پایان نامه درباره رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، مسئولیت پذیری، برون گرایی

دانلود پایان نامه ارشد

صفات شخصیت96گفته مي شود. كاستاومككرا97 (1999) توانستند پنج عامل شخصيت را شناسايي كنند كه عبارتند از: روان آزرده گرايي98، برونگرايي99، گشودگي100، سازگاري101ومسئوليت پذيري102. آنها اساساٌ اين پنج عامل را به عنوان « تمايلاتي مبنايي كه زمينه زيستي دارند» معرفي كرده اند (عباسي،1387: 35).
ارگان (1994) قويترين مولفه شخصيتي پيش بيني كننده رفتارهاي شهروندي سازماني را مسئوليت پذيري يا وجدان معرفي مي نمايد، اما اذعان داردكه بهتر است براي برقراري ارتباط ميان شخصيت و رفتارهاي شهروندي سازماني از روشي كه مجموعه اي ازخصوصيات شخصيتي يا به عبارتي يك پروفايل شخصيتي را درنظر بگيرد استفاده نمود (ارگان،1994: 25).
نتایج حاصل از بررسی خصوصیات شخصیتی افراد حاکی از آن است که رفتار افراد به منش ها و خصوصیات شخصیتی آنها بستگی دارد، بنابراین، ویژگی های شخصیتی افراد، زمینه ساز رفتارهای آنهاست. شخصیت به عنوان الگوی مشخص و معینی از تفکر، هیجان و رفتار که سبک شخصی فرد را در تعامل های او با محیط عادی و اجتماعی اش رقم می زند تعریف شده است (Hossam، 2007: 19).
مک دوگال (1992) در اولین نشریه خود درباره منش شخصیت، درباره گستردگی معانی خاص منش و شخصیت با دو مفهوم متفاوت بحث می کند او بیان می کند که شخصیت ممکن است براساس تحلیل وسیعی از پنج عامل قابل تفکیک به نام های هوش، منش، مزاج، خلق یا گرایش، خشم و غضب توجیه شود.
دیگمن103 (1990)، فیسک104(1959) و مک کرا105(1992) برنامه ای را در پیش گرفتند و پنج عامل شخصیت معروف به پنج عامل نیرو مند یا بزرگ (Big Five) را شناسایی کردند که عبارتند از: روان رنجور خویی، برون گرایی، سازگاري، دلپذیر بودن وظیفه شناسی (مک گرا و کوستا، 1988-1986).
هون تان ولی تان106 در تحقیق خود نقش شخصیت، انگیزاننده ها و عوامل زمینه ای را در تاثیرگذاری بر رفتارهای شهروندی سازمانی بررسی کردند. بدین منظور، این دوپژوهشگر، 341 نفر را که در گروه های پروژه ای مشغول به کار بودند، انتخاب و در طی دوره زمانی داده های لازم را از آنها کسب کردند. آنها از تحقیق خود به این نتیجه رسیدند که رابطه مثبت و معنی داری بین رفتار شهروندی سازمانی و برون گرایی برقرار است (Litan,Honntan، 2008: 8).
یکی از مهم ترین و جامع ترین آزمون های شخصی که طی سالهای اخیر در مطالعات زیادی از آن استفاده شده الگوی پنج عاملی شخصیت است. این آزمون آزمون های کتل و آیزنگ را نیز در خودجای داده است. آزمون پنج عاملی بر این اعتقاد است که شخصیت از 5 بعد نسبتا مستقل تشکیل شده است. پنج بعد شخصیتی عبارتند از: ر وان آزردگی، برون گرایی، سازکاری ، گشودگی (باز بودن به تجربه) و مسئولیت پذیری.
روان آزردگی: به تمایل عمومی به تجربه عواطف منفی چون : ترس، غم، دستپاچگی، عصبانتی، احساس گنان و نفرت اشاره دارد.
برون گرایی: می تواند به عنوان نگرش ها و تمایلات رفتاری که دربردارنده اجتماعی بودن گروه دوستی، پرحرف بودن و فعال بودن است، تعریف شود.
گشودگی107:: با خلاقیت عملی و تخیلی، تفکرات متنوع و آزاد اندیشی سیاسی مرتبط است (هوگان و همکاران، 2003: 21).
عناصر گشودگي به تجربه چون تصور فعال، احساس زيبا پسندي توجه به احساسات دروني، تنوع طلبي و نظاير آنها اغلب در سنجش شخصيت نقش ايفا مي كنند.
که عموما شامل تخیلی بودن، مهذب بودن، کنجکاو بودن، مبتکر بودن، دارای اندیشه باز و وسیع بودن، باهوش بودن و نیاز به تنوع، زیبایی شناسی، حساسیت و ارزش های غیر متعارف است(دیگمن، 2010: 27).
:سازگاری108: برخی ویژ گی ها یا نگرش های انسانی مانند نوعدوستی، علاقه مندی به دیگران، حمایت عاطفی از دیگران را مورد سنجش قرار می دهد (دیگمن، 2010: 25).
همانند برون گرايي، سازگاری بعدي از تقابلات بين شخصي است. افراد همساز به همكاري، اعتماد كردن و حمايت هاي بين شخصي تمايل دارند109 (ليبرت و ليبرت، 1998).
مسئولیت پذیری: با قابلیت اعتماد، اطمینان و اراده داشتن مرتبط بوده و تمایلات رفتاری مرتبط با آن شامل پرکار بردن، به دنبال موفقیت بودن، پشتکار داشتن، دقت داشتن و مسئولیت پذیر بودن است (هوگان و همکاران، 2003: 23).
ابعاد شخصيت در الگوي 5 عاملي كاستا (1999) عبارتند از:
نوروز گرايي110: ناسازگاري يا نوروز گرايي در تقابل با ثبات عاطفي يكي از موثرترين قلمروهاي شخصيت است. تمايل عمومي به تجربه عواطف منفي چون ترس، غم، دستپاچگي، عصبانيت و نظاير آنها (ميشل، 2004).
برون گرايي111: برون گراها اغلب جامعه گرا بوده اما توانايي اجتماعي فقط يكي از صفاتي است كه در اين حيطه يا همچنين علاقه به خطرهاي بزرگ در مشاغل از ديگر مقياس هاي همبسته اين حيطه مي باشد.
تجربه پذيري112: عناصر گشودگي به تجربه چون تصور فعال، احساس زيبا پسندي توجه به احساسات دروني، تنوع طلبي و نظاير آنها اغلب در سنجش شخصيت نقش ايفا مي كنند.
همسازي113: همانند برون گرايي، همسازي بعدي از تقابلات بين شخصي است. افراد همساز به همكاري، اعتماد كردن و حمايت هاي بين شخصي تمايل دارند114 (ليبرت و ليبرت، 1998).
5)وظيفه شناسي: افراد وظيفه شناس افراد پرنيرو و جاه طلب و سخت كوش هستند. مسئوليت پذيري معمولا با پشتكار و قابليت هاي جسماني مرتبط است (ليبرت و ليبرت)
مك گري و كاستا معتقد هستند كه درون گرايي و برون گرايي بيشتر تحت تاثير وراثت مي باشند تا محيط و تصور شده كه سه عامل ديگر بيشتر توسط محيط تعيين مي شوند با وجود آنكه آنها نيز داراي مولفه هاي ژنتيكي هستند.
(مك دوگال115، 1992) بيان مي كند كه شخصيت ممكن است براساس تحليل وسيعي از پنج عامل قابل تفكيك به نامهاي هوش، خلق يا گرايش، خشم و غضب توجيه شود.
خصوصیات هر تیپ درالگوي مبتني بر 5 ويژگي مهم عبارتند از:
الف) پرهياهو116: صميمي و گرم، پرحرف كه پيوسته ابراز وجود مي كند.
ب) سازشكار117: خوش طينت، داراي روح تعاون و قابل اعتماد
ج) با وجدان118: مسئوليت پذير، قابل اتكا، موثر و پويسته در پي كسب موفقيت
د) از نظر ذاتي با ثبات119 : آرام پرشور، در برابر تنش احساس امنيت مي كند
ه) تجربه اندوز120 : تخيلي، از نظر هنر با احساس و اهل تفكر و شعور
كتل121 ادعا كرده كه در بررسي صفات شخصيت دست كم شانزده عامل شناسايي مي شود،اما زماني كه متعيرهاي وي توسط ديگران تحليل شد تنها پنج عامل قابل تكرار به دست آمد. ريشه نظري الگوي پنج عاملي به اواسط قرن نوزدهم باز مي گردد و در زمان آدولف باستين122، پدر رفوم شناسي كه ايده وحدت ا نوع بشر را ارائه كرد. نظر به او به سرعت گسترش يافت و پذيرفته شد كه همه موجودات انساني در واقع به گونه واحد تعلق دارند و داراي خصوصيات روان شناختي و شناختي مشابهي هستند
2-12-1) پیش بینی رفتار شهروندی سازمانی (OCB) از شخصيت
مطالعات مربوط به عملکرد ضمنی نشان داده اند که صفات شخصیتی احتمالا از شاخص های مناسب عملکرد ضمنی محسوب می شوند (Motowidlo، 2010: 5). چندین مطالعه فراتحلیلی نشان داده اند که با وجدان بودن (مسئولیت پذیری)، برون گرایی، سازگاری و ثبات عاطفی رابطه مثبتی با جنبه های دیگر عملکرد ضمنی دارا می باشد (Holland,Hogan ، 2010: 50). شواهد رو به رشدی وجود دارد مبنی بر اینکه شخصیت بر عملکرد فرد تاثیر می گذارد(Holland,Hogan ، 2010: 50). ارکان (1990) عنوان کرد که تفاوتهای فردی نقش مهمی در پیش بینی رفتار شهروندی فرد ایفا می کند. البته اعتقاد براین است که برخی افراد، بدلیل تیپ شخصیتی خود، احتمال بیشتری دارند که رفتار شهروندی سازمانی را نشان دهند. مطالعات معدودی به بررسی ر ابطه بین تفاوت های فردی و رفتار شهروندی سازمانی پرداخته اند و نتایج متناقضی را نشان داده اند (Holland,Hogan ، 2010: 50).
ارگان و لینگل (1995) این فرضیه را مورد بررسی قرار دادند که سازگاری (توافق پذیری) و با وجدان بودن (مسئولیت پذیری) با رضایت شغلی و رفتارهای شهروندی در ارتباط است نتایج آنها نشان داد که اگر چه سازگاری و مسئولیت پذیری از شاخص های مهم رضایت شغلی می باشند و به ترتیب رابطه مثبت و منفی دارند، منتها تنها مسئولیت پذیری است که ارتباط موثقی با رفتار شهروندی سازمانی دارد(Lingl,Organ ، 2011: 13).
در مطالعه دیگری organ, Konovsky(1996) پیش بینی کردند که سازگاری رابطه خاصی با نوعدوستی، ادب و تواضع و جوانمردی دارد، در حالی که با وجدان بودن (مسئولیت پذیر بودن) با وظیفه شناسی کلی ارتباط دارد.
2-12-2) نظريه هاي شخصيت
1ـ نظريه بقراط :
اعتقادبه اينکه بين ساختمان بدن و مزاج يا خلق و خوي افراد رابطه وجود دارد ازعقايد پايدار تاريخ بشري است يکي از قديمي ترين اين طبقه بنديها ،طبقه بندی بقراط است که اشخاص را برحسب اينکه کدام يک از مزاجها برآنها مسلط باشدبه اخلاط چهارگانه :سودايي ،دموي ،بلغمي و صفراوي تقسيم کرده .بقراط براي هريک از اين نمونه ها مختصات رواني و بدني خاصي قائل بود.بقراط (حدود 460 ـ 375 ق .م )شخصيت آدم را تابع مزاج مي پنداشت:
دموي مزاج :ظاهري خوش آب و رنگ داد و قوي بنيه است .آدمي است خوش گذران ،خوش بين ،جدي و فعال ،بدون عمق و سطحي ؛
بلغمي مزاج :داراي بدني پرچربي و قطور ،و داراي اخلاقي زودآشنا ، اجتماعي ،کم فعاليت ،وارفته و کند ذهن .
صفراوي مزاج :باريک اندام ،داراي پوست بدني معمولاً گرم و خشک و زيتوني رنگ ،وازنظراخلاقي تند خو ، زود خشم ،جاه طلب و حسود و ثابت قدم .
سودایي مزاج :سيه چهره و دراز اندام ،داراي قيافه اي پرحرکت و چشماني درخشان ،ازلحاظ شخصيتي مضطرب ،نگران ،ناراضي ، بدبين ، پرجنب و جوش ولي بدون پايداري واستقامت (ستوده ،1389: 56).
2ـ نظريه کرچمر:
ارنست کرچمر (2000)روان پزشک آلماني در سال 1921 ،با انتشارکتاب ساختار بدن و با استفاده از روشهاي انسان سنجي جسمي ،انسانها را به دو تيپ فربه تنان و لاغرتنان تقسيم کرد و بعداً يک سنخ سوم به نام سنخ پهلواني نيزبه آنان افزود ،به هريک از اين سه سنخ جسمي يک سنخ رواني مربوط مي شود :مثلاً فربه تنان ازنظر رواني ادواري خوي ، لاغرتنان ،اسکزوئيد خوي و سنخ پهلواني صرع واره خوي هستند.
ادواري خويان ازنظرخلق و خوي بي ثبات و سکون ، و از نظر رواني ، عاطفي و احساساتي هستنداسکيزوئيد خويان شخصيت گسيخته دارند و درون گرا هستند .صرع واره خويان محتاط و محافظه کار و کندند.(کريمي 1375: 11).
2-12-3) انواع تيپ شخصيت:
الف) شخصيت نوع A123
ب) شخصيت نوع B124
شخصيت نوع A:
هميشه در حال حركت، جنب و جوش و قدم زدن است.
نسبت به سرعتي كه كارها را انجام مي دهد، احساس بي صبري مي كند.
همواره دو يا چند كار را با هم همزمان انجام مي دهد.
از تفريح هيچ استفاده اي نمي برد
همواره با عدد و رقم سرو كار دارد و مدام در حال محاسبه كارهايي است كه انجام داده است.
شخصيت نوع B:
درست مخالف شخصيت نوع A است، هيچ گاه سراسيمه دست به كارهايي نمي زند كه پايان ندارد، احساس نوعي آرامش مي كند و نبايد دائم محاسباتي را انجام دهد.
شخصيت نوع B داراي ويژگيهاي زير است:
هرگز سراسيمه نيست
در خود احساس نيازبه بحث درباره موفقيتها نمي كند ..
به جاي به رخ كشيدن مديريت خود، ترجيح مي دهد با دوستانش خوش بگذراند.
هميشه درآرامش به سر مي برد واحساس هيچ نوع كوتاهي يا غفلت نمي كند.
2-13) پيشينه تحقيقات داخلي و خارجي
2-13-1)تحقیقات داخلی
هویدا و نادری ( 1388 ) در تحقیقی به بررسی سطوح رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه اصفهان پرداختند که نتایج نشان داد همه ابعاد رفتار شهروندی سازمانی در میان کارکنان بجز نوعدوستی بیش از حد متوسط است.
نتایج حاصل از تحقیق انجام شده توسط احمدی ( 1388 ) نشان می دهد که ارتباط مثبت و معنی داری بین بروز رفتار شهروندی سازمانی با بعد ارتباطی و ساختاری و ساختاری سرمایه اجتماعی و نیز بین بروز رفتار شهروندی سازمانی با عدالت مراوده ای و اطلاعاتی وجود دارد.
زارعی متین و همکاران ( 1385 ) در پژوهشی با عنوان شناخت عوامل رفتار شهروندی سازمانی و بررسی رابطه آن با عملکرد سازمانی، پنج عامل مهم تأثیرگذار بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره تعهد سازمانی، تعهد مستمر، تعهد عاطفی، رضایت شغل Next Entries پایان نامه درباره هیجان خواهی، سلامت روان، اختلال شخصیت، پرخاشگری