پایان نامه درباره شازده احتجاب، سرچشمه ها

دانلود پایان نامه ارشد

بسياري از نويسندگان داستان هاي ذهني، به خوبي قابل تشخيص است”(همان:51).
2-10-2 دوروتي ميلر ريچاردسون : “در همان روزها که پروست دو جلد نخستين از اثر هشت پاره اي خود را منتشر مي کرد ، زني انگليسي،که يکي از پيروان سرسخت و فعال نهضت آزادي زنان بود، نگارش داستاني را آغاز کرده بودکه سرانجام در دوازده جلد به نام “زيارت” انتشار يافت. جلد اول اين کتاب در سال 1915 و آخرين جلد آن درسال 1938 به چاپ رسيد”(بيات،1390، 40-41).
در اين رمان، که به وصف افکار و ذهنيات زني به نام ميريام هندرسون مي پردازد، خواننده از آغاز خود را درون ذهن او مي يابد.
“شيوه روايت اين رمان توصيفي و با زاويه ي ديد سوم شخص نوشته شده است. اين رمان به عنوان يکي از نخستين داستان هاي جريان سيال ذهن همواره در تاريخچه اين شيوه از داستان نويسي جاي خود را حفظ کرده است، اما به دليل يک نواختي و کسالت بار بودن اثر و نيز ناتواني نويسنده در انعکاس عميق دنياي ذهن، هيچ گاه رمان موفق و پر خواننده اي نبوده است”(ايدل ،1374: 48).
دوروتي ريچاردسون، گرفتار نزديک بيني و حساسيت شديدي بود که به ويژه با گرايش دروني او به مبارزه طلبي با ادبيات رايج مردانه ي رايج تشديد مي شد.
2-10-3 جيمز جويس: (1882،1941)”در خلال انتشار اين دو اثر جسورانه (در جستجوي زمان از دست رفته و زيارت) در دو کرانه ي درياي مانش، ، مردي ايرلندي تبار، در سال 1914 داستاني را به صورت پاورقي با عنوان “چهره ي مرد هنر مند در جواني” منتشر کرد. اين کتاب برخلاف اثر پروست يا دوروتي ريچاردسون پاره اي از يک اثر بلند نبود. با اين همه، مقدر چنان بود که آنچه جويس در دنباله ي اين اثر مي نويسد چنان اهميتي يابد که تحول عظيمي در ادبيات داستاني عصر پس از او ايجاد کند”(ايدل،1374 :13).
جيمز جويس، نويسنده ي داستان هاي “چهره ي مرد هنرمند در جواني” (1916)، اوليس” (1922)، و شب عزاي فينگن ها” (1939)، خالق بحث برانگيزترين داستان هاي جريان سيال ذهن است.
“جويس به دليل مطالعات عميق و گسترده اش، برتمامي نهضت هاي ادبي زمان خويش وقوف داشت. تسلط او بر تعداد زيادي از زبان هاي زنده دنيا و آشنايي اش با آثار سمبوليست هاي فرانسه و به ويژه ادوارد دوژاردن که بهره گيري او از شيوه ي تک گويي دروني توجه جويس را شديداً به خود جلب کرده بود، باعث شد اين نويسنده بيش از ديگر نويسندگان داستان هاي جريان سيال ذهن، مواد و مصالح آفرينش آثاري تمام عيار در اين زمينه را در اختيار داشته باشد”(بيات،1390: 52و53).
“جويس نيز به گونه اي ديگر گرفتار انزوا بود. او از کودکي تقريباً نابينا بود و اصوات و کلمات براي او اهميتي بيش از تصاوير و رنگ ها داشتند. گوش دقيق و هوش سرشار زباني جويس، ذهن او را به برج بابل شبيه کرده بود که در آن کلمات و زبان ها چنان در هم مي آميختند که گاه تمايز و تشخيصشان از هم ناممکن مي نمود”(ايدل.1374 :42).
“رمان اوليس، که تي.اس.اليوت آن را بزرگترين اثر تخيلي قرن بيستم به زبان انگليسي مي داند، آميزه اي از واقع گرايي و تخيل و سرشار از تصاوير خيال انگيز اجتماعي،ذهني، غم انگيز و خنده دار است. اين رمان با وجود حجم زياد فقط ماجراهاي هجده ساعت از يک روز معمولي (16 ژوئن 1904) از زندگي سه شخصيت اصلي يعني استيون ددالوس، لئوپولد بولوم و همسرش مالي را در برمي گيرد. اما جويس از دريچه ذهن اين شخصيت ها در تاريخ و زندگي مردم استعمار زده ي ايرلند، اساطير يونان، آيين مسيحيت و بالاتر از آن، در آفاق و انفس انساني سير مي کند و خواننده را با توده ي در هم پيچيده اي از نمادها ، نقيضه هاي زباني و ادبي، رخدادهاي طنزآميز، گفتگوهاي فلسفي و صحنه هاي پيش پا افتاده و روزمره روبه رو مي کند”(بيات 1390، 56).
جويس رمان “اوليس” را زمينه اي قرار داده است تا درآن، استعداد و مهارت عظيم خود را در به کارگيري زبان و تقليد از انواع نثر به ظهور برساند. اين اثر از لحاظ سبک نوشته “همچون موزه اي است که در آن، مانند چند جعبه ي شيشه اي پي درپي، همه ي شيوه هاي کهن کاربرد زبان انگليسي و بسياري از شيوه هاي نوين آن را چيده باشند”(استيوارت، 1381 :27).
“جويس در مقام يک نمونه ي اعلا نشان مي دهد که چگونه رمان نويسان جدي قرن بيستم بايد احساس کنند که فرا خوانده شده اند تا هنر خود را بپالايند و آن را به خدمت هوشياري سرگردان و بي سکان بشري درآورند”(آلوت، 1380 :154).
“در اوليس نويسنده از صحنه ي اثر کنار رفته و خواننده مستقيماً با ذهن شخصيت ها روبه رو شده است… جويس که در اوليس به کندوکاو ذهن شخصيت ها در وقت بيداري روز پرداخته بود، در شب عزاي فينگن ها شب را دست مايه ي خلق داستاني قرار مي دهد که هدف آن انعکاس محتويات ذهن و فرايندهاي رواني مربوط به عالم خواب و رخنه کردن در دنياي رازآميز خفتگان و مردگان است. در اين اثر جويس مي کوشد تا تصاوير عجيب و بي شکل ذهني خود را با کلمات و جملات بي شکل و با زبان تکامل يافته و ساخته و پرداخته ي خويش ترسيم کند. در واقع، زبان داستان سرشار از جناس، ايهام، بازي هاي زباني گوناگون با کلمات و کاربرد زبان هاي بيگانه است”(بيات 1390: 59).
“جويس در دو رمان اوليس و شب عزاي فينگن ها شيوه هاي گوناگون روايت ذهني به ويژه شيوه تک گويي دروني را به آخرين درجه ي کمال رساند. در نتيجه ي اين قدرت ابداع تکنيکي و سبکي فوق العاده است که خصوصيت سبک، لحن و ويژگي هاي نوشته هاي جويس در اين دو رمان به شيوه جويسي (Joycean style) معروف شده است”(ميرصادقي،1377 :190).
2-11 زمينه هاي پيدايش جريان سيال ذهن در ايران:
حسين ميرعابديني در کتاب صد سال داستان نويسي ايران، سير داستان نويسي نوين ايران را از سرچشمه هاي آن تا امروز برمبناي مشهورترين رويدادهاي فرهنگي، به چند دوره ي زماني تقسيم کرده است:
1.از اولين تلاش ها تا 1320
2.از 1320 تا 1332
3.از 1332 تا 1340
4.از 1340 تا 1357
5.از 1357 تا 1370
“پس از سال 1320، با سقوط حکومت پهلوي اول و گشايش فضاي سياسي و فرهنگي کشور، موج گسترده اي در ترجمه ي ادبيات بيگانه به زبان فارسي ايجاد مي شود و بسياري از کتاب هاي برگزيده ي ادبيات غرب، با ترجمه هايي نسبتاً علمي و دقيق، به دست نويسندگان و خوانندگان ايراني مي رسد که پيامد طبيعي آن رشد صناعت داستان نويسي و توجه به شيوه هاي نوين در کنار گسترش مضمون و بيان مسائل جديد است”(ميرعابديني، 1377 :89).
بعد از کودتاي 28 مرداد 1332 جريان مدرنيستي در ادبيات داستاني در ابعادي چون: پناه بردن به رويا و انعکاس حالات دروني شخصيت ها، بدبيني فلسفي و پناه بردن رمانتيستي به عوالم رويايي و… رو به رشد مي نهد. همچنين مي توان به نويسندگان سوررئاليستي اشاره کرد که به ادامه ي تجربه هاي هدايت در داستان هايي چون بوف کور دست زدند. اينان با پرداختن به جنبه هاي تخيلي ادبيات برآنند تا مخالفت خود را با ابتذال ژانرهاي فرسوده آشکار کنند.
در سير داستان نويسي ايران از آغاز قرن حاضر تا به امروز، تعدادي از نويسندگان، آگاهانه به خلق داستان هاي جريان سيال ذهن دست زده اند.
2-11-1 جنگ اصفهان
جنگ اصفهان، يکي از حلقه هاي مؤثر در شکل گيري ادبيات مدرن بود که با چاپ مطالبي به هم پيوسته و جهت دار، خط مشي ادبي ويژه اي را دنبال مي کرد.
“نشرياتي چون جنگ اصفهان، بعد از کودتاي 28 مرداد 1332 و جريان رو به رشد مدرنيستي در ايران، امکان چاپ و انتشار آثار نويسندگان جوان و نوگرايي را فراهم مي سازند که ويژگي کار آنان تکثر سبک و بهره گيري از اسلوب هاي مدرني است که بر امکانات زيبايي شناختي داستان نويسي فارسي مي افزايد، و اشخاصي چون، سيروس پرهام (دکتر ميترا)، رضا سيد حسيني و ابراهيم يونسي به نگارش آثاري براي معرفي اين مکاتب و تأمين پشتوانه هاي نظري هنر داستان نويسي مي پردازند. نويسندگان اين دوره در ابعادي گوناگون تجربه هاي مدرنيستي را در آثار خود به کار مي گرفتند از جمله: وجهه ي اعتراض آميز، پناه بردن به رويا و انعکاس حالات دروني شخصيت ها، ستايش بي قيدي و جنون، برداشت مشترک نسبت به کارکرد زبان، کشف و شهود زيبايي شناختي، توجه جدي به فرم و قالب آثار داستاني و…”(بيات 1390: 164و165).
“محمد حقوقي درباره شکل گيري جنگ اصفان مي نويسد: “از سال چهل و يک ما سه چهار نفري بوديم، من و برادران گلشيري و کلباسي همراه با چند نفر ديگر که جلساتي داشتيم و حاصل اين جلسات، اولين شماره جنگ شد، که در سال 1344 انتشار يافت…”(ميرعابديني، 1377 :1216).
“نويسندگان جنگ اصفهان که از ميان آن ها هوشنگ گلشيري، محمد کلباسي، بهرام صادقي، تقي مدرسي و رضا فرخفال بيش از ديگران توانسته اند آثار مطرح و گاه جريان سازي را خلق کنند، درساختمان داستان هاشان توجهي خاص به رعايت صناعت هاي داستان نو دارند و به کوشش و پژوهش در جستن راه هاي تازه و کشف صورت و قالب هاي نو بيش از حرکت در مسير هاي آزموده اهميت مي دهند. پرداختن آثار داستاني به دنياي ذهني، پرهيز از نقل و توصبف عيني وقايع دنياي بيروني، توجه به درون و خلق گفتگوي دروني و اهميت دادن به شگرد هاي نو نيز از اهدافي است که در اين سرمقاله ها براي نويسندگان جنگ اصفهان در نطر گرفته شده است”(همان :665-675).
يکي از نويسندگان مرتبط با جنگ اصفهان هرمز شهدادي است که از نظر گرايش هاي فکري و زيبايي شناختي، در رمان شب هول (1357) فرم داستان را بر اساس شيوه تک گويي دروني و حديث نفس شکل داده است که در حالت خواب و بيداري در ذهن يک هنرمند مي گذرد.
“توجه برخي از نويسندگان جنگ اصفهان به دنياي ذهن و بهره گيري آن ها از تک گويي دروني، منجر به خلق تعدادي از برجسته ترين داستان هاي جريان سيال ذهن به دست نويسندگاني چون گلشيري، رضا فرخفال، هرمز شهدادي و محمد کلباسي شد”(بيات، 1390 :167و168).
2-11-2 دگرديسي رمان در ايران و پيدايش رمان روان شناختي
شکل گيري اين شيوه ي داستان نويسي در ايران در بطن گرايش گسترده اي به نام مدرنيسم قرار مي گيرد که خلق آثار ذهني تنها يکي از نمود هاي آن است.
“نوول روانشناختي در ايران نه چندان قديمي و نه چندان گسترده است، شايد به اين سبب که متون روانکاوي معتبر به ندرت به زبان فارسي برگردانده شده اند! تنها تعدادي از متون آسان و نسبتاً عامه پسند با ترجمه بد و گاه متوسط در سال هاي اخير منتشر شده است. چنين ترجمه هايي اگر تأثيري هم بر ادبيات فارسي گذاشته باشند، تأثيرشان بسيار محدود است. امامعدود نويسندگاني به دليل آشنايي با ادبيات مدرن جهان و متن هاي روانکاوي به کار نوشتن اين نوع داستان ها پرداخته اند. شايد هدايت اولين نويسنده اي باشد که بتوان گفت در اين حوزه کار کرده است. از ميان آثار او به تحقيق دو داستان شاخص است: بوف کور و سه قطره خون”(صنعتي، 1380 :83).
“سال هاي 1340-1357 دوره ي به نتيجه رسيدن ادبياتي است که با تفکرات مشروطه خواهانه شروع شد. اين دوره، برآيند تجربه هاي تمامي ادوار داستان نويسي ايران است؛ کوشش هاي نويسندگان پيشين ثمر مي دهد، نيروهاي جديدي در ادبيات به کار مي افتند و پيدايي گرايش هاي گوناگونِ ادبي، اين دوره را به پربارترين دوره ادبي معاصر تبديل مي کنند… پرداخت خلاق خاطرات (داستان هاي علوي، چوبک، گلستان و آل احمد)، جستجو در تاريخ سانسور شده ي معاصر (سووشون دانشور، همسايه ي محمود و شازده احتجاب گلشيري)، کاوش در زندگي مردم روستاها و مناطق دور افتاده ميهن (عزاداران بيل ساعدي و داستان هاي دولت آبادي و امين فقيري) و انگشت نهادن بر خطاها و ضعف هاي روشن فکران (شب هول شهدادي و داستان هاي ساعدي، ابراهيمي و ميرصادقي)، عمده ترين مضامين داستان هاي اين دوره را تشکيل مي دهند… نويسندگان پيشرو مي کوشند ضمن حفظ و توسعه ي ارزش هاي ملي، همپاي ادبيات جديد جهان گام بردارند”(ميرعابديني، 1377 :1165).
“اين جريان، بيش از آن که همچون غرب زاييده اوضاع و احوال خاص اجتماعي و فرهنگي و مطالعات روان شناختي و ادبي پيشينيان باشد، به نحو چشمگيري متأثر از نهضت فراگير و جهاني مدرنيسم است که سرآغاز و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره ناخودآگاه، معرفت نفس Next Entries پایان نامه درباره سرچشمه ها، داستان کوتاه، جهان خارج