد دارند (اجزاء عاطفی) ، باور، (قطعات شناختی)، و برنامه ریزی برای انجام این کار ( اجزاء رفتاری) .( چوآ،شی،2011 :1516)
مبناي اين بحث در فرآيند جامعه پذيري نهفته است . فرآيند جامعه پذيري جرياني است كه طي آن يك فرد بخش عمده اي از نظام ارزشي و عناصر فرهنگي جامعه خويش را دروني كرده و به عنوان جزيي از نظام شخصيتي خود قرار مي دهد . طي اين فرآيند ، مسائل سطح كلان جامعه مانند فرهنگ يا نظام آموزشي با مقتضيات سطح خرد يا نظام شخصيتي افراد در هم مي آميزد . عاملي كه در اين بين رخ مي نمايد، گزينش هاي ارزشي و نگرشي افراد است كه طي جامعه پذيري از فرهنگ ، متأثر شده و انتخاب هاي ر فتاري افراد را شكل مي دهد . تأثير اين عامل در توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات اصولاً به انتخاب ها و ترجيحات افراد برمي گردد كه فارغ از فرهنگ جامعه نيست؛ يعني در بسياري موارد افراد، اساساً فناوري اطلاعات و ارتباطات را به عنوان يك انتخاب مرجع نمي پذيرند و با وجود بسط تمامي مقدمات سخت افزاري و امكان مالي براي كار با اينترنت، تن به اتصال و كار با شبكه نمي دهند .
اگر اين فرضيه را بپذيريم كه اينترنت فضاي فرهنگي و ارزشي خاص خود را دارد، در بسياري از موارد چنين فضايي با باورها و ارزش هاي افراد همسو نيست . اين عامل به ويژه در برخي مناطق جهان كه بنيان هاي سنتي مبتني بر استحكام نهاد خانواده همچنان استوار باقي مانده است، بسيار عامل تأثيرگذاري خواهد بود . (دهقان،1386: 137)
2-10-7:میزان تسلط بر زبان انگلیسی
از ابعاد ديگر فرهنگ، زبان نيز نقش قابل ملاحظه اي در توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات دارد. واضح است كه تكنولوژي بر روابط اجتماعي تا حد زيادي استوار است و با وجود گسترش ابعاد مختلف جهاني شدن، هنوز تفاو ت هاي زباني به عنوان مانع عمده در روابط اجتماعي ايفاي نقش مي كنند . (دهقان ،1386 )در حالي كه زبان غالب در شبكه جهاني، زبان انگليسي است، بسياري از زبان هاي محلي و منطقه اي اصولاً هيچ سهمي از اطلاعات موجود در شبكه را به خود اختصاص نداده اند.بنابر این تنها معدودی از افراد دنیا قادرند به یک زبان جهانی گفتگو کنند.(باستانی ، میزبان، 1386

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره شکاف دیجیتال، فناوری اطلاعات، جامعه اطلاعاتی Next Entries پایان نامه درباره فناوری اطلاعات، شکاف دیجیتال، عوامل اجتماعی